Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1944 жылы Францияда арнайы әуе күштерінің сәтсіз миссиясы
1944 failed Special Air Service mission in France
Лойттон операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияның Вогез департаментіндегі арнайы әуе күштерінің (SAS) миссиясына берілген кодовое атау. 1944 жылдың 12 тамызы мен 9 қазаны аралығында өткен бұл миссия, бақытсыздыққа орай, неміс армиясы генерал Джордж Паттонның үшінші армиясына қарсы осы аймақты күшейтіп жатқан кезде, Вогез тауларына парашютпен жіберілді. Осының салдарынан немістер олардың болуын тез байқап, SAS тобын жою бойынша операциялар жүргізді. Көрерліктері таусылып, неміс армиясының қысымы күшейгенде, SAS-қа одақтас әскерлерінің қатарына қайту үшін кіші топтарға бөлінуге бұйрық берілді. Соққылас шайқастар мен қашу операциялары барысында 31 адам тұтқынға алынып, кейін немістер тарапынан өлім жазасына кесілді.
Operation Loyton was the codename given to a Special Air Service (SAS) mission in the Vosges department of France during the Second World War. The mission, between 12 August and 9 October 1944, had the misfortune to be parachuted into the Vosges Mountains, at a time when the German Army was reinforcing the area, against General George Patton's Third Army. As a result, the Germans quickly became aware of their presence and conducted operations to destroy the SAS team. With their supplies running out and under pressure from the German army, the SAS were ordered to form smaller groups to return to Allied lines. During the fighting and breakout operations 31 men were captured and later executed by the Germans.
Өмірбаян
Вогеж – Францияның солтүстік-шығысында, Германия шекарасына жақын орналасқан аймақ. 1944 жылы бұл аймақ сирек қоныстанған, орманды төбелерден, аңғардағы жайылымдардан және шағын, оқшауланған ауылдардан тұрды – бұл кішкентай, жылдам қимылдайтын шабуыл жасау тобы үшін өте қолайлы аймақ болатын. 1944 жылдың 30 тамызында подполковник Брайан Франкс басқаратын негізгі топ алдын ала келген топтан кейін 18 күн өткен соң жетті. Олардың қонуы оқиғасыз өткен жоқ. Оқ-дәріге толы парашют контейнері жерге тиісімен жарылып кетті. Қарсылық қозғалысының бір мүшесі парашют контейнерлерін жылжытуға көмектесіп, пластикалық жарылғыш затты ірімшік деп ойлап жеп қойды, содан кейін қайтыс болды. Аймақта саңырауқұлақ жинап жүрген деген күдікпен ұсталған француз, қарсылық күштерінің хабаршысы деп саналды. Оқ-дәрі контейнерінің жарылысынан туған шатастықта ол «Стен» автоматтарына қол жеткізіп, қашып кетуге тырысқанда атып өлтірілді. Келесі күні SAS патрульдеуге кірісіп, бақылау бекеттерін орнатты. Олардың барғандары немiс әскеріне жарияланғанын дереу сезді. Джип патрульдері неміс автоколонналары мен штаб машиналарын атқылады. Капитан Дрюс басқарған бір патруль тіпті Муазиге кіріп, сол кезде Вафен-СС бөлімшесі жинала бастағанда оларға шабуыл жасады. Қаладан өте жатып, олар атыс ашып, көптеген жарақаттыларға себеп болды. Қазан айының басында Паттон армиясы тоқтап, азық-түліктері таусылып қалғандықтан, американдықтардың SAS-ты құтқару мүмкіндігі азайды. Бастапқыда екі аптаға жоспарланған операцияны тоқтату туралы шешім қабылданды, ол екі айдан астам уақытқа созылды. Подполковник Франкс өзінің күштеріне кіші топтарға бөлініп, 64 шақырым қашықтықтағы одақтас әскеріне өздерінің күштерімен қайта оралуға бұйрық берді. Бір патруль Вафен-СС жасағының шабуылына ұшырап, үш адам қаза тапты. Төртінші, лейтенант Питер Джонсен жараланған, бірақ қашып құтылуға үлкерді. Тағы 34 адам одақтас әскеріне жетпеді.
The Vosges is a region in north eastern France close to the German border. In 1944 it was sparsely populated and consisted of wooded hills, valley pastures and small isolated villages, an ideal area for a small mobile raiding force to operate. The main party under the command of Lieutenant Colonel Brian Franks arrived 18 days after the advance party on 30 August 1944. Their landing was not without incident. A parachute equipment container filled with ammunition exploded on contact with the ground. A member of the resistance assisting to move the parachute containers died after eating plastic explosive, believing it was some sort of cheese. A Frenchman who was found in the area supposedly picking mushrooms, who the resistance believed was an informer, was detained. In the confusion following the explosion of the ammunition container, he managed to snatch up a Sten gun and was shot trying to escape. The following day the SAS started patrolling and set up observation posts. Almost immediately they became aware that their presence had been betrayed to the Germans. The Jeep patrols shot up German road convoys and staff cars. A patrol under the command of Captain Druce even entered Moussey, just as a Waffen SS unit was assembling. Driving through the town, they opened fire and inflicted many casualties. At the start of October, with Patton's army stalled and supplies running out, the likelihood that the Americans would relieve the SAS had dwindled. It was decided to end the operation, which had only been intended to last two weeks and had now lasted over two months. Lieutenant Colonel Franks ordered his forces to split up into small groups and make their own way back to the Allied lines 40 mile (64 km) away. One patrol was ambushed by the Waffen SS, killing three men. The fourth, Lieutenant Peter Johnsen, was wounded but managed to escape. Another 34 men failed to reach Allied lines.
Салдары
Соғыс аяқталғаннан кейін Франкс жоғалған адамдарының тағдырын зерттеуді бастады. Белгілі болғаны – лейтенант Джонсенді ертіп жүрген үш адам қаза тапқан, ал 10 адам Моссидегі зиратқа жерленген. 1944 жылы тұтқынға алынған неміс офицерлерін сұраққа алғанда, 2-ші SAS барлау офицері майор Эрик "Билл" Баркворт тұтқынға алынған барлық коммандостарды өлімге жіберуді көздейтін «Командалық бұйрық» туралы білді. 1945 жылдың шілдесінде Франкс француздардан кейбір SAS сарбаздарының денелері француздық оккупация аймағындағы Гаггенауда табылғанын естіді. Франкс майор Бекворт басқаратын 2 SAS WCIT тобына сол аймаққа баруды бұйырды. Олардың тергеуі жоғалған 31 SAS сарбазының 30-ы Sicherheitsdienst (SD) қызметкерлерінің қолынан қаза тапқанын, олардың кейбіреулері Вогез тауларындағы Натцвайлер-Штрутхоф концлагерінде болғанын анықтады. Бір сарбаздың тағдыры ешқашан белгілі болған жоқ. 1946 жылдың маусымында британдық әскери трибунал Эрих Иссельхорстты британдық әскери тұтқындарды өлтіргені үшін өлім жазасына кесті және оны француздарға тапсырды. 1947 жылдың мамырында француз әскери трибуналы оны тағы да өлім жазасына кесті, ал 1948 жылдың 23 ақпанында Страсбургте өлім жазасын орындады. Страсбургте қызмет еткен кезде Иссельхорст «Вальдфест» операциясына қатысты, ол Эльзас және Лотарингиядағы ауылдарды қиратып, одақтас әскерлеріне қысқы баспананы жою және тұрғындарын мәжбүрлі еңбекке немесе концлагерлерге депортациялау мақсатында жүргізілді. Вермахт пен СС-тің үйлестірілген операциясы аясында ауылдарға шабуыл жасалып, француз қарсыласушылары мен тұтқынға алынған SAS сарбаздары атылып тасталды. Иссельхорст тұтқынға алынған британдық SAS мүшелерін, сондай-ақ бірнеше француз азаматын, үш француз дін қызметкерін және төрт американдық ұшқышты өлім жазасына кесуге бұйрық берді. Тұтқындар 1944 жылдың 21 қарашасында жүк көліктерімен Рейн өзенінен Гаггенауға жеткізілді. Ату жасағының басшысы Карл Бак майданға жақын жерде атылған одақтас сарбаздарының жаппай қабірлерін қалдырудың қауіпті екенін ойлады. Тұтқындар бастапқыда жергілікті түрмеде ұсталды, бірақ кейін, 25 қарашада немесе одан кейін, тағдырларынан хабарсыз, жергілікті орманға әкелінді және үш адамнан топтап, бомбалық кратерде басына оқ тиді. Бір тұтқын қашуға тырысты, бірақ ол да қаза тапты. Иссельхорсттан басқа, оның орынбасары Вильгельм Шнайдер де 1947 жылдың қаңтарында соғыс қылмысы үшін өлім жазасына кесілді. Бакты британдық және француз әскери соттары өлім жазасына кесті. Алайда, ол кешіріліп, 1955 жылы түрмеден босатылды. 2003 жылы Моссиде қаза тапқандарды еске алу үшін ескерткіш орнатылды. Онда «Фантомнан» үш адам, 31 SAS сарбазы, 140 француз азаматы және SAS лагерін іздеуге қатысқан арнайы операциялар тобының британдық және екі француз әйелдері туралы мәліметтер бар. Операцияға арналған ескерткіш Стаффордширдегі Ұлттық мемориалдық арборетомында да орналасқан.
At the end of the war Franks began investigating the fate of his missing men. All that was known for certain was that three men accompanying Lieutenant Johnsen had been killed, and that 10 men had been buried in the cemetery at Moussey. 2nd SAS Intelligence Officer Major Eric 'Bill' Barkworth had been informed of the existence of the Commando Order, which called for the execution of all captured commandos when he was interviewing captured German officers in 1944. In July 1945 Franks was informed by the French that the bodies of some SAS men had been found in the French occupation zone at Gaggenau. Franks ordered 2 SAS WCIT, under the command of Major Beckworth, to travel to the area. Their investigation discovered that of the 31 missing SAS men, 30 had been murdered by the Sicherheitsdienst (SD), some of them at the Natzweiler Struthof concentration camp in the Vosges mountains. One man's fate was never discovered. Erich Isselhorst, head of the Sicherheitspolizei in Strasbourg, was sentenced to death by a British military tribunal in June 1946 for the murder of the British POWs but handed over to the French. He was once more sentenced to death in May 1947, now by a French military tribunal, and executed in Strasbourg on 23 February 1948. While posted in Strasbourg, Isselhorst was part of the Operation Waldfest, a scorched earth operation in which villages in Alsace and Lorraine were destroyed to eliminate shelter for Allied troops for the upcoming winter and inhabitants deported as forced labour or to concentration camps. In a coordinated operation by the Wehrmacht and SS, villages were raided, French resistance fighters and the captured SAS soldiers were executed. Isselhorst ordered the execution of the captured British SAS members, as well as a number of French civilians, three French priests and four US airmen. The prisoners were taken over the Rhine river on trucks to Gaggenau on 21 November 1944. The leader of the execution commando, Karl Buck, thought it unwise to leave mass graves of shot allied soldiers in an area so close to the front line. The prisoners were initially kept in a local jail but then, on or shortly after 25 November, unaware of their fate, taken to a local forest and, in groups of three, shot in the head in a bomb crater. One prisoner attempted to escape but was killed as well. Apart from Isselhorst, his second in command, Wilhelm Schneider was also executed for the war crime in January 1947. Buck was sentenced to death by British and French military courts. However, he was reprieved and released from prison in 1955. In 2003 a memorial was erected at Moussey to commemorate those who had been murdered. It details the three men from Phantom, the 31 SAS men, the 140 French civilians and one British and two French service women of the Special Operations Executive that had also been caught up in the search for the SAS camp. A memorial to the operation also exists at the National Memorial Arboretum in Staffordshire.