Кіріспе

Канадалық экономист

Джейкоб Винер (3 мамыр 1892 – 12 қыркүйек 1970) – канадалық экономист және 1930 жылдардағы Чикаго экономика мектебінің алғашқы, шабыттандырған ұстаздарының бірі саналады (Франк Найт және Генри Саймонспен бірге). Ол Чикаго факультетінің басты тұлғаларының бірі болды. Пол Самуэльсон Виннерді (Гарри Ганнисон Браун, Аллин Аббот Янг, Генри Людвелл Мур, Фрэнк Найт, Уэсли Клэр Митчелл және Генри Шульцпен бірге) 1860 жылдан кейін туған "экономикадағы американдық қасиеттілері" деп атады. Ол саяси экономика саласындағы маңызды фигура болды.

Ерте өмір

Винер 1892 жылдың 3 мамырында Монреаль қаласында, Румыниядан келген иммигранттар отбасында дүниеге келді. 1914 жылы Макгилл университетінде бакалавр дипломын алды. Ол Гарвард университетінде докторлық диссертациясын қорғады, бұл жұмысты сауда экономисі Ф. В. Тауссигтың жетекшілігімен жазған болатын.

Академиялық мансап

Вайнер 1916 жылдан 1917 жылға дейін және 1919 жылдан 1946 жылға дейін Чикаго университетінің профессоры болды. Ол сонымен қатар Стэнфорд және Йель университеттерінде сабақ берді, сондай-ақ Швейцарияның Женева қаласындағы Халықаралық және даму зерттеулері институтына екі рет барды. 1946 жылы ол Принстон университетіне көшті, онда 1960 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін қызмет етті. Вайнер 1947-1948 жылдары Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтының мүшесі болды, ал 1950-1970 жылдары – тұрақты мүшесі болды. 1934 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясына сайланды. 1942 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Нобель сыйлығының лауреаты Милтон Фридман Чикаго университетінде оқығанда Вайнерден дәріс алды. Вайнер 1970 жылдың 12 қыркүйегінде Нью-Джерси штатының Принстон қаласында қайтыс болды.

Мемлекеттік қызмет

Вайнер үкіметте маңызды рөл атқарды, ең бастысы Франклин Рузвельт басқарған кезеңде Қаржы министрі Генри Моргентаудың кеңесшісі ретінде қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында ол Гарвард университетінің экономисі Элвин Хансенмен бірге Сыртқы қатынастар кеңесінің "Соғыс және бейбітшілік зерттеулері" жобасының экономикалық және қаржылық тобының бірлескен баяндамашысы болды.

Экономика

Вайнер Ұлы депрессия кезінде Джон Мейнард Кейнстің белгілі қарсыласы болды. Кейнстің мемлекеттік шығындарды ұстану саясатына ол келіскенімен, Вайнер Кейнстің талдауы кемшіліктері бар екенін және ұзақ мерзімде мойынсоқпайтынын айтты. Ол фирманы экономикалық тұрғыдан модельдеуімен, соның ішінде ұзақ және қысқа мерзімді шығын қисықтарымен танымал, ал оның еңбектері бүгінге дейін қолданылып келеді. Винер 1950 жылы экономика ғылымына «сауданы құру» және «сауданы аудару» терминдерін енгізгенімен де белгілі. Ол сонымен қатар халықаралық сауда теориясына және экономикалық ойдың тарихына маңызды үлес қосты. Чикаго университетінде жұмыс істеген кезінде Вайнер Франк Найтпен бірлесіп «Саяси экономика журналын» басқарды. Оның «Халықаралық сауда теориясы бойынша зерттеулер» (1937) атты еңбегі экономикалық ойдың тарихын қарастырады және 19 ғасырдағы Ұлыбританиядағы алтын-валюта дауының тарихи көзі болып табылады.

Атомдық бомба

1945 жылы Атом энергиясын бақылау конференциясында сөйлеген Винер: «Атом бомбасы – адамдарды өлтірудің қазірге дейін ойлап табылған ең арзан жолы» және «атом бомбалары нәтижесінде бейбітшілік орнатуға мүмкіндік береді» деген мәлімдеме жасады. Бұл оны ядролық үдерлеудің негізін қалаушы деп есептеуге негіз болуы мүмкін.