Карл Корш: Неміс марксистік философы және саяси ойшыл

Кіріспе

Неміс теоретігі және саяси философ (1886–1961)

Карл Корш (15 тамыз 1886 – 21 қазан 1961) – неміс марксистік теоретігі және саяси философ. Ол Карл Каутский, Георгий Плеханов және Лениннің Екінші Интернационалының марксизмін сынға алған "диссиденттердің" бірі ретінде танылады. Георгий Лукачпен бірге Корш 1920 жылдары Батыс марксизмінің негізін салуға үлкен үлес қосып, маңызды тұлғалардың бірі саналады.

Алғашқы жылдар

Карл Корш 1886 жылғы 15 тамызда Гамбург маңындағы Тостедт шағын ауылдық поселкесінде лютеран дініндегі Карл Август Корш пен оның әйелі Тереза (қыз есімі Райковски) отбасында дүниеге келді. Карлдың әкесі қалалық кеңседе хатшы болып жұмыс істегенімен, жеке өмірінде Лейбництің философиясын зерттеуге терең берілді. Ол Лейбництің монодалар теориясының дамуын қамтитын, жарияланбаған кітап жазды. Қалалық және интеллектуалды өмірге ұмтылған Карл Август, Карл он бір жасқа келгенде отбасын батысқа, Тюринген аймағындағы Майнингеннің жанындағы ауылға көшіруге шешім қабылдады. Бұл көшкендік аға Коршқа жергілікті банкте жұмысқа орналасуға (соңында ол вице-президент лауазымына дейін көтерілді) мүмкіндік берді, сонымен қатар оның балаларына жақсы білім алуға жағдай жасады. Жасынан-ақ зерек болған Карл Майнингенде оқыған жылдары үлгерімді оқушы болды. 1906 жылдан бастап Корш Мюнхен, Женева және Берлин университеттерінде философия және гуманитарлық ғылымдар сияқты түрлі пәндерді оқыды, заң саласындағы тереңдей оқуға дайындық жасады. 1908 жылы Корш Йена университетіне (айта кетейік, 1841 жылы Карл Марксқа философия докторы дәрежесін берген университет) заңгерлік мамандығын алу үшін түсті. Оқумен айналыспағанда, Корш солшыл студенттік ұйым «Freie Studenten»-де белсенді болды, ол мектептің мінез-құлық кодексін либерализациялауды талап етті. Ол студенттік газеттің редакторы болып тағайындалды және оған мақалалар жазды. Сонымен қатар, Корш Эдуард Бернштейн және Карл Либкнехт сияқты көрнекті социалистік спикерлерді шақырып лекциялар ұйымдастырды және оларға қатысты. Оның оқудан тыс шараларға қатысуы Корштың академиялық үлгеріміне ешқандай зиян тигізбеді, өйткені ол 1910 жылы Йена университетінен заң докторы ғылымын қорғады. Оның диссертациясы «Азаматтық істерде дәлелдеу жүгін қолдану және білікті мойындау» (Die Anwendung der Beweislastregeln im Zivilprozess und das qualifizierte Geständnis) деп аталды. Осы шарада Корш Хедда Гаглиардимен танысты, ол 1913 жылы оған үйленді.

Karl Korsch was born in the small rural village of Tostedt (near Hamburg) to Lutheran parents, Carl August Korsch and his wife Therese (née Raikowski) on August 15, 1886. Although Karl's father worked as a secretary in a city hall bureau, he was deeply devoted to studying the philosophy of Leibniz in his private life. He wrote an unpublished book covering the development of Leibnitz's theories of the monads. Always longing for something more urban and intellectual, Carl August made the decision to relocate his family west to a village just outside Meiningen in the Thuringen region when Karl was eleven years old. The move not only allowed the elder Korsch to obtain employment at a local bank (where he eventually rose to the position of vice president), it also gave his children the opportunity to receive a better education. Karl, who showed great intellectual promise at a young age, excelled as a student during his years of schooling at Meiningen. Beginning in 1906, Korsch successively attended universities in Munich, Geneva, and Berlin, studying various subjects such as philosophy and humanities in preparation for a more concentrated study in the field of law. Korsch then entered the University of Jena (incidentally, the same university that awarded Karl Marx his doctorate in philosophy in 1841) to begin working on his law degree in 1908. When he was not occupied with his studies, Korsch was extremely active in the Freie Studenten, a left of center student group which pushed for further liberalization of the school's code of behavior. Korsch also found time to become editor of the student newspaper, to which he also contributed articles. In addition, Korsch organized and participated in lectures that featured prominent socialist speakers such as Eduard Bernstein and Karl Liebknecht. The extent of his extracurricular activities did not seem to have the slightest detrimental effect on Korsch's academic performance since he managed to earn his doctor of law from the University of Jena's in 1910. His thesis title was Die Anwendung der Beweislastregeln im Zivilprozess und das qualifizierte Geständnis (The application of the burden of proof in civil cases and the qualified confession). It was around this time that Korsch met Hedda Gagliardi, whom he would eventually marry in 1913.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1912 жылы Корш Англияға сапар шегуге және сэр Эрнест Шустердің заңдық мәтінін аударумен айналысуға, сондай-ақ оған түсініктеме жазуға грант алды. Осы кезеңде Корш реформашыл-социалистік ұйым – Фабиан қоғамының мүшесі болды. 1913 жылы ол буржуазиялық отбасынан шыққан Хеда Гаглиардиге үйленді. Ол феминист Хедвиг Домның немересі болды және оның теориялық еңбектеріне белсенді қатысты. 1916 жылдан бастап Хеда Корш Викерсдорфтың еркін мектеп қауымдастығында мұғалім болып жұмыс істеді. Корштің Англиядағы сапары 1914 жылдың жазында аяқталды, ол Майнингендегі әскери полкіне маневрлерге қатысу үшін бару туралы бұйрық алды. Алда соғыс болатынын білгенімен, Корш туған еліне оралуға шешім қабылдады, себебі әйелі айтқандай: «Ол халықпен бірге болуды қалады, ал олар армияда болады». Соғыс басталғанда Корш бастапқыда лейтенант шеніне ие болды, бірақ Германия армиясының бейтарап Бельгияға басып кіруіне қарсылық білдіргені үшін тез сержантқа төмендетілді. Алайда, бұл тәртіптік шаралар Корштің бейбітшілдік көзқарасынан айырмады; ол соғыс бойында ешқандай қаруды алып кетуден бас тартты. Хеда Корш айтуынша, Карлдың қарусыз шайқасқа бару себебі – «айырмашылық жоқ, себебі қарусыз да, қарулы да қауіпсіздікке кепілдік жоқ: мәселе екі жағдайда да қауіпсіздік болмауында». Шайқасқа қатысудың орнына Корш мүмкіндігінше көп адамды құтқаруды жеке миссиясы деп санады. Соғыс кезінде Корш бірнеше рет марапатталды және тіпті капитан шеніне дейін көтерілді. Ол өзінің батылдығы үшін екі рет Темір крестімен марапатталды. Бұл ресми марапаттардан гөрі, Корштің қатайған моральдық қасиеттері мен шайқастағы батылдығы оған өз ротасындағы көптеген әскерилердің құрметін жеңіп алуға көмектесті. Бір деректе Корштің солтүстік неміс акцентін солдаттар мен қарапайым халыққа түсінікті болу үшін өзгертуге тура келгені айтылады. 1917 жылы ол Германия Социал-демократиялық партиясының соғысты қолдауына қарсылық білдіріп, бөлініп шыққан Германияның тәуелсіз социал-демократиялық партиясына (USPD) қосылды. 1917 жылы неміс армиясында кеңінен тараған тәртіпсіздіктер басталғанда, бұл рота солдат кеңесін құрды, ал Корш өз әріптестерімен бірге осы кеңестің делегаты болып сайланды. Бұл «қызыл рота» 1919 жылдың қаңтарында демобилизацияланған соңғы роталардың бірі болды.

Korsch received a grant in 1912 to travel to England and work on translating and writing a commentary to a legal text by Sir Ernest Schuster. During this time, Korsch became a member of the Fabian Society, a reformist socialist organization. In 1913 he married Hedda Gagliardi, who came from a bourgeois family. She was a grandchild of feminist Hedwig Dohm, who would be closely involved in his theoretical work. Hedda Korsch from 1916 was a teacher at the Wickersdorf Free School Community. Korsch's stay in England came to an end in the summer of 1914 when he received orders to report to his military regiment at Meiningen for maneuvers. Despite being opposed to a war that he knew was on the horizon, Korsch nevertheless made the decision to return to his native country because in the words of his wife: “He wanted to be with the masses, and they would be in the army.” At the start of the war, Korsch initially held the rank of lieutenant but was quickly demoted to sergeant for daring to voice his objections to the German Army's invasion of neutral Belgium. However, these disciplinary measures did little to shake Korsch of his pacifist convictions; throughout the war, he refused to carry any sort of weapon into battle. According to Hedda Korsch, Karl's rationale for going into combat unarmed was “that it made no difference, since you were just as safe with or without a weapon: the point was that you were safe neither way.” Instead of fighting, Korsch made it his personal mission to save as many lives as he could. As the conflict wore on, Korsch was decorated several times and was even re promoted to the rank of captain. He was awarded the Iron Cross twice for his bravery under fire. More important than these official accolades, Korsch's strong moral character and reputation for bravery under fire helped him garner the respect of many of the men in his company. An account cited that he had to change his North German accent to be understood by the soldiers and the common people. In 1917 he joined the Independent Social Democratic Party of Germany (USPD), which had broken away from the Social Democratic Party of Germany over the later's support for the war. When widespread unrest began to sweep through the German military in 1917, this company established a soldiers’ soviet with Korsch being elected by his fellow soldiers to serve as one of this soviet's delegates. This "red company" was one of the last to be demobilized, a process which occurred in January 1919.

Германиядағы саяси белсенділік, 1917-1933

Корштың Германиядағы соғыс кезіндегі тәжірибесі оны радикалдыландырды, әсіресе Ресей революциясынан кейін Германияның солшыл партияларындағы жайқын қозғалыс. Корш өзінің зерттеулері мен жазбаларын Германияда жұмысшылар кеңестері арқылы іске асыруға болатын жаңа экономикалық жүйені жасауға жұмсады, ол 1919 жылдың наурыз айында «Социализация дегеніміз не?» деген атпен жарияланды. Корш 1920 жылы Германия Коммунистік партиясына қосылған USPD фракциясының құрамында болды. Бұл Коминтернге қосылу үшін қажетті жиырма бір талапқа қатысты оның алаңдауларына қарамастан болды. 1923 жылдың қазанында ол Тюрингия аймақтық үкіметіндегі әділет министрі болды. Корш Германия революциясының сәтсіздігін жұмысшы табының идеологиялық дайындығы мен басшылығының жетіспеуіне байланысты деп есептеді. Сондықтан ол жұмысшылар ұйымдарын революциялық мүмкіндіктерді іске асыруға субъективті түрде қабілетті органдарға айналдыруға назар аударды. Оның ойынша, марксизмнің терең теориясын оқытуға көбірек күш жұмсалса, жұмысшылар ұйымдарын одан да батыл саяси әрекеттерге жетелеуге болады, бұл оған материалдық тағдырға сену сияқты көрінді. 1926 жылы ол Эрнст Шварцпен бірге «Entschiedene Linke» (Шешімді Сол) ұйымын құрды. Ол бастапқыда 7000 мүшесін тартты, ал 1927 жылдың маусымында Германия Коммунистік жұмысшылар партиясына қосылды.

Жер аудару

1917–1933 жылдары Германияда солшыл саясатпен белсенді айналысқан ол 1933 жылғы 27 ақпанда, Рейхстаг өртенген түні туған жерін тастап кетті. Бастапқыда Англия мен Данияда болды.

Дора Фабиан мен Матильда Вурмның өлімі

Дора Фабиан мен Матильда Вурмның денелері 1935 жылғы 4 сәуірде Лондондағы құлыпталған бөлмеде табылды. Келесі сот тергеуінде Корш маңызды рөл атқарды. Фабиан Швейцария полициясының докторы (Антон) Рой Ганцпен бірге, бұрынғы социал-демократ журналисі, кейіннен нацистік агентке айналған Ханс Весманның қызметін тергеумен айналысты. Шындығында, Корш Ганцпен болған сұхбатқа қатысты, онда Арнайы бөлімнің инспекторы Джемпсон да болды, бірақ Корш оның кім екенін білмеді. Корш кейіннен Ганц оны полицейдің алдында революциялық көзқарастарын білдіруге ынталандырғанын айтты және бұл бірнеше айдан кейін оның Ұлыбританиядан қуылтуына себеп болған факторлардың бірі болды деп санайды.

Құрама Штаттардағы өмір

1936 жылы ол әйелімен бірге АҚШ-қа қоныс аударды, Нью-Орлеандағы Тулан университетінде оқытумен айналысып, Нью-Йорктегі Халықаралық әлеуметтік зерттеулер институтында жұмыс істеді. Корш 1961 жылғы 21 қазанда Массачусетс штатының Белмонт қаласында қайтыс болды. Кейінгі жұмыстарында ол дәстүрлі марксизмді тарихи тұрғыдан ескірген деп санады, марксизмді жаңа тарихи жағдайға бейімдеуге ұмтылды және "Он тезисінде" (1950) былай деп жазды: "Революциялық теория мен практиканы қайта орнатудың бірінші қадамы – революциялық бастаманы, сондай-ақ теориялық және практикалық басшылықты монополиялауға талпынған марксизмден жарылу болып табылады" және "бүгінде марксистік доктринаны жұмысшы табының әлеуметтік революциясының теориясы ретіндегі бастапқы қызметіне толығымен қайта орнатуға жасалған барлық әрекеттер реакциялық утопиялар болып табылады".

Философиялық еңбектері

Корш ең алдымен марксистік теорияның дәлдігі мен күшін жоғалтып, түрлі социалистік ұйымдардың жоғарғы сатыларында «әдемиленуіне» алаңдады. Оның ең маңызды еңбегі «Марксизм және философия» – марксизмнің Гегельдің мұрагері ретіндегі тарихи мәнін қайта орнатуға жасалған әрекет. Ол Владимир Лениннің «Материалистік материализмнің маңызы туралы» еңбегінен алынған мына сөзбен басталады: «Біз материалистік тұрғысынан Гегельдік диалектиканы жүйелі түрде зерттеуді ұйымдастыруымыз керек». Корш өзінің «Карл Маркс» еңбегінде дәстүрлі буржуазиялық прогресс тұжырымын сынап, материалдық өндіріс күштерінің дамуы табиғи немесе тәуелсіз экономикалық эволюцияның нәтижесі емес екенін, оны адам өзгерте алатынын көрсетті. Ол пролетариаттық революцияны іске асыру үшін өндіріс пен еңбек құралдарын революциялық түрде өзгерту қажет деп санайтын. Корш пікірінше, Гегель буржуазияның нақты, материалдық прогрестігін идеялар деңгейінде бейнеледі. 1848 жыл шамасында «гегельдік» идеялардың жойылуымен бірге буржуазия қоғамдағы прогрестік рөлін жоғалтып, жалпыға ортақ тап болмады. Маркс Гегельдің философиясын жаңа нәрсеге айналдырып, жұмысшыларды прогрестік сынып етіп көрсетті, соның арқасында революциялық жетекшілік буржуазиядан жұмысшыларға өтті. Корш үшін марксистік теорияның басты идеясы – «тарихи нақтылау принципі». Бұл «барлық әлеуметтік құбылыстарды нақты тарихи кезең тұрғысынан қарастыруды» білдіреді (Корш, «Карл Маркс», 24-бет). Ол Маркс «өз экономикалық және әлеуметтік-тарихи зерттеулерінің барлық категорияларын қазіргі буржуазиялық қоғамда пайда болатын нақты формада және байланыста қарастыратынын» атап өтеді. Ол оларды мәңгілік категориялар ретінде қарастырмайды (сол жерде, 29-бет). Ол сондай-ақ социализм өндіріс құралдарын әлеуметтендірумен ғана шектемеуі керек, сонымен қатар ұлттық экономиканы социалистік жолмен ұйымдастыру үшін тиімді формула жасауы керек екенін айтты. Корштың ұстанымы ресми коммунистік партия басшылығына ұнамайтын жағдайларға әкелді, әсіресе партияның идеологиялық кемшіліктерін революцияның сәтсіздігіне себеп болатын жалғыз материалдық түсіндірме ретінде қарастырды. 1923 жылы жарық көрген «Марксизм және философия» партияның адал жақтастары мен басқа да солшыл қайраткерлер, соның ішінде Карл Каутский мен Григорий Зиновьевтің қатты қарсылығына тап болды. Зиновьев Корш пен оның сыншы әріптесі Лукач туралы: «Егер біз осындай профессорлардың тағы бірнешеуін өз теорияларын ойлап табуға рұқсат берсек, біз жоғалып кетеміз» деді. Келесі бес жыл ішінде Германия коммунистік партиясы осындай барлық наразылық дауыстарын біртіндеп жойды. Корш 1926 жылдың сәуір айында партиядан қуылғанға дейін «Қажырлы солшылдар» деп аталатын ағымда өмір сүрді. Бенджамин қолжазба түрінде оқыған Корштің «Карл Маркс» кітабы «Аркадалар жобасында» Марксқа арналған бөлімде кеңінен цитаталанған. Говард Эйланд пен Майкл Дженнингс жазғандай, бұл мәтін Бенджамин үшін марксизм туралы негізгі дереккөздердің бірі болды және оған марксизмді тереңірек түсінуге көмектесті. Корш сонымен қатар әлеуметтік зерттеулер институтының негізін қалаушы Феликс Вейльге де кеңес берді, одан Франкфурт мектебі пайда болды. Ол сонымен қатар неміс марксистік тарихшысы Артур Розенбергке де ықпал етті. Франц Якубовский мен Нильдо Виана сияқты тікелей емес шәкірттері де болды. Сидни Хук 1928 жылы Берлинде Корш лекцияларына қатысты.

Korsch was especially concerned that Marxist theory was losing its precision and validity – in the words of the day, becoming "vulgarized" – within the upper echelons of the various socialist organizations. His masterwork, Marxism and Philosophy, is an attempt to re establish the historic character of Marxism as the heir to Hegel. It commences with a quote from Vladimir Lenin's On the Significance of Militant Materialism: "We must organize a systematic study of the Hegelian dialectic from a materialist standpoint." Korsch's critique of traditional bourgeois concept of progress in his work Karl Marx stressed that the development of material productive sources is not a natural result or a result of independent economic evolution and can be changed by man. He maintained that the revolutionary transformation of the mode of production and labor is essential to realize a proletarian revolution. In Korsch's formulation, Hegel represented at the level of ideas the real, material progressiveness of the bourgeoisie. Alongside the extinction of 'Hegelianism' around 1848, the bourgeoisie lost its claim to that progressive role in society, ceasing to be the universal class. Marx, in taking Hegel and transforming that philosophy into something new, in which the workers would be the progressive class, himself represented the moment at which the revolutionary baton materially passed from bourgeoisie to workers. To Korsch, the central idea of Marxian theory was what he termed "the principle of historical specification". This means to "comprehend all things social in terms of a definite historical epoch". (Korsch, Karl Marx, p. 24) He emphasizes that Marx "deals with all categories of his economic and socio historical research in that specific form and in that specific connection in which they appear in modern bourgeois society. He does not treat them as eternal categories." (op. cit., p. 29f.) He was also noted for claiming that socialism must not confine itself to the "socialization of the means of production" and, instead, construct useful formula for the socialistic organization of the national economy. Korsch's stance had ramifications which were unpalatable to the official Communist Party structure – not least, casting the Party's own ideological weaknesses as the only material explanation for the failure of the revolution. Published in 1923, Marxism and Philosophy was strongly opposed by Party faithful and other left wing figures, including Karl Kautsky and Grigory Zinoviev. Zinoviev famously said of Korsch and his fellow critic Lukács, "If we get a few more of these Professors spinning out their theories, we shall be lost." Over the subsequent five years, the German Communist Party gradually purged all such dissenting voices. Korsch survived within a current known as the Resolute Lefts, until his expulsion in April 1926. Korsch’s book, Karl Marx, which Benjamin read in manuscript form, is cited extensively in the convolute devoted to Marx in the Arcades Project. According to Howard Eiland and Michael W. Jennings, the text was “one of Benjamin’s main sources [on] Marxism,” introduced him “to an advanced understanding of Marxism. Korsch also instructed Felix Weil, the founder of the Institute for Social Research, from which the highly influential Frankfurt School was to emerge. He also influenced the German Marxist historian Arthur Rosenberg. Indirect disciples include Franz Jakubowski and Nildo Viana. Sidney Hook attended Korsch lectures in Berlin in 1928.

Шығармалары

1923 ж.: «Марксизм және философия». NLB (New Left Books) басылымы, ағылшын тілінде, 1970 ж. (Фред Холлидей аударған), Verso басылымы, 2012 ж. 1931 ж.: «Марксизмнің дағдарысы». Жарияланбаған эссе; алғаш рет 1971 ж. «Die materialistische Geschichtsauffassung» (неміс тілінде) басылымында жарық көрді. 1932 ж.: «Geleitwort zu Kapital» («Капиталға кіріспе»), Берлин; 1971 ж. «Марксизм туралы үш очерк» жинағында қайта басылды. 1935 ж.: «Неге мен марксистпін». «Modern Quarterly» журналы, 9-том, 2-сан, 1935 ж. сәуір, 88–95 бб. (Александр Голденвайзер, Джордж Сантаяна және Х.Г. Уэллстің «Неге мен марксист емеспін?» және Гарольд Ласкидің «Неге мен марксистпін?» атты үлесімдерімен бірге симпозиумның бөлігі); 1971 ж. «Марксизм туралы үш очерк» деген атпен қайта басылды. 1937 ж.: «Марксизмнің басқарушы қағидалары: қайталау». «Марксистік тоқсандық» (Америкалық марксистік қауымдастығы басылымы), 1/3-том, қазан-желтоқсан, 1937 ж., 356–378 бб.; 1971 ж. «Марксизм туралы үш очерк» жинағында қайта басылды. 1938 ж.: Карл Маркс, Лондон: Chapman & Hall / Нью-Йорк: John Wiley & Sons. Бастапқыда «Қазіргі қоғамтанушылар» сериясының бір бөлігі ретінде жарияланды. 1963 ж. қайта шығарылды. 1967 ж. неміс тіліндегі түпнұсқасы жарық көрді. Итальян, француз, испан және грек тілдеріне аударылды. Көп рет қайта басылды. 1971 ж.: «Марксизм туралы үш очерк», Пол Брейнстің кіріспесі, Нью-Йорк: Monthly Review Press (Бұл «Неге мен марксистпін», «Капиталға кіріспе» және «Марксизмнің басқарушы қағидалары: қайталау» эсселерін қамтиды). Сондай-ақ, 1971 ж. Лондон: Pluto Press басылымы. «Революциялық теория», Дуглас Келлнердің редакциясы, Остин: Техас университеті баспасы, 1977 ж. (Келлнердің Корш өмірі мен шығармашылығы туралы 60 беттік кіріспе есесі бар жақсы жинақ). «Марксизм туралы он тезис» (1950), Карл Корш. «Telos» журналында жарық көрді, 26-сан (1975–76 ж. қысы). Нью-Йорк: Telos Press. Неміс тіліндегі «Gesamtausgabe» (Толық шығармалар) басылымын Германияның Ганновер қаласындағы Offizin Verlag баспасы шығарды.