Кіріспе

Антарктидадағы Ресей ғылыми-зерттеу станциясы

Восток станциясы ({{lang-ru_Восток (антарктическая станция), , "Шығыс станциясы" деген мағынаны білдіреді) – Антарктиданың Принцесса Елизавета жеріндегі Ресей ғылыми-зерттеу станциясы. 1957 жылы Кеңес Одағы құрған бұл станция, Жердегі ең төменгі сенімді өлшенген табиғи температураның тіркелген жері – суықтың оңтүстік полюсінде орналасқан. Зерттеулерге мұз түйіршігін сынау және магнитометрия жатады. "Восток" (орыс тілінде "шығыс") деген атау, Фабиан фон Беллингсхаузен басқарған Бірінші ресейлік Антарктика экспедициясының бас кемесінің атынан алынған. Беллингсхаузен станциясы осы капитанның құрметіне аталған, ал Михаил Лазарев басқарған екінші кеме, "Мирный", Мирный станциясының атына ие болды.

Сипаттама

Восток ғылыми-зерттеу станциясы Географиялық Оңтүстік полюстен шамамен шақырымдай қашықтықта, Шығыс Антарктида мұз қабатының ортасында орналасқан. Восток қолжетімді емес оңтүстік полюсі мен Оңтүстік геомагниттік полюсіне жақын орналасқан, бұл оны Жердің магнитосферасындағы өзгерістерді байқау үшін ең қолайлы орындардың бірі етеді. Басқа зерттеулердің қатарында актинометрия, геофизика, медицина және климаттану бар. Станция теңіз деңгейінен метр биіктікте орналасқан және Антарктида құрлығындағы ең оқшауланған ғылыми-зерттеу станцияларының бірі болып табылады. Станция Антарктида жағалауындағы Мирный станциясынан жабдықталған. Жаз айларында станцияда әдетте 30 ғалым мен инженер жұмыс істейді. Қыс айларында олардың саны 15-ке дейін азаяды. Станция 1962 жылғы қаңтардан 1963 жылғы қаңтарға дейін, сондай-ақ 1994 жылғы ақпаннан қарашаға дейін уақытша жабылды.

1959 жылы Восток станциясында екі ғалым шахмат ойыны үшін төбелес салған. Олардың бірі ойында жеңілген соң, ашуға еріп, екіншісіне мұз қияқтысымен шабуыл жасаған. Осыдан кейін совет, ал кейіннен ресейлік Антарктида станцияларында шахмат ойынына тыйым салынды. 1991 жылы Лондон университетінің колледжіндегі Муллард ғарыш ғылымы зертханасының қашықтан зондтау маманы Джефф Ридли ERS 1 деп аталатын еуропалық спутниктің жоғары жиілікті массивін Антарктида мұз қабатының ортасына бағыттады. Бұл 1974 жылы жасалған жаңалықты растады, бірақ жарияланым 1993 жылға дейін Journal of Glaciology журналында жарық көрген жоқ. Ғарыштан алынған радарлық суреттер мұз астындағы тұщы судың әлемдегі ең ірі көлдердің бірі екенін, және Антарктидада осындай 140-қа жуық көл бар екенін көрсетті. Ресейлік және британдық ғалымдар 1996 жылы көлдің шекарасын анықтау үшін әртүрлі деректерді – әуеден алынған мұзды тесіп өтетін радарлық суреттерді және ғарыштан алынған радарлық биіктік өлшеулерді біріктірді. Восток көлі Антарктиданың орталық мұз қабатының астында, шамамен метр тереңдікте орналасқан және шамамен шаршы километр аумақты қамтиды. 2019 жылы Ресей үкіметі ескірген ғимараттарды жаңа, заманауи станциямен алмастыру үшін құрылыс жұмыстарын бастады. Жаңа нысанның құрылысы Санкт-Петербургте аяқталды және кемемен Восток станциясына тасымалдау жоспарланған, бірақ туындаған кешігулер жаңа станцияның аяқталуын кемінде 2023 жылға дейін ықпалдастырды.

Тарихи ескерткіштер

Восток станциясының тракторы: Оңтүстік геомагниттік полюске алғашқы сапарға қатысқан АТ Т 11 ауыр тракторы, 1957 жылы станция ашылғандығына арналған тақташамен бірге, Ресейдің Антарктика шарты консультативтік жиналысына ұсынған ұсынысы бойынша тарихи орын немесе ескерткіш (HSM 11) деп белгіленді. Профессор Кудряшовтың бұрғылау кешені ғимараты: Бұрғылау кешені ғимараты Восток станциясына жақын орналасқан және 1983–1984 жылдардың жазғы маусымында салынды. Профессор Борис Кудряшовтың басшылығымен ежелгі мұз ядроларының үлгілері алынды. Ғимарат Ресейдің Антарктика шарты консультативтік жиналысына ұсынған ұсынысы бойынша тарихи орын немесе ескерткіш (HSM 88) деп белгіленді.

Климат

Восток станциясының мұздық климаты (EF) бар, жыл бойы температура нөлден төмен, Антарктиданың көп бөлігі сияқты. Жылдық жауын-шашын мөлшері тек (барлығы қар түрінде болады), бұл жерді Жердегі ең құрғақ жерлердің біріне айналдырады. Орташа есеппен, Восток станциясында жылына 26 күн қар жауады. Восток Жер бетіндегі кез келген күнтізбелік айдағы ең көп күн сәулесіне ие, желтоқсанда орташа есеппен 708,8 сағат күн сәулесі немесе күніне 22,9 сағат. Сонымен қатар, ол ай сайынғы ең аз күн сәулесін де көрсетеді, полярлық түнде айына абсолютті максимум 0 сағат күн сәулесі болады. Қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған ресми метеостанциялардың ішінде Восток орташа жылдық температура бойынша Жердегі ең суық станция болып табылады. Дегенмен, Восток станциясы Жердегі ең суық жер екендігі күмәнді. Қазіргі уақытта қолданыста жоқ Плато станциясы, Антарктиканың орталық платосында орналасқан, 1960 жылдардың соңындағы 37 айлық кезеңде Восток станциясынан тұрақты түрде төмен орташа жылдық температураны тіркеген деп саналады, ал спутниктік деректер А және F күмбездері арасындағы аймақтарда одан да суық температураны жиі анықтайды. Соңғы рекорд 2021 жылдың 1 қазанында тіркелген қазан айындағы ең төменгі температура болды. Восток Жердегі ең суық жерлердің бірі. Суық маусымның (сәуірден қыркүйекке дейін) орташа температурасы шамамен , ал жылы маусымның (қазаннан наурызға дейін) орташа температурасы шамамен , Восток уақыт белдеуі бойынша 07:45, ал UTC бойынша 01:45 (Метеорологиялық рекордтар тізімін қараңыз). Бұл станцияның 1960 жылдың 24 тамызындағы бұрынғы рекордын басып өтті. Востокта тіркелген ең жоғары температура , ол 1974 жылдың 5 қаңтарында тіркелді. Мұндай жағдайларға бейімделу бір аптадан екі айға дейін созуы мүмкін және бас ауруы, көздің діркіреуі, құлақтың ауыруы, мұрыннан қан кету, дем алудың қиындығы, қан қысымының күрт өсуі, ұйқының бұзылуы, тәбеттің жоғалуы, құсу, буын және бұлшық еттердің ауыруы, артрит және салмақтың төмендеуімен (кейде ) бірге жүреді.

Мұз ядросын бұрғылау

1970 жылдары Кеңес Одағы терең жерлерді бұрғылаған. Оларды мұздың оттегі изотоптық құрамын зерттеу үшін пайдаланған. Бұл соңғы мұздық дәуірдегі мұздың шамамен 400 метр тереңдікте болғанын көрсетті. Содан кейін тағы үш тесік бұрғыланды: 1984 жылы 3G тесігі 2202 м тереңдікке жетті; 1990 жылы 4G тесігі 2546 м тереңдікке жетті; 1993 жылы 5G тесігі 2755 м тереңдікке жетті; қысқа үзілістен кейін бұрғылау 1995 жылдың қысында жалғасты. 1996 жылы Антарктиканы зерттеу жөніндегі ғылыми комитеттің өтініші бойынша, Восток көліне ықтимал ластану туралы алаңдаушылық білдірген соң, 3623 м тереңдікте тоқтатылды. Француздармен бірлесіп бұрғыланған бұл мұз өзегі 420 000 жыл бұрынғы және төрт мұздық дәуірді қамтитын бұрынғы қоршаған орта жағдайларының тіркемесін жасады. Ұзақ уақыт бойы ол бірнеше мұздық циклдарды қамтитын жалғыз өзегі болды; бірақ 2004 жылы оны EPICA өзегі басып өтті, ол аз тереңдікте болғанымен, ұзақ уақыт аралығын қамтиды. 2003 жылы бұрғылауды жалғастыруға рұқсат берілді, бірақ көлге дейінгі шамамен 130 м қашықтықта тоқтатылды. Ежелгі көл ақыры 2012 жылдың 5 ақпанында бұрғылауды тоқтатып, 3770 метр тереңдікте су асты көліне жеткен кезде бұзылды. Қатты аймақ шамамен 250 мен 750 м аралығында орналасқан және соңғы мұздық максимумға сәйкес келеді, ал голоцендік климаттық оптимумның соңы 250 метр тереңдікте немесе оған жақын жерде аяқталады. "Восток" өзегі 3623 м тереңдікке жеткенімен, пайдалы климаттық ақпарат осы тереңдікке дейін жетпейді. Өзектің ең төменгі бөлігі Восток көлінің суларынан қайта тоңған мұздан тұрады және климат туралы ешқандай ақпаратты қамтымайды. Әдеттегі деректер көздері 3310 м немесе 414 000 жыл тереңдікке дейінгі аралықтағы прокси ақпаратты ұсынады. Мұздың төменгі жағында мұздың деформацияланғаны байқалады. Восток тіркемесін 3345 м немесе 436 000 жылға дейін кеңейтіп, қызықты MIS11 кезеңін көбірек қамту үшін тіркеме бөлігін инверсиялауға болады деп ұсынылған. Бұл жаңа, ұзақ EPICA тіркемесімен сәйкес келетін тіркемені құрады, бірақ ол жаңа ақпаратты бермейді.