Кіріспе
сүтқоректілер түрі Үнді-Тынық мұхитының бөтелкелі дельфині (Tursiops aduncus) – бөтелкелі дельфиннің бір түрі. Бұл дельфинге дейін жетеді және салмағы дейін жетеді. Ол Үндістан, Солтүстік Австралия, Оңтүстік Қытай, Қызыл теңіз және Африканың шығыс жағалауындағы суларда мекендейді. Оның тістері қарапайым бөтелкелі дельфинінен көп – әр жақ жақтан 23-ден 29-ға дейін тіс, ал қарапайым бөтелкелі дельфинінде 21-ден 24-ке дейін тіс болады. Екі түрдің де Плейстоценнің ортасында, шамамен 1 миллион жыл бұрын бөлініп шыққандығы есептеледі. Кейбір деректер Үнді-Тынық мұхитының бөтелкелі дельфинінің Stenella және Delphinus туыстарындағы кейбір дельфин түрлеріне, әсіресе Атлантикалық дақты дельфинге (S. frontalis) қарағанда, қарапайым бөтелкелі дельфинге жақын болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, соңғы зерттеулер бұл желілі эволюцияның (мысалы, Stenella мен Tursiops-тың ата-тегі арасындағы бұрынғы гибридизация) және толық емес түрлердің сұрыпталуының салдары екенін, сондай-ақ T. truncatus және T. aduncus бір туысқа жататындығын көрсетеді. Осы зерттеуде T. aduncus-тың ішінде 3 ерекше тарам анықталды, олардың әрқайсысы өз алдына кіші түр болуы мүмкін: Үнді мұхитының тарамы, Австралиялық тарамы және Буррунан дельфині.
The Indo Pacific bottlenose dolphin (Tursiops aduncus) is a species of bottlenose dolphin. This dolphin grows to long, and weighs up to It lives in the waters around India, northern Australia, South China, the Red Sea, and the eastern coast of Africa. It also has more teeth than the common bottlenose dolphin — 23 to 29 teeth on each side of each jaw compared to 21 to 24 for the common bottlenose dolphin. Both species are thought to have split during the mid Pleistocene, about 1 million years ago. Some evidence shows the Indo Pacific bottlenose dolphin may actually be more closely related to certain dolphin species in the genera Stenella and Delphinus, especially the Atlantic spotted dolphin (S. frontalis), than it is to the common bottlenose dolphin. However, more recent studies indicate that this is a consequence of reticulate evolution (such as past hybridization between Stenella and ancestral Tursiops) and incomplete lineage sorting, and thus support T. truncatus and T. aduncus belonging to the same genus. The same study delineated 3 distinct lineages within T. aduncus which could each be their own subspecies: an Indian Ocean lineage, an Australasian lineage, and the Burrunan dolphin.
Сипаттама
Үнді-Тынық мұхитының бөтелкелі дельфиндері сыртқы түрі жағынан кәдімгі бөтелкелі дельфиндерге өте ұқсас. Кәдімгі бөтелкелі дельфиндердің денесі күшті, мұңдықтары орташа ұзындықта, биік және иілген арқа қанаттары болады. Ал Үнді-Тынық мұхитының бөтелкелі дельфиндерінің денесі жұқа, мұңдықтары ұзын және жіңішке келеді. Үнді-Тынық мұхитындағы популяция көк түсіне келгенде біршама ашық реңді болып келеді, ал қапталдағы бөлігі әдетте жақсы көрінеді, арқа қанатының астына дейін созылатын ақшыл омыртқа жолағы бар. Дегенмен, әрқашан кездесетін болмаса да, ең айқын ерекшелік – Үнді-Тынық мұхитының бөтелкелі дельфиндерінің ересек жемістерінің қарнындағы қара дақтар немесе ұсақ нүктелер, олар кәдімгі бөтелкелі дельфиндерде өте сирек кездеседі.
Қалып және қауіптер
Бұл түрдің жойылу қаупі жоқ деп есептеледі; алайда, жағаға жақын таралғандықтан, қоршаған ортаның нашарлауына, тікелей пайдалануға және жергілікті балық шаруашылығымен байланысты мәселелерге осал. Бұл түрдің басты жаратылыстары әдетте акулалар болып табылады, сондай-ақ адамдар, қасқыр кит (Orcinus orca) және шағатайлар да кіруі мүмкін. 1980-жылдардың басында көптеген осы түрлер тайвандық иілмелі торлармен Арафура теңізінде, Солтүстік-Батыс Австралия жағалауында қасақана қырылды. Оңтүстік Африка мен Австралияда акулалардан шомылушыларды қорғау үшін орнатылған ірі торлар да көптеген өлім жағдайларына себеп болды. Жескіш торлар да әсер етеді және түрдің таралған аймағының көп бөлігінде проблема тудырады.
Жапония
Жапониядағы Үнді-Тынық мұхитының құтыр мұрынды дельфиндерінің үш популяциясын зерттеу барысында, дыбыстық сигналдардың ерекшеліктеріне ортаның акустикалық жағдайларының әсер ететіні болжамдалды, ал жануарлардың дыбыстық сигналдарының географиялық айырмашылықтары акустикалық ортаның өзгешеліктерінен туындауы мүмкін. Сондықтан дельфиндердің тіршілік ету ортасындағы қоршаған шудың сипаттамалары мен олар шығарған сыбызғылардың арасында салыстыру жүргізілді. Қоршаған шу су бетінен 10 метр тереңдікте орналасқан гидрофон арқылы, ал сыбызғылар су астындағы бейне тіркеу жүйесі арқылы жазылды. Нәтижелер көрсеткендей, дельфиндер қоршаған шу аз орталарда әртүрлі жиіліктегі, күшті модуляцияланған сыбызғыларды шығарса, ал қоршаған шу көп орталарда төмен жиілікті және аз модуляцияланған сыбызғыларды шығарады. Зерттеу нәтижелерін қарастырғанда, коммуникациялық сигналдар бейімделгіш екені және сигналдардың жасырылуын болдырмау және жоғары жиілікті сигналдардың әлсіреуін азайту үшін іріктеледі. Олардың қорытындысы бойынша, қоршаған шу Үнді-Тынық мұхитының құтыр мұрынды дельфиндерінің сыбызғыларындағы өзгерістерге ықпал етуі мүмкін.
Джервис шығанағы, Австралия
Кішкентай моторлы кемелер киттерді қарау сияқты жабайы табиғатты тамашалаудың танымалдылығы артуына байланысты адам әрекетінен туындаған шудың көзі ретінде көбейді. Тағы бір зерттеуде, 100 метрлік қашықтықтағы моторлы қайықтардың жақындауы дельфиндердің беткі әрекетін жылжудан дөңгелек айналуға өзгертіп, олардың жылжу бағытын моторлы қайықтан алысқа бұрғанын көрсетті. Моторлы қайық аймақтан кеткенде және шуы тоқтағанда, дельфиндер бұрынғы әрекеттеріне және бастапқы бағытына оралды.
Шарк шығанағы, Австралия
Батыс Австралиядағы Шарк-Бейдегі дельфиндер мінез-құлқына қатысты тағы бір зерттеуде, шағын су кемелерінің жақындауына дейін және кейін олардың мінез-құлқымен салыстырғанда, мақсатталған дельфиндердің мінез-құлқындағы маңызды өзгерістер анықталды. Аз қозғалыс байқалатын жердегі дельфиндер, көп қозғалыс байқалатын жердегі дельфиндерге қарағанда, күштірек және ұзаққа созылатын реакция көрсетті. Бұл нәтижелер дельфиндердің ұзақ мерзімді кемелер қозғалысы болатын аймақта кемелерге бейімделуін көрсетеді деп есептеледі. Дегенмен, сол аймақтағы басқа зерттеулермен салыстырғанда, нәтижелер керісінше, кемелердің әсеріне сезімтал жекелеген дельфиндер зерттеу басталмас бұрын аймақтан кеткендіктен орташа жауаптар болды деген тұжырым жасалды. Бұл зерттеулер киттерді қадағалау кемелерінің мінез-құлыққа тигізетін әсерінің статистикалық маңыздылығын көрсетсе де, бұл нәтижелердің ұзақ мерзімді популяцияның сақталуына қандай әсер ететіні белгісіз. Shark Bay популяциясының өлім-жітім көрсеткіші уақыт өте келе аз өзгеріске ұшырайтыны болжанып отыр, демек, бұл популяция салыстырмалы түрде тұрақты болады (Manlik et al. 2016 жыл).
Қорғау
Арафура және Тимор теңізіндегі Үнді-Тынық мұхитының бөтелке мұрынды дельфиндерінің популяциясы жабайы миграциялық жануарларды қорғау жөніндегі конвенцияның (ЖЖТК) II қосымшасына енгізілген. Олар II қосымшада тіркелген.
Үнді-Тынық мұхитының бөтелке мұрынды дельфині сондай-ақ Тынық мұхиты аймағындағы киттер мен олардың мекендеу орындарын қорғау жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандумға (Тынық мұхиты киттері меморандумы) да қатысты. Танзанияның Занзибар архипелагындағы Менай шығанағының қорғалатын аймағындағы популяция зерттелген. Аделаида дельфиндерінің қасиетті орны – Оңтүстік Австралия штатындағы, Сент-Винсент шығанағының шығыс жағалауында орналасқан теңіз қорғалатын аймағы. Ол 2005 жылы Үнді-Тынық мұхитының бөтелке мұрынды дельфиндерінің тұрақты популяциясын қорғау мақсатында құрылды.