Кіріспе

Гонконгтағы қытай журналисі және саясаткер Эмили Лау Вай хин, JP (; 21 қаңтар 1952 жылы туған) – Гонконгтағы баспасөз бостандығы мен адам құқықтарын жақтаушы саясаткер. Бұрынғы журналист, ол 1991 жылғы Заң шығарушы кеңес сайлауында Гонконг Заң шығарушы кеңесіне тікелей сайланған алғашқы әйел атанды. Ол 1990-жылдар мен 2000-жылдар бойы Жаңа аумақтардың шығыс сайлау округінің заң шығарушы кеңесшісі қызметін атқарды, 2016 жылы қызметтен кеткенге дейін. 2016 жылға дейін Гонконг Демократиялық партиясының төрағасы болды.

Ерте өмір

Лау 1952 жылғы 21 қаңтарда Гонконгте дүниеге келген. 1948 жылы Лаудың ата-анасы Қытай Азамат соғысы кезінде Гуандуннан Гонконгқа көшіп келді. 1962 жылы ол Happy Valley қаласындағы жаңа ағылшын тіліндегі Maryknoll Sisters' School мектебіне оқуға түсті және 1972 жылға дейін онда білім алды. Ол бастауыш мектепте оқығанда әйелі оған Емили деген ағылшын есімін қойды.

Білім

1976 жылы Лау Лос-Анджелестегі Оңтүстік Калифорния университетінен тележурналистика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Кейін ол Уотергейт жанжалы мен зерттеуші журналистиканың еркін баспасөздің рөлі мен мүмкіндіктеріне үлкен әсер еткенін айтты. 1982-1984 жылдары ол BBC-де ассистент-продюсер болып жұмыс істегенмен, сонымен бірге Гонконгтың TVB News телеарнасының Лондон тілшісі де болды. Лау осы кезеңде Гонконг журналистер қауымдастығының жұмысына да қатысып, алдымен атқару комитетінің мүшесі, кейін төрағаның орынбасары, ал 1989 жылдан 1991 жылға дейін төраға болып сайланды. 1994 жылдың қазан айында Лау заң шығарушыларды 3,5 миллион Гонконг азаматына – британдық тәуелді аумақтардың (БТА) толық азаматтық құқық беруге шақырды. Осы мақсатта ол Гонконг заң шығарушыларынан құралған көппартиялық делегацияны Ұлыбританияға жіберіп, LegCo-дағы талқындар алдында үкімет пен оппозициялық саясатшыларды лоббилеуге ұйытқы болды. Бес кеңесші британдық сыртқы істер министрімен және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктермен кездесті, бірақ көп нәтижеге жете алмады. Сондықтан ол 29 демократия жақтасымен бірге тұтқындалды. 1997 жылдың шілдесінде Гонконгты тапсыруға дейін өткен айларда Лау болашақ бас атқарушы Тунг Чи Хваны Пекинге қарсы тұруға шақырды, себебі оның Пекин таңдаған Уақытша заң шығару кеңесін толық қолдауы адам құқықтары мен азаматтық бостандықтарды қамтитын маңызды Гонконг заңдарының жойылуына немесе өзгертілуіне әкелді. Сол жылдың наурыз айында Лау ҚХР билігі астындағы Гонконгтың болашақ сайлауын бойкоттауға шақырды, сайлау жүйесінің әділетсіз екенін айтып, пропорционалды өкілдіктің Пекинге жақын кандидаттарды артық бағалайтынын мәлімдеді. Халықаралық мәселелерде Лау Тайваньның өзін-өзі анықтау құқығын қолдайды. 2003 жылы ол және Демократиялық партияның заң шығарушысы Джеймс То «Бір ел, екі жүйе» тақырыбындағы семинарға қатысты, оны Тайвань тәуелсіздігін жақтаушылар ұйымдастырған, оның төрағасы – бұрынғы ROC президенті Ли Тэнхуэй болды. Лау «Тайваньның болашағын тайваньдықтардың өзі шешуі керек» деді. Кейіннен сұхбат беру кезінде Тайваньды ҚХР-дың бір бөлігі деп мойындамауы Гонконг қоғамының консервативті топтарынан сын тудырды, соның ішінде 2012 жылы бас атқарушы болған Пекинге жақын саясатшы Лёнг Чун Иннің шабуылдарына ұшырады. Заңдық проблемаларынан басқа, Лау бірнеше қылмыстық жайттардың құрбаны болды, оның ішінде 2003 жылдың қаңтар және қазан айларында кеңсесіне телефон шалу, сондай-ақ 2003 жылдың шілде және қыркүйек айларында Шатиндегі кеңсесінің алдына тамақ және/немесе нәжіс шашырату оқиғалары. Осы оқиғаларға қатысты бір әйел мен қарт адам тұтқындалып, айыппұл төледі. 2004 жылдың 21 маусымында Лаудың кеңсесіне өрт шабуылы жасалды. Оның кеңсесі алдындағы митинг туралы плакаттар өртелді. «Барлық қытайлық сатқындар өлсін» деген жазу қалдырылды. Ол 2002 және 2003 жылдары Гонконгтың негізгі заңының 23-бабының талаптарына қайшы келетін даулы ұлттық қауіпсіздік заңына қарсы күресті. 2003 жылдың 1 шілдесінде өткен митингіден кейін ол Жаңа аумақтардың шығыс сайлау округіндегі басқа демократиялық партиялармен бірлескен тізімде екінші кандидат болып тіркелді және 2004 жылғы Заңнамалық кеңес сайлауында қайта сайланды. Ол сондай-ақ 2012 жылға дейін ара-тұра басқарған Заңнамалық кеңес Қаржы комитетінің төрағасы болып тағайындалды. 2005 жылы танымал емес Тунг Чи Хва отставкаға кеткеннен кейін өткен бас атқарушы сайлауында Лау Гонконгтың демократиялық дамуы туралы талқылауды ынталандыру үшін осы лауазымға үміткер екенін жариялады. Бас хатшы Эндрю То мен «Шекара» мүшелерінің қарсылығына байланысты Лау сайлауға қатыспады. Демократиялық партияның төрағасы Ли Уинг-Тат бұл сайлауда демократия жақтасы болып қалды, бірақ ол қажетті 100 қолдау жинамады.

Демократиялық партияға кіру және 2012 жылғы реформалар пакеті

1991 жылы Заң шығару кеңесіне (LegCo) сайланған кезде Лау Гонконгтағы ең радикалды заң шығарушы деп есептелді. Бірақ уақыт өте келе оның радикалды бейнесі белсенді Ленг Квок Хун және басқа радикалдардың ықпалымен көлеңкеге түсіп, оның халықтан алған дауысы үздіксіз азайып келді. 2008 жылдың қыркүйек айында өткен Заң шығару кеңесінің сайлауында Эмили Лау Жаңа аумақтардың шығыс сайлау округінде бұрынғы сайлаулармен салыстырғанда аз дауыс жинап қайта сайланды. Сайлау қорытындыларын қарастырғаннан кейін, 2008 жылдың қараша айында «The Frontier» партиясы демократиялық партиямен бірігуге шешім қабылдады және Лау оның екі вице-төрағасының бірі болды. Осыдан кейін Пекин үкіметіне қатысты оның өткір ұстанымы мен Пекинге жақтас адамдарға қарсылығы біршама жұмсалды, бұл кейбір адамдар үшін жағымсыздық тудырды. 2010 жылдың 24 мамырында Эмили Лау және Демократиялық партия төрағасы Альберт Хо, сондай-ақ тәжірибелі Чен Ман Квонг Гонконгтағы Орталық халық үкіметінің байланыс кеңсесінің директорының орынбасары Ли Ганг басқаратын Пекин өкілдерімен 2012 жылғы конституциялық реформа жөніндегі келіссөздер жүргізді. Бұл 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтан кейін Демократиялық партия басшылары мен Қытайдың орталық үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктерінің алғашқы кездесуі болды. 2010 жылдың маусым айында Демократиялық партияның вице-төрағасы ретінде ол партиясымен бірге үкіметтің реформалық пакетін қолдады, оған Пекин қабылдаған партияның кейінгі түзетуі – бес жаңа аудандық кеңестің (екінші) функционалдық сайлау округтеріне халықтың тікелей дауыс беруін өткізу кірді. Лаудың осы кезеңдегі радикалды популисттік тұлғалар Ленг Квок Хун және Вонг Юк Манмен салыстырғандағы радикалды емес мінез-құлқы Вонг пен «Халық күші» партиясының шабуылдарының басты нысанына айналды. Эмили Лау және Демократиялық партияның басқа мүшелері 2014 жылғы Гонконг наразылықтарын қолдады. 2014 жылдың 11 желтоқсанында Лау 75 күндік көшедегі наразылықтан кейін соңғы отырыс өткізіп жатқан жүзге жуық наразылық жасаушылармен бірге полиция қызметкерлерімен ұсталды. Олардың арасында Мартин Ли және Алан Леонг сияқты танымал демократиялық заң шығарушылар да болды. 2014 жылдың 14 желтоқсанында ол партияның 20 жылдық тарихында үш қарсыласын жеңіп, партия басшылығына сайлауда төраға болып қайта сайланды. 2016 жылдың 1 қаңтарында Эмили Лау қыркүйектегі сайлауда сегізінші мерзімге сайлануға ниеті жоқ екенін мәлімдеді, осылайша 25 жылдық заң шығарушылық қызметін аяқтады. Ол сайлауға жас әріптесі Лам Чук Тиңнің тізімімен қатысып, оған 40 мыңға жуық дауыс жинап, сайлануына көмектесті. Лау 2016 жылдың желтоқсан айында партия төрағасы лауазымынан кеткенін жариялады, оның орнына заң шығарушы Ву Чи Вай келді. Сондай-ақ ол алдағы айларда партиядағы барлық лауазымдарынан бас тартты. Заң шығару кеңесінен зейнетке шыққаннан кейін ол тележурналист ретінде жұмысын жалғастырып, өзінің бағдарламаларында бірнеше саяси салмақты тұлғалармен сұхбаттасты.

Беделі

Лау Гонконгта демократиялық адам құқықтарын және тең мүмкіндіктерді ілгерілетуде мызғымас ұстанымдары бар саясаткер ретінде танылады. Гонконг үкіметі оны "радикал", "басым көпшілік пікірінен тыс" және "ерекше жағдай" деп сипаттады. 1990 жылдар бойы ол ең беделді заң шығарушылардың бірі болды. Соңғы британдық губернатор Крис Паттен Лауды "кәсіби саясаткер, әдемі, жан-жақты хабардар және әсерлі сөйлеу өнерімен көзге түсетін, кез келген батыс саяси жүйесінде билікке жете алатын" және "нақты, ойлы сөздерді шебер қолданушы" деп бағалады. Демократиялық партияға қосылғаннан кейін, ол Пекин үкіметіне қатысты бұрынғы қатаң ұстанымынан біраз дәрежеде бас тартыс жасады.