Кіріспе

GKN Ltd – британдық көпұлттық автомобиль және аэроғарыш компаниясы. Бұл ұзақ жылдар бойы қызмет етіп келе жатқан бизнес, ондаған жылдар бойы Guest, Keen және Nettlefolds деп белгілі болды. Оның тарихы 1759 жылға, Өнеркәсіптік революцияның басталуына дейін жетеді. ХХ ғасырдың көп бөлігінде болат өндірісі ГКН-нің негізгі қызметі болып қала бергенімен, компания құрал-жабдықтар мен компоненттерді өндіруге де қадам басты. Ғасырдың екінші жартысында үкімет саясатының ықпалына іріккен, осы кезеңде Ұлыбританияның болат өнеркәсібі бірнеше рет мемлекеттендіріліп, жекешелендірілді. 1980-жылдары GKN Steel болат секторындағы үлесін азайтты, өндіріс орындарын сатты немесе жапты. 1986 жылы GKN Steel өз атауын GKN деп өзгертті, бұл болат өндірісінен бас тартып, жаңа бағытқа бет бұрғанын көрсетеді. Бизнес қызметі аэроғарыш, автомобиль және өнеркәсіптік қызметтер нарықтарына қайта бағытталды. 1994 жылы GKN Westland Aircraft компаниясын сатып алды, кейіннен компания оның AgustaWestland құрамына бірігуіне және итальяндық Finmeccanica қорғаныс компаниясына сатуына ұйымдастырды. 1995 жылдың қараша айында Dana Corporation GKN-нің осьтік тобын сатып алды, екі компания көп жылдар бойы осы салада бірлескен кәсіпорындармен жұмыс істеді. 2000-жылдардың басында GKN дифференциалдар мен күш беріліс жүйелерін өндіретін жапондық Tochigi Fuji Sangyo K. K. компаниясын сатып алды. 2011 жылдың желтоқсанында GKN Aerospace Engineering қызметтерінің бөлімі Quest Global компаниясына сатылды. 2012 жылы GKN шведтік авиациялық қозғалтқыштарға мамандалған Volvo Aero компаниясын сатып алды. 2018 жылы Melrose Industries 8,1 миллиард фунт стерлингтік келісім арқылы GKN-ді сатып алды.

Атауы

Компанияның атауы оның тарихындағы үш маңызды тұлғаның әріптерінен құралған: Джон Гест, Артур Кин және Джозеф Генри Неттлфольд. Үшеуі де өнеркәсіптік революция кезінде темір және болат саласындағы негізгі тұлғалар болды. Айвор Гест 1900 жылдың маусымында Уэльстегі Dowlais Iron Company компаниясын Бирмингемдік Patent Nut and Bolt Company компаниясының Артур Кин мен Виндзор Ричардсқа сатты. Олар екі кәсіпорынды біріктіріп, 1900 жылдың 1 қарашасында Guest, Keen & Co. Limited компаниясын құрды. Одан кейін, он екі айдан астам соң, Guest Keen & Co Nettlefolds Limited компаниясын сатып алып, жаңа бірлестігіне қосты, осылайша компанияның атауы Guest, Keen and Nettlefolds Limited болып өзгерді.

1759 жылдан 1900 жылға дейін

GKN-нің бастауы Томас Льюис пен Айзек Уилкинсонның Уэльстегі Мертир-Тидфилдің Доулайс ауылында Доулайс темір зауытын құруымен байланысты. 1767 жылы Джон Гест Бросслиден көшіп келіп, зауыттың басқарушысы болып тағайындалды. 1786 жылы Гесттің орнын оның ұлы Томас Гест басты, ол күйеу баласы Уильям Тейттпен бірге Dowlais Iron Company компаниясын құрды. Гест көптеген жаңалықтар енгізіп, зауыт гүлденді. Гесттің басшылығымен, оның менеджері Джон Эванспен бірге, және 1852 жылы оның әйелі леди Шарлотта Гест қайтыс болғаннан кейін Доулайс темір зауыты «әлемдегі ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың бірі» репутациясын алды. Бессемер процесіне 1856 жылы лицензия берілгенімен, алғашқы болат өндірілгенге дейін тоғыз жылға созылған егжей-тегжейлі жоспарлау және жобаны басқару қажет болды. Компания жаңа, тиімді өндіріс әдістерімен өркендеп, Консет темір компаниясы және Крупппен одақ құрды. 1860 жылдардың ортасына қарай Кларк реформаларының нәтижесінде қайта жаңадан пайда көріле бастады. Кларк күнделікті басқаруды Менелаусқа жүктеді, оның қамқорлығы 1864 жылы Сэр Айвор Гестке меншік құқығы өткенде аяқталды. Кларк саясатты басқаруды жалғастырып, Кардифф портында жаңа зауыт салды және акционерлік қоғам құруға қарсылық танытты. 1897 жылы ол ресми түрде зейнетке шықты. 1854 жылы Сметвик, Уэст-Мидлендсте құрылған бекіту бұйымдарын өндіруші жетекші Nettlefolds Limited компаниясы 1902 жылы сатып алынды, нәтижесінде компанияның атауы Guest, Keen and Nettlefolds (GKN) болып өзгерді. 1920 жылы Джон Лайсахт және компаниясы да сатып алынды.

Бектеу құралдары

Бұл бірігулер GKN компаниясының бұрандалар, гайкалар, болттар және басқа да бекіткіш бұйымдардың ірі өндірушісі болған жарты ғасырдың бастауын берді. Компания сол кездегі бағылымды тік интеграцияны көрсете отырып, көмір және кен өндіруден бастап, темір және болат өндіруге дейін, содан кейін дайын өнімдерді өндіруге дейінгі барлық іс-шараларды қамтыды.

Краншафттар

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Ұлыбританияның Франция мен Америка Құрама Штаттары сияқты ірі автокөлік өнеркәсібін дамытуы мүмкін екені анық болды.

Престелген болат дөңгелектер

GKN сатып алған тағы бір компанияны тағы бір болат өндіруші кәсіпкер Джозеф Санки құрды. 19 ғасырдың соңында механикалық инженер ретінде білім алғаннан кейін, Санки шай табақтарының ірі өндірушісіне айналған компанияны іске қосты. Піонер-моторист Санки Герберт Остин сияқты тұлғалармен достық қарым-қатынас орнатты және сонымен қатар, жаңа ғана құрылып келе жатқан британдық автомобиль өнеркәсібіне болаттан жасалған бөлшектерді жеткізуші болды. 1951 жылы Стаффордширдегі Альдридж қаласында әуе қозғалтқыштарының турбиналық пернелерін өндіру үшін Blade Research & Development (BRD) жаңа еншілес компания құрылды. 1950 жылдардың соңында турбиналық пернелерге деген сұраныс төмендегеннен кейін BRD зауыты көлік құралдары үшін тұрақты жылдамдықты буындар мен жетек біліктерін өндіруге көшті. 1953 жылы Ұлыбританияның болат өнеркәсібі жаңа үкімет тарапынан жекешелендірілді; бұл саясат 14 жыл ғана сақталды, содан кейін қайта мемлекеттік меншікке алынды.

1966 жылдан 1991 жылға дейін

1965 жылдың сәуір айының соңында жаңадан сайланған Лейбористік үкімет Ұлыбританияның болат өнеркәсібінің өндірістің 90 пайызын мемлекеттік меншікке алуды ұсынатын ақ кітап жариялады. GKN Steel компаниясы 1967 жылдың шілде айының соңында мемлекеттік меншікке көшті.

Драйв желісі

1966 жылы автомобиль саласындағы әртараптандыру бағдарламасын бастаған GKN, BRD-нің анағұрлым ірі бәсекелесі Birfield Ltd компаниясын сатып алды. Бұл компания CVJ (тұрақты жылдамдықты буындар) нарығының басым бөлігін бақылап, 1938 жылдан бері Шеффилдте орналасқан Laycock Engineering (кейіннен соғыстан кейінгі қосымша беріліс өндірушісі ретінде танымал) және Англияның Бирмингем қаласындағы Hardy Spicer Limited (сонымен қатар тұрақты жылдамдықты буындар өндірушісі) компанияларын біріктірген болатын. 1974 жылы GKN Лидс қаласында жүк машиналарының осьтерін өндіретін Kirkstall Forge Engineering компаниясын иеленді.

GKN Steel

1968 жылға қарай GKN Steel өзінің төменгі бизнесін қайта құрып, агрессивті түрде болат қорларын жинау бизнесін дамыту арқылы жоғары бизнесін құруға кірісті. 1972 жылы ол ыстық және суық прокаттау ленталарын өндіретін Firth Cleveland компаниясын сатып алды, оның төменгі буыны күйдірілген өнімдер, арматуралық болаттар, сымды бекіткіштер және гараж жабдықтарымен айналысты. 1973 жылы GKN Steel Dowlais-тегі қалған активтерді 30 миллион фунт стерлингпен бірге ұлттандырылған British Steel Corporation-ға, бұрын ұлттандырылған Brymbo Steelworks зауытының орнына айырбастады. Болат қорларын сақтаумен айналысатын бәсекелес Miles Druce and Co компаниясын сатып алғаннан кейін, 1974 жылға қарай компания толыққанды интеграцияланған болат өндірісі және өңдеу бизнесіне ие болды. 1980 жылдардың соңында, осі және тұрақты жылдамдықты біліктің бизнесіндегі жапондық фирмалардың күшті бәсекелестігіне тап болған GKN Steel болат және бекіткіштер бизнесін сатуды бастауға шешім қабылдады. 1991 жылға қарай фирма осы екі бизнес саласындағы барлық активтерді сатты. GKN Steel компаниясының нарықтан шығуы Ұлыбританияда көптеген болат зауыттары мен ауыр индустриялардың жабылуымен бірге жүрді, бұл сол кездегі кейбір аймақтарда елеулі әлеуметтік дүрбелең тудырып, саяси талқылаулардың тақырыбына айналды. 1989 жылы GKN Steel компаниясының Вест-Мидлендс аймағындағы Билстон қаласындағы зауыты жабылып, кейіннен бұзылды.

1990 жылдар

Болат өндірісі активтерін сатқаннан кейін компания 1986 жылы GKN деп аталды. Фирма әскери көліктерге, ғарыш және өнеркәсіптік қызметтерге баса назар аударды. 1990 жылдары GKN бірқатар ірі сатып алулар мен өндірістік консолидацияларды аяқтады. 1994 жылы фирма Westland Aircraft компаниясының тікұшақ өндіру бизнесін сатып алды. 1998 жылы GKN-нің бронетранспорттық бизнесі Alvis plc компаниясына сатылды.

1995 жылдың қараша айында серіктес Dana Corporation GKN-нің осьтік тобын сатып алды; сол кезде GKN тұрақты жылдамдықты буындар нарығының 34% құрады. Осы шамамен бір уақытта GKN Бразилия, Аргентина және Колумбиядағы Dana компаниясымен бірлескен трансмиссиялық кәсіпорындарының үлкен үлестерін сатып алды. 1990 жылдардың соңынан бастап компания ұнтақталған металлургия саласында ірі жаһандық бизнес құрды, ол GKN Powdered Metallurgy тобы ретінде жұмыс істейді.

2000 жылдар

2000 жылдың шілдесінде GKN және Finmeccanica өздерінің тиісті вертолет еншілес компаниялары Westland және Agusta-ны біріктіру туралы келісім жасап, AgustaWestland құрды. 2004 жылғы 20 мамырда GKN компаниясы AgustaWestland компаниясындағы 50% үлесін Finmeccanica компаниясына сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын растады. Бұл үлесті Finmeccanica компаниясынан 1 миллиард фунт стерлинг (1,79 миллиард доллар) көлемінде сату сол жылдың соңында аяқталды. 2002 жылы GKN дифференциалдар мен күш берілісі жүйелерін өндіретін жапондық Tochigi Fuji Sangyo K. K. компаниясының маңызды үлесін сатып алды, ал 2004 жылға қарай Точигиде орналасқан компанияның барлық активтерін иеленді. GKN 2006 жылы Нью-Йорктің Амитивилл қаласындағы Monitor Aerospace Corp және Канзастың Веллингтондағы Precision Machining компанияларын, 2008 жылы Бристоль маңындағы Филтон қаласындағы Airbus зауытының бір бөлігін 150 миллион фунтқа, ал 2011 жылы Getrag компаниясының барлық осьтік бизнесі мен ось өндіріс объектілерін сатып алды.

2010 жылдар

2011 жылдың желтоқсанында GKN Aerospace Engineering қызметтері бөлімшесі Quest Global өнімдік инженерия фирмасына сатылды. Сатумен бірге QuestGlobal компаниясының GKN Aerospace компаниясына инженерлік ресурстар ұсыну туралы келісім жасалды; бұл ынтымақтастық ұзақ мерзімді стратегия ретінде таныстырылды. 2012 жылдың шілдесінде GKN шведтік әуе-ғарыш компоненттерін өндіруші Volvo Aero компаниясын AB Volvo компаниясынан 633 миллион фунт стерлингке (986 миллион АҚШ долларына) сатып алуға келісті. Бұл мәміле Volvo Aero компаниясының қозғалтқыш компоненттерін өндіру ауқымын кеңейтуге GKN компаниясының әуе құрылымдарын өндірудегі тәжірибесі арқылы жақсы мүмкіндіктер беретіні көрінді. 2015 жылдың қазан айында GKN 706 миллион еуроға голландтық әуе-ғарыш компаниясы Fokker Technologies компаниясын сатып алды. GKN Aerospace бас директоры Кевин Каммингс Fokker сатып алу GKN компаниясының жаһандық өндіріс желісін кеңейтіп, компанияға жаңа технологиялар әкелетінін мәлімдеді. 2010 жылдар бойы GKN-нің әуе құрылымдарына сұраныс жоғары болды; бұрын компания Boeing 787, Airbus A350 XWB, Airbus A400M Atlas және Lockheed Martin F 35 Lightning II ұшақтарының элементтерін өндіруге келісімдер жасаған болатын. 2011 жылдың басында GKN және EADS әуе-ғарыш саласы үшін жаңа аддитивтік технологияны әзірлеу бойынша ынтымақтасатыны жарияланды. Сол жылы Honda Aircraft Company компаниясы GKN-ді өзінің Honda HA 420 HondaJet ұшағының композиттік фюзеляжын Алабама штатындағы зауытында өндіруге таңдады. 2012 жылдың соңында Мексиканың Мехикали қаласында жаңа композиттік өндіріс орны ашылды. Сол жылы GKN Bell 525 Relentless тікұшағының фюзеляж компоненттерін жеткізуге келісім жасады. 2018 жылдың қаңтарында Melrose Industries компаниясы GKN-ді сатып алу және оны қайта құру жоспарларын жариялады; сол айда GKN басшылығы алғашқы ұсынысты қабылдамады. 2018 жылдың наурызында Melrose компанияға 8,1 миллиард фунт стерлингтік қайта қарастырылған ұсыныс жасады; бұл ұсыныс даулы болды және сынға ұшырады, кейбір баспасөз агенттіктері оны жаушылдықпен сатып алу деп сипаттады. Melrose ұсынысы акционерлердің қолдауын алды және қабылданды. Сатып алуды ресми түрде қарау барысында, GKN қызметкерлері мен кәсіподақтары көтерген қарсылықтар ескерілді, содан кейін Ұлыбритания үкіметі 2018 жылдың сәуірінде мәмілеге рұқсат берді; Melrose бірнеше ұлттық қауіпсіздік шараларын орындауға келісті. Melrose plc компаниясының сатып алуынан кейін GKN компаниясының бұрынғы бизнес тобы табысты сатуды арттыру мақсатында орталықтандырылды, сату көлемін ұлғайтуға баса назар аударылды. 2019 жылдың соңына қарай GKN үш негізгі бөлімге қайта құрылды: GKN Aerospace, GKN Automotive және GKN Powder Metallurgy.

2020 жылдар

2021 жылдың 9 шілдесінде Италияның Флоренция қаласындағы GKN зауытының 422 жұмысшысына келесі дүйсенбіде зауыт жабылатыны туралы хабарланды. Сол күні кәсіподақтар зауыт алдында демонстрация ұйымдастырып, оны басып алды. Бизнес үлесіне ие болу мақсатымен жұмысшылар коллективі құрылды. 2023 жылдың наурызында Melrose компаниясы GKN Automotive және GKN Powder Metallurgy компанияларын Dowlais Group ретінде бөліп шығаратынын хабарлады.