Кіріспе

Джеймс фламингосы (Phoenicoparrus jamesi), сонымен қатар пуна фламингосы деп те аталады, – Перу, Чили, Боливия және Аргентинаның солтүстік-батысындағы Анд таулы жазықтарында биіктеп орналасқан фламингоның бір түрі. Ол құсты зерттеген британдық табиғатты зерттеуші Гарри Беркли Джеймстің құрметіне аталған. Джеймс фламингосы Анд фламингосына жақын түр және осы екі түр ғана Phoenicoparrus туысының жалғыз өкілдері болып табылады. Чили фламингосы, Анд фламингосы және Джеймс фламингосы – барлығы бірге тіршілік етеді (оның ішінде ортақ ұялау орындары бар) және колонияларда мекендейді. 1956 жылы шалғай маңда олардың популяциясы табыларша, Джеймс фламингосы жойылып кеткен деп есептелген.

Сипаттама

Джеймс фламингосы Анд фламингосынан кішірек, ал шамамен Ескі әлем түріне жататын кіші фламингомен бірдей өлшемде болады. Құстың алғашқы нұсқасын Чарльз Рахмер жинады, ол Гарри Беркли Джеймс (1846–1892, Чилидің тұзтасты кенінің басқарушысы, Англияның Уолсолл қаласында туған) демеушілік еткен экспедицияға қатысқан еді. Осы құс оның құрметіне аталған. Оның бойы шамамен 90-100 см, салмағы 2-3 кг шамасында болады. Джеймс фламингосының мойны өте ұзын, 19 ұзын мойын омыртқасынан тұрады, бұл бас қозғалысы мен айналудың кең ауқымын қамтамасыз етеді. Олардың сондай-ақ, ұзын, жіңішке аяқтары да ерекше. Тізе сырттан көрінбейді: ол аяқтың жоғарғы бөлігінде орналасқан. Аяқтың ортаңғы буыны, оны тізе деп жаңылыстыруға болады, шындығында білезік буыны. Оның қауырсыны өте ақшыл қызғылт түсті, мойны мен арқасында жарқын кармин түсті жолақтары бар. Құс қонғанда қанаттарында қара түсті қауырсындарды көруге болады, бұл – «ұшу қауырсындары». Олардың көздерінің айналасындағы тері жарқырап тұратын қызыл, ал ересектерде сары түсті болады. Аяқтары кірпіштей қызыл, ал мүсізі – қара ұшы бар ашық сары түсті. Ересек құстың әр қанатында ұшуға арналған 12 негізгі қауырсын болады. Денесі контурлық қауырсындармен жабылған, олар құсты қорғайды және қауырсындардың түбінен май бөліну арқасында су өткізбеуге көмектеседі. Құстар демалып тұрғанда желге қарай бет бұрады, сонда жаңбыр қауырсындарының астыңғы жағын суламауы үшін. Олардың қауырсыны ақшыл қызғылт түсті, мойны мен арқасында жарқын кармин түсті жолақтары бар. Олар қонғанда қанаттарында қара түсті қауырсындарды көруге болады, бұл жоғарыда аталған ұшу қауырсындары. Әдетте құйрығында 12-16 қауырсын болады. Джеймс фламинголары қанаттары мен денелерінің қауырсындарын көбею кестесіне сәйкес ауыстырады, ал жаңа қауырсындардың түсі олардың тамақтануына байланысты өзгереді. Еркектер мен мекемелердің түсі бір-бірінен ешқандай айырмашылық көрсетпейді.

Ұшу

Барлық фламинго түрлері ұшуға қабілетті. Джеймс фламинголарында ұшу қауырсындарын оңай ажыратуға болады, себебі олар құстың жалғыз қара қауырсыны болып табылады.

Тамақтандыру

Джеймс пен Анд фламинголары өз балаларын құстың өңештен шығатын секреция арқылы тамақтандырады, ол құстың астыңғы бөлігінен қайта құсылады. Бұл екі түрдің арасындағы айырмашылық – әрқайсысы өндіретін пролактин секрециясының құрамында. Еркек және әйел екеуі де балапанға тамақ беруге қабілетті. Ересек фламинголар – құстардың ең дамыған сүзіп жейтін түрлері. Түрлердің ішінде, Джеймс фламингосы ең жақсы сүзіп тамақтанатын аппаратқа ие. Фламинго диатомдармен және басқа да микроскопиялық балдырлармен қоректенеді, бірақ тұзды суға тап болғанда, фламинголардың мұрындарында артық тұз шығарылатын тұз бездері болады. Сүзілу процесі тілден басталады, ол өте жұмсақ және ет тәрізді, сондай-ақ тамақ пен суды сүзілу аппаратына бағыттайтын канал тәрізді ерекшеліктері бар. Джеймс фламингосының мүсіні өз түріндегі ең тар мүсін. Анд және Джеймс фламинголарының екеуінің де жоғарғы жағы төменгі жағынан тар, терең кеуделі мүсіні бар. Сондықтан, мүсіннің ашылуы мүсіннің дорсальды жағында орналасқан. Джеймс фламингосының мүсіні кішкентай және жоғарғы жағы тарырақ. Мүсіннің проксимальді ұшы көбінесе көлденең, содан кейін төмен қарай иіліп, дистальді ұшы ілгек тәрізді аяқталады. Мүсіннің ішкі морфологиясы кіші фламингоға ұқсас, онда жоғарғы және төменгі жақтарда тамақты сүзейтін ламеллалар бар. Жоғарғы және төменгі жақтардың ішінде, мүсіннің жақын бөлігінде иісті ламеллалар бар, олар қисық, ал дистальді ұшы ілгек тәрізді болады. Шеттік және аралық ламеллалар кездеседі, ал Джеймс фламингосында олардың ең көп саны бар, бұл олардың арасындағы аралық қашықтық кішкентай екенін білдіреді. Бұл түрде 1 см-ге шамамен 21 ламелла келеді, бұл басқа фламинголарда кездесетін сандан екі есе көп. Жоғарғы және төменгі жақтар жабысқанда, ламеллалар бір-бірімен торылып, мүсіннің толық жабылуына мүмкіндік береді. Бұл өлшемді сүзілу аппаратына байланысты диатомдардың мөлшері шамамен 21–60 мкм. Осы мөлшердегі диатомдар әдетте судың жиегіне жақын жерде кездеседі; тіпті көп түрлердің колонияларында да Джеймс фламинголары әдетте судың жиегіне ең жақын аймақта тамақтанады. Құстар өздерінің қанатты аяқтарын микроскопиялық балдырларды су бағанасында жеткілікті мөлшерде болмаған жағдайда көтеруге пайдалана алады.

Өсіру

Фламинголардың көбейту циклы 6 жастан бастап, толығымен жетілгеннен кейін басталады. Жұптасу жиілігі тұрақсыз, тіпті бір жылды жіберіп кетуі мүмкін. Тұтас колония бір уақытта жұптасу рәсімдеріне қатысуы мүмкін. Аталықтар дауыстап, мойындарын және басын тік көтеріп, басын алға-артқа бұра отырып, әдемі көрсетілім жасайды. Аналықтары топтан алыстап кетеді, сосын аталық олардың артынан ереді. Содан кейін аналық қанаттарын жайып, аталық оған жұптасады. Аналық саздан, таяқтардан және айналадағы басқа материалдардан жасалған конус тәрізді ұяға бір жұмыртқа салады. Жұмыртқаның пішіні сопақ, тауық жұмыртқасына ұқсас. Ол, Анд фламингосы сияқты, басқа түрлерге қарағанда кішірек. Аталық және аналық жұмыртқаны 26–31 күндей күтіп, одан шығу үшін инкубациялайды. Балапан жұмыртқа тісінің көмегімен қабығын жарып шығады, бірақ бұл нағыз тіс емес, кернеуленген құрылым, ол толық шыққаннан кейін түсіп қалады. Жаңа туған балапанның мүсіні түзу және қызыл, бірақ кейін иіліп, ересектердің мүсінінің түсіне ие болады. Қауырсындары ақ және сұр, ал аяқтары қызғылт. Балапанның көздері алғашқы жылы сұр болады. Ата-аналары балапандарын сыртқы түрі мен дауысы арқылы колониядағы басқалардан ажырата алады.

Қорғау мәртебесі

Бұл түр 2008 жылы IUCN тарапынан қауіпке жақын деп саналды, себебі осы түрдің соңғы үш буынының саны азайған. Осы түрдің санына ең үлкен қауіп – адамдардың олардың мекен ету орындарын жоюы. Жергілікті мәдениетте ұядан жұмыртқа ұрлап сату кең таралған, бірақ содан бері оны бақылауға алу шаралары қолданылды. Ауыр жаңбыр сияқты қоршаған ортаға қауіптер де осы түрдің көбеюіне әсер етуі мүмкін. Диатомдардың өнімділігіне төнетін қауіп, егер олар жеуге жеткілікті тамақ таба алмаса, осы түрге де қауіп келтіреді.