Кіріспе
Вуди Алленнің 1980 жылғы фильмі, «Жұлдыз шаңы естеліктері» – Вуди Алленнің сценарийін жазып, режиссерлік еткен, сондай-ақ Алленнің, Шарлотта Рэмплингтің, Джессика Харпердің және Мари Кристин Барролтің басты рөлдерде ойнаған американдық комедиялық драма. Шарон Стоун өзінің кинодағы дебюттік рөлінде шағын эпизодта ойнайды. Фильм – өмірін және махаббаттарын, фильмдеріне шабыттандырған нәрселерді еске түсіріп отыратын кинорежиссер туралы. Фильм қара-ақ түсті түсірілген және Федерико Феллинидің 1963 жылғы «8½» фильміне ұқсас, тіпті оны пародиялайды. «Жұлдыз шаңы естеліктері» Америка Жазушылар Гильдиясының «Экран үшін тікелей жазылған ең жақсы комедия» сыйлығына ие болды, бірақ алғашқы көрсетілімінде сыншылар тарапынан жылы қабылданылмады және Алленнің ең танымал фильмдерінің қатарына кірмеді. Дегенмен, фильмге деген көзқарас белгілі бір дәрежеде өзгерді, қазіргі кездегі қабылдау көбінесе оң пікірлерге толы. Аллен бұл туындының автобиографиялық екенін жоққа шығарып, көрермендердің оны осылай түсінуіне өкініш білдіреді, тіпті оны «Каирдің қызғылт қызғалдағы» және «Матч-Пойнт» фильмдерімен қатар өзінің ең жақсы туындыларының бірі деп санайды.
the Woody Allen film
Stardust Memories is a 1980 American comedy drama film written and directed by Woody Allen and starring Allen, Charlotte Rampling, Jessica Harper and Marie Christine Barrault. Sharon Stone has a brief role, in her film debut. The film is about a filmmaker who recalls his life and his loves — the inspirations for his films — while attending a retrospective of his work. The film is shot in black and white and is reminiscent of Federico Fellini's 8½ (1963), which it parodies. Stardust Memories was nominated for a Writers Guild of America Award for Best Comedy written directly for screen, but was not warmly received by critics on its original release, and is not among the most renowned works in Allen's filmography. The film has nonetheless been re evaluated to some extent, with modern reception more often positive than negative. Allen, who denies that the work is autobiographical and has expressed regret that audiences interpreted it as such, even considers it to be one of his finest, alongside The Purple Rose of Cairo and Match Point.
Сюжет
Сэнди Бейтс - комедиялық фильмдердің режиссері. Оның соңғы фильмі сюрреалистік сценариймен аяқталады, онда кейіпкер (Бэйтс ойнады) пойыз вагонында қоршалған және бақытсыз адамдармен қоршалған. Кейіпкер вагонның терезесінен сыртқа қарап, әдемі, бақытты адамдарға толы тағы бір пойызды көреді. Ол қателесіп, пойыздың жылдамдығы жоғарыға жеткенше одан түсіп қалуға тырысады. Келесі сахнада пойыздың барлық кейіпкерлері үлкен қоқыс үйіндісі арқылы мақсатсыз жүріп жатыр. Бейтс кейіпкері екінші пойыздың жолаушыларының да қоқыс тастауға түсіп қалғанын көреді. Бейтстің фильмін көрген студия басшылары оның коммерциялық емес әрі күйзеліске ұшырағанын айтады. Бейтс бұл туралы білгенде, ол енді көл-көлеңкелі комедиялық фильмдер түсіргісі келмейтінін айтады, өйткені бұл енді оған адал емес. Бейтс менеджерлері оны өзінің фильмдерінің ретроспективасы ретінде Джерси жағалауындағы "Стардуст" қонақ үйінде өтетін демалыс күндері болатындығын еске салады. Ол ұялып тұрса да, бауырласқа баруды келіседі. Апта соңында Бейтс Дорри туралы естеліктермен қиналады, ол психикалық аурумен ауыратын бұрынғы сүйіктісі. Ол Дорримен өзінің бір фильмінің түсірілімінде алғаш рет кездескенін, олардың қарым-қатынасының гүлденуін және оның кейіннен оның қауіпсіздігі мен оның флиртованиесі арқылы нашарлағанын еске алады. Ол Дорримен соңғы кездесуін психиатриялық ауруханада өткізеді, онда ол күйзеліске ұшырап, қатты дәрі-дәрмек қабылданады. "Стардуст" қонақ үйіне жеткен Бейтс күйшілерге толы, олар оған жиі таңғажайып немесе күлкілі өтініштер жасайды. Ол өзінің фильмдерін көрсетіп, содан кейін сұрақ-жауап сеансына қатысады. Алғашқы кездесуден кейін оны Жақсылық пен Дейзи есімді жас жұбайлар жақын маңдағы клубқа шақырады. Түнгі клубта Бейтс Джектің жоқтығын пайдаланып, Дейзимен ашық флирт жасайды. Келесі күні Бейтстің қазіргі сүйіктісі, екі баланың анасы Изабель, оған қосылу үшін қонақ үйге келеді. Ол күйеуінен кетіп қалғанын айтады. Бейтс бұл жаңалыққа екіталай жауап береді, бірақ олардың қарым-қатынасын келесі деңгейге көтеруді қарастырады. Бейтс сонымен қатар өзінің киностудиясының басшыларымен кездеседі, олар оның фильмінің аяғын қайтадан түсірді, кейіпкерлер қоқыс тастау орнына "жаз жұмағына" аяқтайды. Бейтс бұл идеяны ақымақтық деп жариялайды және оны қабылдаудан бас тартады. Агентімен қоғамдық телефон арқылы сөйлесіп жатқанда, Бейтс Дейзидің Джекке деген жыныстық қобалжығаны туралы сөйлескенін естиді. Кейін Бейтс Дейзимен бірге саяхатты ұйымдастырады. Екеуі бірге болған кезде Бейтстің көлігі бұзылып, олар жаяу жүруді жалғастыруға мәжбүр болады. Олар үлкен далаға жетіп, онда ұшқыш табақшалардың пайда болуын күтіп тұрған жергілікті тұрғындардың қауымына тап болады. Осы кездесу кезінде Бейтс шындықпен байланысын жоғалта бастайды, оның өмірі мен фильмдеріндегі әртүрлі тұлғаларды, сондай-ақ ғарышкерлер тобын (оларға комедия жасауды жалғастыруды кеңес береді) елестетеді немесе галлюцинация жасайды. Ақыры, ол өзін өлтірген психопаттың күйеріні елестетеді. Шын мәнінде, үрейленіп, құлап қалған Бейтс өмір бойы атқарған еңбегі үшін сыйлық алады деп қиялдайды. Ол сыйлықты жеке қабылдап, көрермендерге өміріндегі ең бақытты және қанағаттанған сәт Нью-Йорктегі пәтерінде күн ашық таңертең Доримен бірге уақыт өткізіп, Луи Армстронгтың "Жұлдыз шаңырағы" нұсқасын оқып, тыңдап жатқанын айтады. Бейтс ұйқыдан оянған кезде, ол Дорридің есімін айтады, бұл оның төсегінде күтіп тұрған Изабелді ашуландырады. Ол онымен ажырасуға тырысады, оны ретроспективадан бас тартып, өз пойызына еріп жүруге мәжбүр етеді. Ол қызды өзін кешіруге ықыласты етеді, пойыз кетіп бара жатқанда олар өседі. Бұл оқиғаларды фильмнің өзінде кейіпкерлер ретінде көрінетін көптеген тұлғаларды қамтитын кино көрермендері бақылайды. Фильм аяқталғанда олар оның артықшылықтары мен кемшіліктері туралы айтып, оны жасаудағы тәжірибелерімен бөліседі. Көрермендер театрдан шығып бара жатқанда, Бейтске ұқсайтын кейіпкер кіреді, ол өзінің таңбалы көзілдірігін орындықтан алып, шығып кетеді.
Тақырыптар
Аллен "Жұлдыз шаңы естеліктері" автобиографиялық туынды емес екенін айтты. "Критиктер басты кейіпкердің мен екенін ойлады", - делінген Вуди Аллен туралы Вуди Аллен кітабында режиссердің сөзінде. "Ол ойдан шығарылған кейіпкер емес, мен өзім, мен өз көрермендеріме деген қарсылығымды білдіріп отырдым. Бұл фильмнің мақсаты емес еді. Фильмде кейіпкердің күйзеліске ұшырағаны анық, ол табысқа қарамастан, өмірінде қиын жағдайға келді". Аналық, қамқор әйел мен адал, көбінесе жас әйел арасындағы қақтығыс – Алленнің фильмдерінде жиі кездесетін тақырып. Алленнің көптеген фильмдері сияқты, "Жұлдыз шаңы естеліктерінде" де Луи Армстронг, Джанго Рейнхардт және Чик Уэбб сияқты белгілі музыканттардың джаз жазбалары қолданылған. Фильмнің атауы Армстронгтың 1931 жылы жазған "Жұлдыз шаңы" әніне сілтеме жасайды, онда трубашы "о, естелік" деген сөзді үш рет қатарынан айтады. Дегенмен, фильмде Сэнди өмірінің ең жақсы сәтін еске түсіретін сахнада Армстронгтың осы әнінің шеберлік нұсқасы ойнатылады: ол Дорриге Армстронгтың әнін тыңдап отырып қарайды. Фильм дін, Құдай және философия мәселелерін, әсіресе экзистенциализм, психология, символизм, соғыс және саясатты қамтиды. Сондай-ақ ол реализм, қарым-қатынастар және өлім туралы. Ол өмірдің мәніне қатысты көптеген сұрақтарды көтеріп, өмірде сәттіліктің қандай рөл атқаратыны туралы ойға толы, бұл тақырыпты Аллен "Match Point" фильмінде қайта қарастырады.
Қабылдау
Диана Джейкобстың «Бірақ бізге жұмыртқалар керек: Вуди Алленнің сиқыры» атты кітабында режиссердің сөзі келтірілген: «Жұлдыздық шаң естеліктері» көрсетілгеннен кейін көп ұзамай Джон Леннон сол күні одан автограф сұраған адамның қолынан қаза тапты. Міне, атақты адамдармен осылай болады: бір күні сені жақсы көреді, келесі күні өлтіргісі келеді». Rotten Tomatoes агрегаторы «Жұлдыздық шаң естеліктері» фильміне 66% мақұлдау көрсеткенін, ал 32 сыннан алынған орташа бағасы 6.6/10 құрайтынын хабарлайды. Сайттың сыншыларының пікірі: «Вуди Аллен «Жұлдыздық шаң естеліктерінде» Федерико Феллинидің сюрреалистік әшекейлерімен өзін-өзі аяу тойын өткізеді, бұл стильдік тұрғыдан әсерлі болғанымен, кейде қынжырлы тудыратын өзінің портреті». Джанет Маслин бұл туындыны «Алленнің қазіге дейінгі ең өткір және ең ашық фильмі» және «әсіресе қызу пікірталас тудыратын» фильм деп жазды. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екісін берді және оны «көңіл көшірмейтін» деп атады. Оның пікірінше, «осы наразылық пен зарсызданудың барлық көріністерін біріктіріп, бір мағынаға жеткізу үшін үлкен идея немесе ұйымдастырушы күш қажет». Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді және Алленнің «шығармашылық қуатын жоғалтқан сияқты» екенін айтты. Оның ойынша, «фильмнің негізгі идеясы жоқ». The Washington Post газетінің тілшісі Гари Арнольд фильмде «драмалық құрылым да, әсер де жоқ, ал көңіл көтеріп, күлдіретін көріністер аздап кездеседі» деп жазды. Los Angeles Times басылымынан Чарльз Шамплин фильмді «өте күлкілі және әсерлі» деп бағалап, «Алленнің актер және режиссер ретінде өсуі осы фильмнен көрінетін оның жетістіктерінің бірі» деді. The New Yorker журналының Паулин Каэл былай деп жазды: «Жұлдыздық шаң естеліктерінде» бір ойды қайта-қайта естисің – бұл циклді көру сияқты. Материал сынықталған, көріністер қысқа, бірақ аяқтағаныма өкініш білдірген бірде-бір көрініс болған жоқ. «Жұлдыздық шаң естеліктері» киноға немесе фильмдегі эссеге ұқсамайды, ол ештеңе емес». The Daily Telegraph газетінің кино сыншылары Робби Коллин мен Тим Роби бірлескен мақаласында оны Алленнің ең үздік 10 фильміне қосып, «сол кезде сынға ұшыраған, бірақ қазіргі кездегі ретроспективті көріністе керемет әсер ететін, өйткені оның амбициялық құрылымы, ащы қалпы мен Гордон Уиллистің монохромды суреті ерекше» деді. IndieWire-тің Сэм Фрагозо да оны Алленнің ең жақсы туындыларының бірі деп атап, «көркемдік тоқыраудың керемет бейнеленген портреті» деп мақтады. Time Out журналының сауалнамасында фильм Алленнің туындылары арасында 16-шы орынға ие болды, ал редакторы Джошуа Роткопф оны «өздігінен көңіл көтеріп, күлдіретін туынды» деп бағалады. 2013 жылдың қазан айында The Guardian газетінің оқырмандары «Жұлдыздық шаң естеліктерін» Вуди Алленнің режиссерлік жұмыстарының арасындағы ең үздік сегізінші фильм деп таныды.
Кассалық жинақ
Stardust Memories Солтүстік Америкада 1980 жылдың 26 қыркүйегінде ашылды, бірақ көптеген жағымсыз сынға ұшырады. 29 кинотеатрда ол алғашқы апта соңында 326 779 доллар (экранға 11 268 доллар) таба алды. Фильм көрсетілімнен алынған соң барлығы 10 389 003 доллар жинады. Фильмнің бюджеті 10 миллион долларды құрады.