Кіріспе
Германия мен Австрияның штаттық заң шығарушы органы – Ландтаг (Мемлекеттік диета) әдетте неміс тілді елдердегі федеративтік штаттың немесе басқа да өзін-өзі басқаратын аймақтық бірліктің заң шығарушы жиналысы немесе парламенті болып табылады. Ол көбінесе федералдық емес мәселелер бойынша заң шығару құзыретін жүзеге асыратын бірпалаталы ассамблея болып табылады. Германия мен Австрия штаттары Ландтагтар арқылы басқарылады. Бұған қоса, Италияның Оңтүстік Тироль автономиялық провинциясының заң шығарушы органы неміс тілінде Ландтаг деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Германия конфедерациясының штаттары да Ландтагтар құрған. Лихтенштейннің Ландтагы – бұл шағын мемлекеттің бірпалаталы ассамблеясы.
A Landtag (State Diet) is generally the legislative assembly or parliament of a federated state or other subnational self governing entity in German speaking nations. It is usually a unicameral assembly exercising legislative competence in non federal matters. The States of Germany and Austria are governed by Landtage. In addition, the legislature of the Italian autonomous province of South Tyrol is known in German as a Landtag. Historically, states of the German Confederation also established Landtage. The Landtag of Liechtenstein is the small nation's unicameral assembly.
Атауы
Неміс тіліндегі Landtag сөзі Land (мемлекет, ел немесе аймақ) және Tag (күн) сөздерінен құралған. Неміс тіліндегі Tagung (кеңес, мәжіліс) сөзі неміс тіліндегі Tag сөзінен туындаған, себебі мұндай кеңестер күндіз өткізіліп, кейде бірнеше күнге созылуы мүмкін.
Киелі Рим империясының мемлекеттері
Феодалдық қоғамда ресми таптық жүйе Императорлық мемлекеттердің өкілдік жиналыстарының (Landstände) құрамында көрінетін еді, олардың атауы мемлекеттік мүліктер ретінде жақсы сипатталған: бұл қоғамдық пікірдің сайланған көрінісі емес, ресми артықшылықтарда мойындалған, қалыптасқан биліктің тұрақты көрінісі ретінде қарастырылды, соның ішінде жеке қатысу құқығы (көптеген дворяндарға (knightage) және прелаттарға, сондай-ақ белгілі бір қалаларға) немесе бір немесе бірнеше орынға ие коллегияда сайлаушы ретінде өкілдік ету құқығы. Сондықтан, өкілдер негізінен таптық мүдделерді қорғады, ал шешімдер таптық сайлау жүйесіне негізделді. Кейбір Императорлық мемлекеттерде мұндай жиналыстар Ландтаг деп аталды, бұл Рейхстагқа (Императорлық диетаға) ұқсас, ол негізінен Киелі Рим империясының князьдерінің көпшілігін, сондай-ақ Рейхсграфтарды, императорлық прелаттарды және еркін императорлық қалаларды қамтыды. Нақты құрамы, әрине, кең ауқымда әртүрлі болды және уақыт өте келе, артықшылықтар берілуі немесе жоғалуы, бірлестіктердің бөлінуі немесе бірігуі, шекаралардың өзгеруі сияқты факторлардың нәтижесінде өзгеріп отыруы мүмкін.
Германия Конфедерациясының мемлекеттері
Австрия мен Пруссия француздардың "революцияны таратуынан" қашып құтылғандықтан және Наполеон өзінің бақылауындағы көптеген неміс территорияларында (Рейн конфедерациясының мүшелері) марионеттік монархияларды сақтауға разы болғандықтан, ағартушылықтың демократиялық принциптері неміс тілді елдерде аз әсер етті, немесе тек кейінірек әсер ете бастады. 1815 жылы Германия Конфедерациясы ("Deutscher Bund") Киелі Рим империясының орнына құрылды. "Бундесакт" (Германия Конфедерациясының конституциясы) 13-бабы неміс штаттарын конституция қабылдауға және Landstände немесе Landtage деп аталатын парламенттер құруға міндеттеді. Алғашқы конституция 1814 жылы Нассауда қабылданды. 1841 жылға дейін (Люксембургтен басқа) барлық штаттар конституцияларын және парламенттерін құрды.
Германия империясының мемлекеттері
1871 жылы Германия империясы құрылды. Германия империясының барлық 25 мемлекеті және Эльзас-Лотарингия ("Reichsland Elsaß Lothringen") (1911 жылдан бастап) заң шығарушы органдар ретінде Ландтагтарға ие болды. Ең маңыздысы – Пруссия Ландтагы еді.
Веймар Республикасы мемлекеттері
Веймар республикасында (1919 – 1933) барлық неміс мемлекеттерінде жалпы сайлау құқығымен демократиялық жолмен сайланған және мемлекеттік үкіметтерге есеп беретін Ландтагтар болды. Нацистер билікті басып алғаннан кейін, олар Глайхшальтунг (үйлестіру) процесіне кірісті. 1933 жылдың 31 наурызында «Мемлекеттерді Рейхпен үйлестіру туралы уақытша заң» қабылданды, ол барлық Ландтагтарды таратып, оларды жақында өткен Рейхстаг сайлауының нәтижелері негізінде қайта құрды, бұл Наци партиясына және оның коалициялық серіктесі ДНВП-ға жұмысқа қабілетті көпшілікті берді. Одан кейін 1934 жылдың 30 қаңтарында «Райхты қайта құру туралы заң» қабылданды, ол барлық Ландтагтарды ресми түрде жойды және мемлекеттердің егемендігін орталық үкіметке берді. Мемлекеттер өздерінің өмір сүруін жалғастырғанмен, Республиканың федерализмі тиімді түрде унитарлық мемлекетке алмастырылды.
Шығыс Германия
Алғашқы конституция бойынша Шығыс Германия өзінің жеке Ландтагы бар бес Ландерден тұратын федеративтік республика болды. Әр Ландтаг ұлттық парламенттің жоғарғы палатасы – Штаттар палатасын сайлауға жауапты болды. 1952 жылы Ландерлер таратылып, олардың орнына Шығыс Германияның округтері (областар) құрылды. Сәйкесінше, Ландтагтар таратылып, олардың функциялары Безирке үкіметтеріне жүктелді. Ландерлер ақырында бейбіт революциядан кейін қайта құрылды, бірақ олардың Ландтагтары Германияның қайта бірігуінен кейін ғана шақырылды.
Финляндия
1809 жылы Швециядан Ресейге өткен кезде құрылған Финляндияның диетасы 1906 жылға дейін швед тілінде lantdag деп аталды, содан кейін оны бірпалаталы Финляндия Парламенті алмастырды. Парламент 1919 жылға дейін, яғни 1917 жылы Финляндия тәуелсіздік жариялағаннан кейін алғашқы конституциясын қабылдағанға дейін швед тілінде lantdag атауын қолдана берді. Одан бері швед тіліндегі ресми термин – риксдаг, ол неміс тіліндегі рейхстагқа балама. Фин тілінде бұл "эдускунта" деп аталады.
Балтық елдері
Ливон конфедерациясының алғашқы Ландтагы 1419 жылы Рига архиепископы Иоганнес Амбунди шақырып, Ливон жерлері 1561 жылы Литва, Швеция және Дания Ұлы Герцогтықтарына қосылғанға дейін үнемі қайтадан шақырылып тұрды. Ливония, Курляндия және Эстонияның жеке Ландтагтары Ливония, Эстония, Курляндия және Семигалия Герцогтықтарының құрамында, кейіннен Ливония, Эстония және Курляндия Ресей Губернаторлықтары ретінде әрі қарай жұмыс істеді. 1918 жылы Эстония мен Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін, олар толығымен Рийгикогу мен Сейммен алмастырылды.
Қазіргі заманғы заң шығару органдары
Қазіргі Германия Федеративтік Республикасында, Австрия Республикасында және Италия Республикасының Оңтүстік Тироль провинциясында (неміс тілді көпшілігі бар) Ландтаг – конституциялық федеративтік штаттың (Бундесланд) бірпалаталы заң шығару органы. Лихтенштейн Князьдығында Ландтаг – жалғыз ұлттық парламент, себебі Лихтенштейннің шағын көлеміне байланысты федеративтік құрылымы жоқ.