Кіріспе

1992 жылы Грег Иганның романы, Джим Крейстің романы

«Карантин» – Грег Иганның 1992 жылы жарық көрген қатаң ғылыми-фантастикалық романы. Детективтік жанрдағы туынды кванттық механиканың Копенгагендік интерпретациясының (немесе оның сананың толқуға себеп болатын түрінің) салдарына қатысты мәселелерді зерттейді. Эганның өзі мойындайтындай, бұл интерпретация дұрыс болуынан гөрі көңіл көтеру үшін таңдалған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның оқиғасы жақын болашақта (2034–2080), Күн жүйесі белгісіз себептермен сыртқы цивилизация тарапынан құрылған, Күн жүйесіне жарық өткізбейтін «Көпіршік» деп аталатын өтпес қалқанмен қоршалғаннан кейін басталады. Көпіршік жұлдыздарды көруге мүмкіндік бермейді, бұл кең ауқымды қоғамдық үрейге, «қосқыштыққа» және террористік әрекеттерге алып келеді. Нейромодтар кең таралған, мидағы жобаланған жолдар, олар инженериялық тұрғыдан жасалған, бағдарламаланатын микроорганизмдер арқылы дағдыларды, эмоцияларды, сананың өзгерген күйін немесе ойларды мәжбүрлеу және басқару сияқты әртүрлі әсерлерді тудыру үшін құрылады. Баяндаушы Ник эмоцияларды басуға және тактикалық және талдамалық ойлауды күшейтуге мүмкіндік беретін тактикалық модтар жиынтығына ие. Ник – әйелінің өлімінен кейін полициядан кетуге мәжбүр болған жеке детектив, оның жаралы жағдайы эмоционалдық басқыш модулін іске қосуға себеп болды, содан кейін ол әйелінің тірі екендігін сезінуді симуляциялайтын модульді сатып алады, бұл қайғының мәселесін логикалық түрде шешеді. Ник психиатриялық институттан бірнеше рет қашып кеткеннен кейін жоғалып кеткен Лораны тергеуге іс қабылдайды. Институт қызметкерлері қабырға арқылы өтуден басқа, бұрынғы қашқандарын мүмкін емес деп санайды, бірақ оның осы жолы ұрланғаны анықталады. Жаңа Гонконгтағы тергеу Никті жауапты топқа, «Ансамбльге» жеткізеді, бірақ оны тұтқындайды. Никке заңсыз «Адалдық Моды» орнатылады, бұл оны Ансамбльдің мақсаттарына шын жүректен сенуге мәжбүр етеді. Ник Ансамбльдің жаңа жобасы үшін күзетші болып жұмыс істейді, ол Лораны зерттеу арқылы жетілдірілген жаңа нейромод. Бұл модуль «Өзіндік Күй Моды» немесе «Eigenmod» деп аталады, ол миға толқын функциясының құлдырауына жауапты физикалық процесті саналы түрде басқаруға мүмкіндік береді. Неврологияның бұл ерекшелігі кейбір жануарлар түрлерінде кездеседі, ал модуль үшін жауапты зерттеушілердің бірі По Квай, Көпіршік болуы мүмкін деп күдіктенеді, өйткені адамзат толқын функцияларын құлдырату қабілеті жоқ сыртқы цивилизацияларға зиян келтірген болуы мүмкін. Модты пайдаланған кезде пайдаланушы «Шашыраңқы» болады, ол тұрақты түрде мемлекеттердің суперпозициясында болады, сондықтан олардың әрбір әрекеті бірдей «нақты» болады. Пайдаланушының бір нұсқасы қалаған нәрсесіне қол жеткізген кезде, ол модульді өшіреді, өзіндік күйлерді сол бір субъективті шындыққа құлатады. Бұл модульге кез келген нәрсені істеу ықтималдығын басқаруға мүмкіндік береді, бірақ баяндаушыға моральдық және философиялық сұрақтар тудырады, өйткені ол модульді өшіруді пайдаланушының басқа да шынайы нұсқаларын өлтіруге тең деп санайды. Ник ақырында Ансамбль мүшелерінің тобымен кездеседі, олар да оған ұқсас, олар Адалдық Модының бақылауында. Олар оған адалдық модулі тек Ансамбльге деген адалдығын анықтайтынын, бірақ Ансамбльдің шын мәнінде не екенін нақтылай алмайтынын түсіндіреді. Сондықтан, логикалық аргумент арқылы топ (өзін «Канон» деп атайды) Ансамбльдің ең адал мүшелері ретінде, Ансамбльдің қандай екендігі олардың жеке түсіндірулеріне байланысты деп шешеді. Канон Никке өзіндік күй модулін ұрлап, өзіне қолдануға мүмкіндік береді, ол кейін Лорамен кездескенше әртүрлі мақсаттарда қолданады. Лора өзінің табиғи түрде шашыраңқы болуға қабілетті екенін және ол Көпіршікті құрған сыртқы цивилизацияның бірі екенін түсіндіреді. Шынайы сыртқы цивилизация Лораның барлық жеке күйлерінен тұратын, ол шашыраңқыны тоқтатқанда өліп, бірақ оның ақыл-ойында өзін-өзі бейнелейтін голографиялық бейнеленуі бар, ол қайтадан шашыраңқыны бастаған кезде сыртқы цивилизация ақыл-ойында қайта құрылады. Лора Жердегі тіршіліктің толқын функцияларын құлдырату қабілетін кездейсоқ дамытқандығын түсіндіреді, олар ақырында таза табиғи іріктеу арқылы таралады. Шашыраңқы интеллект ғаламның бір ғана ерекше күйінде өмір сүре алмайтындықтан, олар Көпіршікті құрып, адамзаттың сырттағы кез келген нәрсенің жағдайын көруіне және соған байланысты шешім қабылдауына кедергі келтірді, сонымен бірге адамзатты сыртқы шындықтың бөтен табиғатынан қорғады. Лора өзінің бақылаушы рөлін түсіндіріп аяқтады, егер олар қаласа, адамзатқа ғаламның қалған бөлігіне қосылудың жолын ұсыну үшін. Ол сонымен қатар Никке өзінің шалалық шағында және қабілеттеріне сенімсіз екенін, бірақ оның мақсаттары Никпен үйлеспейтінін сезіне бастағанын, ол бір жасуша екенін айтады. Канон мүшесі өзіндік күй модулін ұрлап, адамдарға модульді орнатуға болатын микроорганизмдерді өндіруді бұрмалау үшін пайдаланады, сонымен бірге ауру сияқты таралады, осылайша шашыраңқы қабілетті адамзатқа тарату және сыртқы цивилизациялармен шашыраңқы шындықта қосылу үшін. Ник эпидемияны тоқтатуға тырысады, бірақ сәтсіз аяқтайды. Одан көп өтпей, Жаңа Гонконг ерекше және мүмкін емес оқиғаларға толып кетеді, адамдар беттері ауысады, шыныға айналады немесе жоғалып кетеді, ал голограммалар нақты болады және аспан қан жауып кетеді. Ник По Квайді табады, екеуі де болатын нәрседен қорқа қоймаса да, мұндай өмірге дайын емес екенін мойындайды. По Квай бұл нәтиже қажетсіз болды деп болжайды және шашыраңқы Ник кінәлі емес, керісінше, адамзаттың барлық шашыраңқы жиынтығы мүмкіндікке түсіп кетті. Оларды қоршап тұрған адамдар шашыраңқы саналар күрделене бастағанда бұлыңғырлана бастайды. Екеуі де аспанда жұлдыздар пайда бола бастағанын көреді, аспан соқырлыққа дейін ақ жарықпен толады. Эпилогта Ник Жаңа Гонконгтың сыртындағы қашқын лагерінде тұрады, ауру қала ішінде таралып, тоқтағаннан кейін миллиондаған адамдардың өліміне және қорқынышты және фантастикалық жолдарға әкелді. Ник үшін ғана айырмашылық – оның Адалдық Моды мен әйеліне деген махаббатты симуляциялайтын модульі мәңгілікке алынып тасталды, Ник жаңадан пайда болған қайғысына қарамастан, жасанды қанағатты қабылдауды жиренеді. Көпіршік әлі де бар-жоғы белгісіз. Ник пен По Квай жолдары айырылады, шашыраңқы адамзат неге барлық қиындықтардан өткеннен кейін сыртқы шындықпен өзара әрекеттеседі және одан жиренеді деп түсіндіре алмайды. Ник бастапқыда шашыраңқы адамзат сыртқы әлемді ұнатпады деп ойлайды, осылайша олар өздерін бір ерекше өзіндік күйге қайтадан құлдыратып жіберді. Бірақ адамзаттың шын мәнінде шашыраңқы болғанын және ғаламға қосылғанын, ал оның қабылдаған шындығы – оның үлкен, шашыраңқы өзінің шексіз кереметтері мен шексіз азаптарының бірі ғана екенін күдіктене бастайды. Ник осыған бейімделуге тырысады, түнде ойланып, соңында ұйықтап кетеді.