Кіріспе

Коммунистік Чехословакияның саяси бақылауын көбінесе Чехословакияның авторитарлық Коммунистік партиясы (КСЧ) монополиялағанмен, партия техникалық тұрғыдан саяси билікті Ұлттық майданның басқа партияларымен бөлісті. КСЧ басшысы (Бас хатшы немесе Бірінші хатшы) осы кезеңде елдегі ең ықпалды тұлға болды. Чехословакияның сыртқы саясаты Совет Одағының сыртқы саясатымен айқын түрде әсерленді.

Ұлттық майдан

Басқа партиялар мен ұйымдар формальды түрде ғана болды, бірақ КСРС-ке бағынышты рөлде жұмыс істеді, себебі КСРС КСС, тағы төрт саяси партия және Чехословакияның барлық халықтық ұйымдарымен бірге Чехословакия Социалистік Республикасының Ұлттық майданының саяси тұғырының астында біріктірілген еді.

Кеңес Одағының ықпалы

Чехословакия ішкі және әсіресе сыртқы саясатта Кеңес Одағы Коммунистік партиясының (КОКП) саясатына бағынуын жалғастырды. Чехословакияның Кеңес Одағымен саяси жақындасуы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталды. 1945 жылы Кеңес Қызыл Армиясы Праганы нацистерден азат етті. Қызыл Армияның 1946 жылға дейін Чехословакияда болуы коммунистердің жергілікті билікті, милицияны және Чехословакия армиясын қайта ұйымдастыруына, сондай-ақ коммунистерді маңызды лауазымдарға тағайындауына жағдай жасады. 1948 жылғы ақпан төңкерілісінен кейін, коммунистер билікті басып алғаннан кейін, Кеңес Одағының Чехословакияға ықпалы күрт артты. Бұл ресми одақтар, мысалы, Өзара экономикалық көмек жөніндегі кеңес (ҚЭК) және Варшава шарты арқылы, сондай-ақ 1968 жылғы басып кіру арқылы тікелей араласу арқылы іске асырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде көптеген чехословакиялық азаматтар Кеңес Одағымен одақты қолдады. Алайда, олар Сталиндік үкіметтің қаталдығын болжай алмады. Чехословакия Коммунистік партиясының (ЧКП) билігінің алғашқы жылдарындағы репрессиялардың масштабы бұрын-соңды болмаған еді. 1950-жылдардың басында шамамен 900 000 адам ЧКП қатарынан шығарылды, ал 100 000-ға жуық адам "бұржуазиялық ұлтшылдық" сияқты саяси қылмыстар үшін түрмеге қамалды. Антонин Новотный 1953 жылы, Сталиннің қайтыс болған жылы ЧКП-ның бірінші хатшысы болды және он бес жыл бойы Сталиннің қатаң авторитарлық стилімен билік етті. Іс жүзінде (бірақ сөздерінде емес) Новотный Никита Хрущевтің 1956 жылғы Сталинді айыптауын елемеді және Кеңес Одағының коммунистік партия басқаруын орталықтандырмауын имитациялауға тырыспады. Дегенмен, партиялық иерархияның маңызды бөлігі кеңестік орталықтандырмауды ескерді. 1968 жылы олар Новотныйды биліктен алып тастап, Прага көктемін бастады. 1968 жылы Варшава шартының Чехословакияға басып кіруі Чехословакияның саяси дамуындағы шешуші оқиға болды. Кеңес Одағы, Германия Демократиялық Республикасы (Шығыс Германия), Польша, Болгария және Венгрия күштерінің тамыздағы араласуы Прага көктемінің аяқталуының және Александр Дубчек үкіметі енгізген реформалық саясаттың аяқталуының басталуын білдірді. Бұл сонымен қатар Чехословакияда Густав Хусак пен Милош Якеш басшылығымен кеңестік бағытталған үкімет пен саяси ортодоксалдық ортаның қайта жандануына жағдай жасады, ол 1989 жылға дейін, тіпті Кеңес Одағындағы қайта құру кезеңінде де сақталды.

Этникалық факторлар

Бұл Чехословакияның саяси мәдениетінің тағы бір маңызды құралы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өз мемлекетін құрған словактар, 1918 жылы құрылған мемлекетке чехтердей толық қанағаттанбады, себебі олар өздерін сан жағынан көп чех азаматтарының үстемдігін сезінді. 1948 жылғы коммунистердің билікті басып алуы чехтер мен словактарға тең қарауға әкелмеді. 1950 жылдардың басындағы сталиндік тазартулар словактарға ерекше қатал болды; іс жүзінде, "бұржуазиялық ұлтшылдық" анықтамасы словак ұлтшылдығының мүдделерімен дәл сәйкес келді. 1950 жылдардың басында тұтқындалған және түрмеге қамалған словак көшбасшыларының арасында Густав Хусак та болды. Кейін Хусак қайта оңалтылып, ақырында КСРО Бас хатшысы (1971 жылы лауазымы Бірінші хатшыдан өзгерді) және республика Президенті болып тағайындалды. Словакияның үлкен автономияға ұмтылысы 1960 жылдардағы саяси ахуалда маңызды рөл атқарды. Прага көктемімен байланысты реформалық қозғалыс Словакияның тәуелсіздігін арттыруды жақтады. 1968 жылғы конституциялық түзетулер Чехословакияны екі тең мемлекет пен ұлттың – чех және словак ұлттарының – федерациясы ретінде қайта анықтады және құрамына кіретін республикалардың жауапкершілігін арттырды. Бірақ, биліктің орталықтандырылмауы 1968 жылғы басқыншылықтан және одан кейінгі нормализация саясатынан өтпеді. Ресми түрде федерация сақталды және Словакия Социалистік Республикасы өздерінің жеке коммунистік партия ұйымын (Коммунистік партияны қараңыз) және республикалық деңгейдегі мемлекеттік органдарын сақтап қалды. Бірақ, іс жүзінде 1968 жылғы түзетулер словактарға қандай билік берсе де, Хусак режимі 1970 жылдары партиялық және үкіметтік бақылауды қайта орнатқанда азайды (Хусак өзі словак болғанымен). Дегенмен, жалпы алғанда, Чехословакияның федерализациясы чехословакиялық саясаттағы маңызды қадам болды.