Кіріспе

Құс түрі – Сая фобиясы (Sayornis saya) – тирандық шырылдақтар тұқымдасына жататын құс. Солтүстік Американың батысында көптеп кездесетін бұл құс құрғақ, шөлді жерлерді ұнатады. Ол американдық табиғатты зерттеуші Томас Сейдің құрметіне аталған.

Таксономия

Сэйдің фобиясы 1825 жылы француз натуралисі Чарльз Люсьен Бонапарт Колорадо штатының Пуэбло қаласының жанынан алынған мысалдан ресми түрде сипатталды. Ол *Muscicapa saya* есімді екі атауын берді, мұнда түрлік эпитетті американдық натуралист Томас Сэйді құрметтеу үшін таңдалды. Қазіргі кезде бұл түр 1854 жылы Бонапарт енгізген *Sayornis* туысына жатқызылады. Екі түршесі бар: олар қыста оңтүстік-батыс аймақта Техастың оңтүстігіне дейін және Мексика арқылы Орталық Американың солтүстігіне дейін көшіп барады. Көші-қон кезінде осы құстарды аумағынан мыңдаған шақырым қашықтықта табуға болады. АҚШ-тың Жаңа Англия штатында және Канаданың Нова-Шотландия провинциясында олардың құлауы туралы хабарлар жиі түседі. Бұл құстар құрғақ, шөлді және қауқаралы жерлерді ұнатады. Оларды көбінесе суға жақын шабындықтарда, саванналарда және сирек орманды жерлерде кездестіруге болады. Олар әдетте АҚШ-тың батыс бөлігіне ерте көшіп келеді.

Мінез-құлық және экология

Сэйс фобиі шығыс фобиіне ұқсас. Ол, ауадағы жәндіктерді ұстау үшін, тұмсығын алға созып ұшып түседі. Сондай-ақ, американдық кестер сияқты, тік тұрып құйрығын жоғары-төмен қозғайды. Сэйс фобиі су бетінен бірнеше сантиметр биіктікте тамақтануды жақсы көреді. Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді, бірақ кейде жидектерді де жейді. Сэйс фобиінің ұя салуы да типик фобиіге тән. Олар ұяларын көпірлердің, каньон қабырғаларының, құдықтардың және тастап кетілген шахталардың астына орналастырады. Ұяны аналығы салады, ол тостаған тәрізді болып келеді. Ол шөптерден, жапырақтардан, мүктерден және өсімдік талшықтарынан жасалады, ал ішіне шаш және басқа да жұмсақ материалдар салынады. Аналығы 3-тен 7-ге дейін, бірақ көбінесе 4-тен 5-ке дейін ақ түсті, көбінесе дақсыз жұмыртқа салады. Кейбіреулерінде қызыл дақтар болуы мүмкін. Олардың көбейетін жерлері өте кең – Солтүстік Американың батыс құрлығында Алясканың арктикалық бөлігінен бастап Мексиканың орталық аймандарына дейін созылады.

Тамақ және азықтандыру

Тамақ негізінен жәндіктерден тұрады. Дегенмен, бал араларының олардың рационына жарайтындығы күмәнді. Олардың аң аулау тәсілдеріне, оның ішінде оларды ауада ұстап алуы немесе жәндіктер жерде болғанда оларға секіріп шабуы жатады. Сондай-ақ, олардың кішкентай балықтарды жегендері де байқалған. Ересек Сая фобиясының тамақтануы, балалардың тамақтануынан өзгеше, балалар көбінесе жұмсақ тағамдарды тұтынады. Олардың әні бастапқыда өте жоғары пернеде басталып, кейін бірте-бірте тұрақты пернеге көшеді. Бұл бастапқы жоғары перне – басқа Sayornis түрлерімен салыстырғанда Сая фобиясына тән ерекшелік. Олар көбінесе осы коммуникация түрін басқа құстармен сайысу үшін, өз аумағын күзету кезінде және жұптасу маусымының басында өздерін таныстыру үшін пайдаланады. Ән айтуға көбінесе еркектер қатысады, бірақ кейбір мекеңдер де ән айтады. Көбінесе Сая фобиясы ашық алаңда тіксіп тұрып ән айтады.