Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық құс фаунасы – Ұлыбританияда кездесетін құстар. Бұл мақалада осы тақырыпқа жалпы шолу жасалады. Түрлердің толық тізімін Ұлыбритания құстарының тізімінен табуға болады. Жалпы алғанда, Ұлыбританияның құс әлемі Еуропаның құс әлеміне ұқсас, көбінесе Палеарктикалық түрлерден тұрады. Арал болғандықтан, континенттік Еуропаға қарағанда көбейтін түрлердің саны аз. Мысалы, қыранды торғай солтүстік Франция сияқты жақын жерлерде көбейтін болса да, Ұлыбританияда қоныстана алмайды. Жылы қыс көптеген түрлердің қатал жағдайға төтеп бере алмайтынын білдіреді, сондықтан олар Ұлыбританияда қыстап, континенттен немесе одан да алыс жерлерден келеді. Ұлыбританияда тұрақты түрде тіркелген шамамен 250 түр бар, ал тағы 350 түр әртүрлі деңгейде сирек кездеседі.
The British avifauna is the birds that have occurred in Great Britain. This article is a general discussion of the topic. A full species list can be found at List of birds of Great Britain. In general, the avifauna of Britain is similar to that of Europe, consisting largely of Palaearctic species. As an island, it has fewer breeding species than continental Europe, with some species, like crested lark, breeding as close as northern France, yet unable to colonise Britain. The mild winters mean that many species that cannot cope with harsher conditions can winter in Britain, and also that there is a large influx of wintering birds from the continent or beyond. There are about 250 species regularly recorded in Great Britain, and another 350 that occur with varying degrees of rarity.
Резиденттік түрлер
Ұлыбританияда жыл бойы шамамен 120 түр кездеседі. Олардың кейбіреулері – мысық кілті немесе қара қасқыр сияқты, көшпеуші, тұрақты популяциялар, ал енді біреулері континенттен келетін қысқы қонақтардың (мысалы, қара торғай) есебінен көбейеді, немесе қысқы суық ауа райынан Ирландияға немесе Оңтүстік Еуропаға (мысалы, еуропалық алтыншақ) қоныс аударады. Көптеген түрлер, әсіресе сақиналы пукира және құмқұс сияқты құстар, Британияда көбейеді де, қыстайды, ал осы құстардың көптеген басқа популяциялары үшін бұл аймақтар бөлек болып табылады. Қара құйрықты қызыл аяқ – қызықты жағдай. Ол жыл бойы болғанымен, көбейетін популяциясы оңтүстікке қарай көшіп кетеді, ал оның орнын исландтық тұқымның қысқы құстары басады.
About 120 species occur in Great Britain all year round. Some of these are permanent populations of sedentary non migrants such as tawny owl or red grouse, whereas others have their numbers augmented by winter visitors from the continent (for example common starling), or depleted by winter hard weather movements to Ireland or southern Europe (for example European goldfinch). Several species, particularly waders such as ringed plover and dunlin, both breed and winter in Britain, whereas these areas are separate for most other populations of those birds. The black tailed godwit is an interesting case. Although it is present all year, the breeding population actually migrates south, and is replaced by wintering birds of the Icelandic race.
Жазғы қонақтар
Шамамен 60 түр көбінесе жазғы қонақтар, олар Ұлыбританияда көбейіп, қыста оңтүстікке қарай, негізінен Африкаға ұшып кетеді. Бұл түрлердің көпшілігі – қыста Ұлыбританияда жәндіктердің азаюына байланысты, жәндіктермен қоректенетін торғайлар, шырылдақтар және кәдімгі әтештер сияқты құстар. Көптеген теңіз құстары көбейгеннен кейін теңізге көшеді, ал қасқырлар мен кейбір кайралар қыс айларында кездеспейді. 2007 жылы Африкадан Ұлыбританияға 16 миллион құс ұшып келді. 1994 жыл мен 2007 жыл аралығында жылдам құстардың саны 40%-ға төмендеді. 1994 жылдан бері бұлбұлдар 60%-ға, ағаш торғайлар 67%-ға, жартас көгершіндері 66%-ға, аласа шырылдақтар 59%-ға, ал әтештер 37%-ға азайды.
About 60 species are mainly summer visitors which breed in Britain but winter further south, mainly in Africa. A large number of these are insectivores such as warblers, flycatchers and common cuckoo, as would be expected from the scarcity of insects in British winters. Several seabirds move out to sea after breeding, and terns and some auks are absent during the winter months. In 2007, 16 million birds flew from Africa to Britain. Swifts have declined 40% between 1994 and 2007. Nightingales are down 60% since 1994, wood warblers 67% down, turtle doves 66% down, spotted flycatchers down 59%, and cuckoos down 37%.
Қысқы келушілер
Жұмсақ қыстары Ұлыбританияны солтүстікке қарай көбейтін шамамен 60 түрге тартымды етеді. Бұл негізінен ірі құстар, мысалы, аққулар, қаздар, үйректер, шағалалар және сүрегілер, бірақ қар батырмасы және брамблинг сияқты кейбір кішкентай түрлер де көптеп келіп қонады. Богемиялық ваксвинг сияқты кейбір көбейіп-көбеюге бейім түрлердің саны олардың көбейетін аймақтарындағы тамақ қоры мен популяциясының мөлшеріне байланысты.
The mild winters make Britain attractive to about 60 species which breed further north. These are mainly larger birds, such as swans, geese, ducks, gulls and thrushes, but some smaller species, such as the snow bunting and brambling also arrive in large numbers. The numbers of some eruptive species, like Bohemian waxwing, depend on food supplies and population numbers in their breeding areas.
Мигранттар
Кейбір түрлер Ұлыбританияда тұрақты түрде көбеймейді немесе қыстамайды, бірақ көші-қон кезінде, көбінесе көп санымен өтеді. Арктикада көбейтін құстар жақсы мысал, кішкентай стинт және керлеу құмқұмыры сияқты түрлер көшіп өтетін кезде әдетте жиі кездеседі. Көшіп өтетін кейбір құстардың саны ауа райы жағдайларына байланысты. Егер оңтүстіктен жел соғып, көбейтін аймақтардан тысқары шығарса, көктемде балапан және Альпілік шаға сияқты Жерорта теңізінен келген қонақтардың саны артады. Көктемде де, күзде де, көк кеуекті және қыранды сияқты скандинавиялық құстардың саны шығыстан соққан желдің күшіне байланысты. Бұл санатқа, оңтүстік жарты шарда көбейетін, бірақ солтүстік жарты шарда солтүстік жазда "қыстайтын" бірнеше теңіз құстарын да жатқызуға болады. Оларды күзде Ұлыбританияның оңтүстік-батыс жағалауынан көруге болады. Олар – үлкен шырша, қара шырша және сирек кездесетін Уилсонның қайың құсы.
Some species neither regularly breed nor winter in Great Britain, but pass through on migration often in large numbers. Arctic breeding waders are a good example, with species such as little stint and curlew sandpiper usually being fairly common on passage. The numbers of some passage birds depend on weather conditions. There will be more Mediterranean visitors like hoopoes and Alpine swifts in spring if there are winds from the south encouraging an overshoot of the breeding areas. In both spring and autumn, the numbers of Scandinavian breeders such as bluethroat and wryneck are linked to the prevalence of easterly winds. Perhaps also best placed in this category are a few seabirds which breed in the southern hemisphere, but "winter" in the northern hemisphere during the northern summer. These are seen off the south west of Britain in autumn. They are the great shearwater, sooty shearwater and the rare Wilson's petrel.
Сирек кездесетін түрлер
Британдық тізімнің бір қызықты жағы – сирек кездесетін түрлердің көптігі. Еуропаның батыс шетінде орналасқандықтан, Ұлыбритания Солтүстік Америкадан көптеген шатасқан құстарды қабылдайды. Кейбір американдық шағалалар, үйректер және қызылқұйрықтар жеткілікті түрде жиі кездесетін болғандықтан, олар сирек саналмайды. Оларға сақиналы шағала, серфингтік үйрек және кеуделі құмқұйрық жатады. Сирек кездесетін американдық торғайлар – қызыл көзді вирео және қарабас торғай. Кейбір сирек түрлер Еуропада көбейеді, бірақ Ұлыбританияға сирек жететін, қысқа қашықтыққа көшетін құстар. Мысалдар: қызылқұйрықты торғай және Мармора торғайы. Сібір түрлері, мысалы, сары қасты торғай және Печора пипиті, Еуропаның шығысынан қарағанда Ұлыбританияда әлдеқайда жиі кездеседі. Бұл себебі көшіп бара жатқан құстар Солтүстік теңізден өтіп келгеннен кейін, жақсы бақыланатын шығыс жағалауда тоқталып демалады. Британияға тек бір ғана Сахара аймағынан көбейетін түр жеткен, бірақ ол екі рет келген. Бұл – Алленнің су қасқасы. Әрине, теңіз құстарының сирек түрлері де Ұлыбританияға алыстан жете алады. Ұлыбританияға келген ең күтпеген құстардың арасында Тынық мұхитынан келген ежелгі кайра құсы ең таңғаларлығы.
One of the fascinations of the British list is the number of rarities. Because of its position on the western fringes of Europe, Britain receives a number of vagrants from North America. Some American gulls, ducks and waders are regular enough to not be considered rare. These include ring billed gull, surf scoter and pectoral sandpiper. Rare American passerines include red eyed vireo and blackpoll warbler. Some rarities breed in Europe, but are short distance migrants which rarely make it to Great Britain. Examples are crested lark and Marmora's warbler. Siberian species such as yellow browed warbler and Pechora pipit also occur much more regularly in Britain than further east in Europe. This is because migrating birds are likely to rest on the well watched eastern coast after crossing the North Sea. Only one exclusively sub Saharan breeder has reached Britain, although it has done so twice. This is Allen's gallinule. Seabird rarities can of course reach Britain from great distances. Amongst the more improbable wanderers to Britain, perhaps the most surprising is the ancient murrelet from the Pacific.