Кіріспе

Испанияда denominación de origen (denominaciónθjon de o'ɾixen;) – негізінен ірімшік, дәмдеуіштер, бал және ет сияқты азық-түлік тауарлары үшін қолданылатын реттеуші географиялық көрсеткіш жүйесінің бір бөлігі. Шараптарда ол Францияның (1935) және Италияның (1963) иерархиялық жүйелерімен салыстырылады, алайда Риоха (1925) және Херес (1933) толыққанды жүйе құрылмас бұрын пайда болды. Тағамдарда ол ұқсас қызмет атқарады, Испаниядан шыққан өнімдердің сапасын және географиялық тегін реттейді. Шарапқа арналған тағы бес бөлек категория және тамақ пен дәмдеуіштерді қамтитын тағы үш категория бар, олардың барлығы Еуропалық Одақ (ЕО) тарапынан мойындалған. Каталонияда A және Q деп белгіленген тағы екі категория дәстүрлі каталондық қолөнер тағамдарын қамтиды, бірақ 2007 жылға дейін ЕО оларды мойындамады. Соңғы онжылдықтарда denominación de origen тұжырымы басқа елдер, әсіресе Латын Америкасы тарапынан қабылданып алынды. 2016 жылы шарап үшін Denominación de Origen (DO) қолданылуы Еуропалық Одақтың қорғалған атау тегі / Denominación de Origen Protegida (PDO/DOP) ретінде тіркелді, бірақ дәстүрлі португалдық DO термині әлі де таңбаларда заңды түрде қолданылуы мүмкін.

Анықтама

Испанияның Ауыл шаруашылығы, Балық шаруашылығы және Азық-түлік министрлігі испан азық-түліктерінің сапасын белгілеу жүйесі арқылы реттейді, бұл жүйе елдің ең жоғары сапалы өнімдері үшін, басқалармен қатар, "denominación de origen" тағатамын белгілейді. Әр аймақ пен әр тағам түрі үшін жартылай тәуелсіз басқару органы ("Consejo Regulador") құрылған, оның құрамында білікті және бейтарап мүшелер бар. Олар әр өнімнің сапасын, құрамын және өндіріс процесін тексеріп, олардың белгілі бір сапа деңгейіне жетуін қамтамасыз етеді. Олар ұлттық деңгейдегі орталық кеңеске есеп береді, бірақ әдетте берілген аймақтың ең ірі халқы шоғырланған орталығында орналасқан және таңбаламаның географиялық аймақты дұрыс көрсетуін қадағалайды. "Denominación de origen" тағатамымен белгіленген өнімдер жоғары сапалы болумен қатар, географиялық аймақтың немесе жеке өндірушінің ерекше сипаттамаларын камтиды және аймақта өндірілген шикізаттан жасалуы тиіс. Мұндай тағаулардың көпшілігі сияқты, "DO" тағатамының негізгі принципі – аталған аймақтан тыс өнімге осы атауды беруге тыйым салынғандығы болып табылады.

Тарих

Тамақ пен шарап испан мәдениетінен ажырамас, мыңдаған жылдар бойы қоғамның әлеуметтік, экономикалық, әдеби және тіпті мистикалық құрылымымен байланысып келді. Сондықтан, оларға қатысты қызметтерді реттеу және нормалау әрекеттерінің қиын болғаны түсінікті. Тек XVII ғасырда ғана заң шығарушы органдар халық денсаулығы, қоғамдық тәртіп және экономикалық реттеу сияқты мәселелерге жеткілікті назар аударғанда, шарапқа қатысты заңдар жасала бастады. Алғашқыда оның өндірілуіне, сатуына және тұтынуына тыйым салынды, кейін ынталандырылды және соңында реттелді. Азық-түлік заңнамасы одан да кеш қабылданды – Испанияның Еуроодаққа кіруімен және ХХ ғасырдың соңында Ортақ Ауылшаруашылық саясатына қосылуымен. XVIII және XIX ғасырларда шарапқа қатысты бірнеше Корольдік жарлықтар шығарылды. Олар жаңа тенденциялардың туындауына байланысты туындаған мәселелерге назар аударды және көбінесе жан-жақты реттеуге емес, сенімсіз жеткізушілермен айналысты. Бірақ біртіндеп, ұсынысқа қатысты мәселелерден сапаны реттеу қажеттілігіне көңіл ауысты, әсіресе шетелдік нарықтар үшін. 1920 жылдары француздық атау жүйесі сияқты классификация жасауға тырысылды. 1925 жылы Риоха алғашқы испандық denominación атанғаннан кейін, 1932 жылғы Estatuto de vino ("шарап туралы заң") Шерестің шарап өндіретін аймағының ұлттық және халықаралық деңгейде мойындалуымен сәйкес келді. Мұқият және кең ауқымды болғанына қарамастан, Estatuto ауыл шаруашылығындағы технологиялық прогреске тез жеңіліп қалды. Осы кезде ЕЭК бұл салада ықпалды болды және заңды түбегейлі қайта қарау қажеттігі анықталды. 1970 жылдың желтоқсанында жаңа Estatuto, Ley del Vino y de los Alcoholes (25/1970) күшіне енді, бірақ одан да екі маңызды оқиға әлсіретті: 1978 жылы қабылданған Испанияның жаңа Конституциясы, ол Estado de las Autonomías шеңберінде географиялық мәселелерді қайта қарастырды, және 1986 жылы Испанияның Еуропалық қауымдастыққа мүше болуы, бұл барлық испан өнімдерін басқа мүше мемлекеттермен үйлестірілген жылдам классификациялауға әкелді. Соңында, 1996 жылдың наурыз айында Испания үкіметі Еуроодақ ережелеріне сәйкес келетін, бірақ Испанияның ауыл шаруашылығына көбірек қатысты көп деңгейлі жіктелімдерін жариялады. Мысалы, Еуроодақтың "белгіленген аймақтарда өндірілген сапалы шараптар" (QWPSR) дегені, негізгі vino de mesa ("үстел шарабы") деңгейінен жоғары санатталған барлық испан шараптарын қамтиды. Испанияның denominación de origen атауы QWPSR-дің ішкі тобын құрайды. Бұл испан өнімдерінің жалпы сапасының артуымен бірге жүрді және кеңінен мақұлданды, бірақ кейбір салалар, мысалы, өте қатаң denominación de pago, әлі де даулы және болашақта өзгертуге жатады.