Кіріспе

Қолды сүртуге арналған мата шаршысы. Салфетка, трапезалық мата немесе бет сүрткіш – тамақ ішкен кезде ауыз бен саусақтарды сүрту үшін үстелге қойылатын мата немесе қағаз өнімдерінің шаршы бөлігі. Кейде көйлектің жағасына салып, алжапқыш ретінде де қолданылады. Ол әдетте кішкентай және бүктеліп жасалады, кейде күрделі ою-өрнектермен және пішіндермен безендіріледі.

Этимологиясы мен терминологиясы

"Кепертке" термині 14 ғасырға дейін барып жетеді, ол тамақ ішу кезінде еріндерді немесе саусақтарды сүртіп тазалау және киімді қорғау үшін қолданылатын мата немесе қағаздың бір бөлігін білдіреді. Бұл сөз кеш орта ағылшын тіліндегі nappekin, ескі француз тіліндегі nappe (аспан жамылғы, латын тілінде mappa) сөздерінен және kin жұрнағынан шыққан. "Кепертке" британдық диалектілердегі орамал немесе Шотландиядағы бас киім сияқты кішкентай мата немесе сүлгіні де білдіруі мүмкін. Сондай-ақ, "кепертке" сөзі "санитарлық төсемше" деген сөздің қысқартылған түрі болуы мүмкін.

Сипаттама

Әдетте салфетканы бүктеп, орындыққа қойылған тағамдардың сол жағына, ең сыртқы шанышқының сыртына қояды. Ресторанда немесе банкет залында оны әртүрлі әдемі пішіндерге бүгіп, бос табаққа қоюға болады. Оригами техникасын қолданып, үш өлшемді дизайн жасауға болады. Салфетканы аспаптармен бірге салфетка сақинасымен байлап қоюға да болады. Ал қағаз салфеткаларды салфетка ұстағышқа салуға болады.

Тарих

Нақыл тарихының шолулары көбінесе ежелгі гректер қолдарын сүрту үшін нан қолданғанды айтады. Бұл туралы Альцифронның хаттарының бірінде (3:44) айтылады, сондай-ақ Аристофанның "Шығайлар" пьесасындағы шұжық сатушының кейбір сөздері де осыны көрсетеді. Екі мәтінде де нан "апомагдалия" деп аталады, бұл қабықтың ішіндегі, яғни "қамыр" деп аталатын нанды білдіреді, арнайы "салфетка наны" емес. Нақылдар ежелгі Рим дәуірінде де қолданылған. Ағылшыл тіліндегі үстел салфеткалары туралы ең ертегі сілтемелердің бірі 1384–85 жылдарға дейін жетеді.

Қағаз салфеткалар

Қағаз салфеткаларды қолдану ежелгі Қытайда, б.з.д. 2 ғасырда қағаз ойлап табылған кезде куәландырылған. Қағаз салфеткалар "чих фа" деп аталған, шаршы етіп бүктеліп, шай ұсыну үшін қолданылған. Қағаз салфеткалар туралы мәтіндік дерек Ханчжоу қаласынан Ю әулетінің мүліктерінің сипаттамасында кездеседі. Қағаз салфеткалар алғаш рет 1800 жылдардың соңында АҚШ-қа әкелінді, бірақ 1948 жылға дейін кеңінен қабылданылмады, сол кезде Эмили Пост: "Таңғы асқа қолданылатын зығыр салфеткаларға қарағанда қағаз салфеткаларды қолдану әлдеқайда дұрыс" деп мәлімдеді.

Леонардо да Винчи туралы аңыз

Леонардо да Винчи 1491 жылы салфетканы ойлап тапқан деген мәлімдеме бар. Осы мәлімдемеге сәйкес, Милан герцогы Людовико Сфорца қонақтардың орындықтарына ленталармен безендірілген тірі қояндарды байлап қойыпты, сонда олар қолдарын жануардың арқасына сүртіп тазалайтын. Леонардо мұны жөнсіз деп санап, әрбір қонаққа мата ұсынған. Бұл миф Джонатан Рут пен Шелах Руттың "Леонардоның ас үй жазбалары" (1987) кітабынан бастау алады. Бұл кітап 1-сәуір күні әзіл ретінде жарық көрген, 1481 жылы жоғалып кеткен Романов кодексінің табылуын айтатын, бірақ шындығында мүлде болмаған бір әзіл кітабы.