Сербия демократиялық партиясы: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Сербиядағы саяси партия, Югославия Корольдігінде болған Демократиялық партия

Political party in Serbia

the Democratic Party that existed in the Kingdom of Yugoslavia

The Democratic Party (; , abbr. DS) is a social democratic political party in Serbia. Zoran Lutovac has led the party as its president since 2018. The party is colloquially known as the žuti (yellows) because of one of its main colours. DS was founded in 1990 by a group of intellectuals who sought to revive the Democratic Party, which was active in the Kingdom of Yugoslavia. Dragoljub Mićunović was the first president of DS until 1994 and under his leadership DS gained representation in the National Assembly of Serbia and took part in anti government protests against Slobodan Milošević. After Zoran Đinđić's election as president of DS in 1994, DS was reorganised. Đinđić led the party into the Together coalition, and DS took part in the 1996–1997 protests that occurred after the Electoral Commission invalidated local election results in cities in which the Together coalition had won. DS later led the , which became part of the Democratic Opposition of Serbia (DOS) in January 2000. DOS won the 2000 Yugoslav general election, but Milošević, the president of the Federal Republic of Yugoslavia and president of the Socialist Party of Serbia (SPS), declined to accept the results, culminating in his overthrow. DS assumed power in Serbia after winning parliamentary elections in December 2000 and Đinđić then became prime minister. Đinđić was assassinated in March 2003 and succeeded by Boris Tadić as president of DS. Tadić also became president of Serbia while DS was in opposition from 2004 to 2007 when it became part of a coalition government led by DSS. Tadić led DS to victory in 2008 when a coalition government with SPS was formalised. DS was defeated by the Serbian Progressive Party in 2012 and went into opposition. Dragan Đilas became the president of DS in December 2012; he was ousted as mayor of Belgrade in 2013 but survived an internal motion of no confidence in January 2014. He was succeeded by Bojan Pajtić in May 2014. Dragan Šutanovac became the president of DS after Pajtić's resignation in 2016. Šutanovac was then succeeded by Lutovac in 2018. Lutovac led DS into several opposition coalitions and boycotted the 2020 parliamentary election, causing a schism in the party. He successfully led DS back into the National Assembly in the 2022 election. DS was a catch all party in its early years, occupying the centrist and centre right position. It supported the establishment of a market economy, denationalisation, and union rights. DS shifted to a centrist and socially liberal profile under Tadić and became the leading party of the pro European bloc of Serbian politics. It shifted towards social democracy in 2013, and is now positioned on the centre left on the political spectrum. Its supporters tend to be female, high school or university educated, tolerant towards diversity, socially progressive, and opposed to authoritarianism and nationalism. DS is an associate member of the Party of European Socialists and a member of the Progressive Alliance and Socialist International.

Демократиялық партия (ДС, аббревиатурасы ДС) – Сербиядағы әлеуметтік демократиялық саяси партия. Зоран Лутовач 2018 жылдан бері партия президенті болып табылады. Партия өз түстерінің бірі – сары түске байланысты «сарылар» (žuti) деп белгілі. ДС 1990 жылы Югославия Корольдігінде әрекет еткен Демократиялық партияны қайта жаңғыртуды көздеген зиялылар тобы тарапынан құрылды. Драголюб Мичунович 1994 жылға дейін ДС-тің алғашқы президенті болды. Оның басшылығымен партия Сербияның Ұлттық Ассамблеясында өкілдік алды және Слободан Милошевичке қарсы наразылық акцияларына қатысты. 1994 жылы Зоран Джинджич ДС президенті болып сайланғаннан кейін партия қайта ұйымдастырылды. Джинджич партияны «Бірге» коалициясына жетектеді және сайлау комиссиясы жергілікті сайлау қорытындыларын күштен шығарғаннан кейін 1996-1997 жылдардағы наразылықтарға қатысты. Кейін ДС Сербияның Демократиялық оппозициясының (DOS) құрамына кірді. DOS 2000 жылғы Югославия парламенттік сайлауында жеңіске жетті, бірақ Югославия Федеративтік Республикасының президенті және Сербия Социалистік партиясының (СПС) төрағасы Милошевич сайлау нәтижелерін қабылдаудан бас тартты, нәтижесінде ол құлатылды. 2000 жылғы желтоқсандағы парламенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін ДС Сербияда билікке келді, ал Джинджич премьер-министр болды. Джинджич 2003 жылғы наурызда қанымен құлдырады, ал оның орнына Борис Тадич ДС президенті болды. Тадич сондай-ақ Сербия президенті болды, ал ДС 2004 жылдан 2007 жылға дейін оппозицияда болды, одан кейін ДСС басқаратын коалициялық үкіметке кірді. Тадич 2008 жылы ДС-ті жеңіске жеткізді, одан кейін СПС-пен коалициялық үкімет құрылды. 2012 жылы Сербия прогрессивтік партиясы ДС-ті жеңіп, оппозицияға кетті. Драган Джилас 2012 жылғы желтоқсанда ДС президенті болды, 2013 жылы Белград мэрі лауазымынан шеттетілді, бірақ 2014 жылғы қаңтардағы ішкі сенімсіздік дауысынан аман қалды. 2014 жылғы мамырда оның орнына Боян Пайтич келді. Драган Шутановач 2016 жылы Пайтич отставкаға кеткеннен кейін ДС президенті болды. 2018 жылы Шутановацтың орнына Лутовач келді. Лутовач ДС-ті бірнеше оппозициялық коалицияларға жетектеді және 2020 жылғы парламенттік сайлауды бойкоттап, партияда жарылысқа себеп болды. Ол 2022 жылғы сайлауда ДС-ті Ұлттық Ассамблеяға қайтаруға сәттілікке жетті. ДС өзінің бастапқы жылдарында орталық және оңшыл орталық позицияларды ұстап, барлық партияларды біріктіретін партия болды. Ол нарықтық экономиканы, мемлекеттік мүлікті жекешелендіруді және кәсіподақтардың құқықтарын қолдады. Тадич басшылығымен ДС 2013 жылы әлеуметтік демократияға қарай бұрылып, Сербия саясатындағы Еуропалық бағытталған күштердің жетекші партиясына айналды. 2013 жылы ол әлеуметтік демократияға бет бұрды және қазір саяси спектрдің сол орталық бөлігінде орналасқан. Оның қолдаушылары көбінесе әйелдер, жоғары білімі бар (орта мектеп немесе университет), әртүрлілікке төзімді, прогрессивті көзқарастағы және авторитарлық режим мен ұлтшылдыққа қарсы адамдар болып табылады. ДС Еуропалық Социалистер партиясының серіктес мүшесі және Прогрессивті Альянс пен Социалистік Интернаттың мүшесі.

Құрылу

1989 жылдың 11 желтоқсанында антикоммунистік диссиденттер, либералды ғалымдар, ақындар, жазушылар, кино және театр режиссерлерінен құралған зиялылар тобы баспасөз мәслихатын өткізіп, Демократиялық партияның (ДС) қайта құрылғанын жариялады және жазбаша түрдегі манифест жариялады. ДС Югославия Корольдігінде 1945 жылға дейін, кейін Югославия Коммунистік партиясы, соңынан Югославия Коммунистерінің лигасы (СКЖ) билікке келгенге дейін болды; осылайша ДС өзін жаңа саяси партия ретінде емес, "қайта құрылған" (обновлена) деп санайды. Манифестке қол қойған құрылтай комитетінің алғашқы он үш мүшесінің арасында Коста Чавошки, Милован Даножлич, Зоран Джиндич, Гойко Джиого, Владимир Глигоров, Слободан Инич, Марко Янкович, Воислав Коштуница, Драголюб Мичунович, Борислав Пекич, Миодраг Перишич, Радослав Стоянович және Душан Вукаилович кірді. Олардың "Нысаналар хаты" (Pismo o namerama) деп аталған бағдарламалық манифесті ДС-ке қосылған тағы да көптеген зиялыларды қызықтырды. 1989 жылы Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы әлі де бірпартиялық мемлекет болды; осылайша ДС Югославиядағы алғашқы оппозициялық, коммунистік емес партияға айналды. 1990 жылдың қаңтарында басталған СКЖ-ның ыдырауымен, оның құрамына кіретін республикалар, кейіннен 1990 жылдың шілдесінде Сербия да, көппартиялық жүйені қабылдады. ДС 1990 жылдың 3 ақпанында Белградтағы Жастар орталығында құрылтай жиналысын өткізді. Мичуновичтің сөзіне сүйенсек, Чавошки партияны бастапқыда 1990 жылдың наурыз айында Босния және Герцеговинаның Тузла қаласында тіркеген, себебі Сербия әлі көппартиялық жүйені рұқсат ететін заң қабылдамаған.

1990-1993: Мичунович жылдары

Құрылғаннан кейін ДС өзінің "Демократия" газетін жариялай бастады, сонымен қатар "Демократиялық жастар" атты жастар қанатын құрды. Партияның экономикалық бағдарламасымен айналысқан Глигоров пен Инич идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты партия құрылғаннан кейін көп ұзамай ДС-тен кетіп қалды. Бір айдан соң ДС 1990 жылғы Сербия парламенттік сайлауына қатысатынын мәлімдеді. Чавоски бұрын оппозициялық партияларға теледидар эфирінде уақыт беруді, сайлау органдарында өкілдік құруды және науқанның жалпы ұзақтығын 90 күнге белгілеуді ұсынған болатын. Сербияны жаңарту қозғалысымен (СПО) бірлесіп, 1991 жылдың наурызында Белградта Сербия радио-телевидениесін (РТС) реформалау талабымен жаппай наразылық акцияларын ұйымдастырды. Нәтижесінде, SPO жетекшісі Вук Драшкович босатылды, ал РТС директоры отставкаға кетті. 1992 жылдың басында Югославияның тарауынан кейін Сербия Югославия Федеративтік Республикасының құрамына кірді. ДС 1992 жылдың мамырында өткен федералды парламенттік сайлауды бойкоттап, сайлаудың нәтижелерін қабылдаудан бас тартты, себебі сайлау үшін еркін және әділ жағдайлар жасалмағанын мәлімдеді. Науқан жүргізудің орнына ДС үкіметке қарсы наразылық акцияларын ұйымдастырып, үкіметті жаңа сайлаулар тағайындауға мәжбүрлеуге тырысты. Ол партиядан ДС коалицияға қосылмауды шешкеннен кейін, Мичунович пен Джиндичтің СПС-пен "жасырын одақта" болғанын айтып кетті. ДС-тен кеткеннен кейін Мирко Петрович, Драшко Петрович және Владан Батичпен бірігіп, Сербияның Демократиялық партиясын (DSS) құрды. Жаппай наразылық акцияларынан кейін 1992 жылдың желтоқсанында тағы бір федералды парламенттік сайлау ұйымдастырылды. ДС кейін Югославия Федеративтік Республикасының сол кездегі премьер-министрі Милан Панич басқаратын үкіметке қосылды. Бірақ президенттік сайлауда ДС Паничті қолдады, ол СПС жетекшісі Слободан Милошевичтен кейін екінші орын алды. 1993 жылы Джиндич партияда беделін арттырып, 1993 жылғы парламенттік сайлауға қарай партияның жұмысын басқарды. Милошевич 1993 жылдың ортасында Сербияның Радикалды партиясымен (СРП) жасасқан коалициясын тоқтатып, келіссөздер жүргізу үшін ДС-қа жүгінді. Мичунович Милошевич пен ДС арасында кездесу болғанын мәлімдеді, бірақ Зоран Живкович бұл мәлімдемені жоққа шығарды. 1993 жылғы сайлауға дейін ДС Джиндичтің сайлау өкілі болуына келісті. Науқан сәтті аяқталды: ДС Ұлттық Ассамблеяда 29 орын жеңіп алды. Джиндич ДС-ті СПС басқаратын үкіметке кіргізе алмағандықтан, сайлаудан кейін ДС оппозицияда қалды.

After its establishment, the DS began publishing its newspaper, Demokratija , and it also established the Democratic Youth, its youth wing. Gligorov and Inić, who worked on the economic programme of the party, left DS also shortly after its formation due to ideological disagreements. A month later, DS announced that it would take part in the 1990 Serbian parliamentary election. Čavoški previously proposed that opposition parties should receive television air time, representation on electoral bodies, and for the campaign to last 90 days in total. Together with the Serbian Renewal Movement (SPO), DS organised mass protests in Belgrade in March 1991, demanding reforms of the Radio Television of Serbia (RTS). As a result of the protests, SPO leader Vuk Drašković was let go, and the RTS director resigned. After the break up of Yugoslavia in early 1992, Serbia became a part of the Federal Republic of Yugoslavia. DS boycotted the May 1992 federal parliamentary elections and declined to accept the results, claiming that free and fair conditions had not been created for the election. Instead of campaigning, DS preferred to organise anti government protests to force the government to call new elections. He left the party after DS decided not to join the coalition, claiming that Mićunović and Đinđić were in a "secret alliance" with SPS. After leaving DS, he partnered with Mirko Petrović, Draško Petrović, and Vladan Batić and formed the Democratic Party of Serbia (DSS). After the mass protests, another federal parliamentary election was organised for December 1992. DS then joined the government led by Milan Panić, the then incumbent prime minister of FR Yugoslavia. In the presidential election, however, DS supported Panić, who placed second behind Slobodan Milošević, the leader of SPS. In 1993, Đinđić asserted himself in the party and led its operations going into the 1993 parliamentary election. Milošević ended his coalition with the Serbian Radical Party (SRS) in mid 1993 and turned towards DS for negotiations instead. Mićunović claimed that there was a meeting between Milošević and DS, although Zoran Živković has denied that claim. Shortly before the 1993 election, DS agreed that Đinđić should be their ballot representative. The campaign was successful: DS won 29 seats in the National Assembly. DS remained in opposition after the election as Đinđić was unable to bring DS into the SPS led government.

1994-2000: Джиндич жылдары

1994 жылғы 25 қаңтарда партия съезінде Джинджич президент болып сайланды, ал Перишич пен Миролюб Лабус партияның вице-президенттері болып сайланды. Мичунович Джинджичтің ДС-ті басып алу жолын «макиавеллизм мен революциялық техниканың үйлесімі» (spoj makijavelizma i revolucionarne tehnike) деп сипаттады. Осы кезеңде Джинджич Милошевичтің бақылауындағы мемлекеттік БАҚ-та да сыпайы қолдау тапты. 1995 жылы ДС Слободан Гавриловичтің ДСС-пен қайта бірігу ұсынысын қабылдамады, ал сол жылы Мичунович ДС-тен шығып, 1996 жылы Демократиялық орталықты (ДО) құрды. ДСС де коалицияға қатысты, бірақ тек федералды деңгейде. Сайлау комиссиясы сайлау нәтижелерін мойындағаннан кейін Джинджич пен Живкович Белград пен Ниш қалаларының әкімдері болды. ДС, ДСС және GSS сайлауға бойкот жариялады, ал СПО үкімет олардың талаптарын ішінара қабылдағандықтан, оған қатыспады. 1996-1997 жылдардағы наразылықтар кезінде Студенттік саяси клубын басқарған Чедомир Йованович пен Чедомир Антич 1998 жылы ДС-қа қосылды. Сол жылы ДС оппозициялық коалицияның құрамына кірді. Бұл коалиция кейіннен 2000 жылдың қаңтар айында құрылған Сербияның демократиялық оппозициясы (ДОС) кең ауқымды одақтың бөлігі болды. Коштуница бірінші турда жеңіске жеткен президент сайлауында Милошевичпен кездесті. Алайда, Милошевич нәтижелерді қабылдаудан бас тартты, ал Сайлау комиссиясы Коштуница бірінші турда 50 пайыздан астам дауыс жинамағанын және екінші тур жоспарланатынын хабарлады. ДОС, СПС және СПО 2000 жылдың желтоқсан айында кезектен тыс парламент сайлауын өткізуге келісті. ДС партиясы солтүстікке қарай бет бұрудың бастауын белгілеген жаңа бағдарламасын қабылдады. Сайлау екінші турға өтті, онда Лабус екінші орын алды. Алайда, сайлау жарамсыз деп танылды, себебі тіркелген сайлаушылардың 50 пайызынан аз ғана дауыс берді, ал 2002 жылдың желтоқсанында тағы да сайлау ұйымдастырылды. Лабус кейіннен G17 Plus (G17+) президенті болды, ол саяси партия ретінде тіркелген ой-сана орталығы еді. ДС бастапқыда Коштуницаны қолдау ниеті туралы мәлімдеген, бірақ ДСС қолдау көрсетуден бас тартты. 2002 жылғы желтоқсанда өткен президенттік сайлау да сайлауға қатысудың төмендігіне байланысты жарамсыз деп танылды, ал 2003 жылдың қарашасында үшінші президенттік сайлау ұйымдастырылды. Ұйымдасқан қылмысқа қарсы болған Джинджич 2003 жылдың ақпан айында қастандықтан құтылды. Джинджич ұйымдасқан қылмыс пен сыбайлас жемқорлықты жоюға және азайтуға тырысты, сонымен қатар ол жауынгерлік топтар мен ұйымдасқан қылмыстың күшейіп келе жатқан қауіп-қатерлеріне байланысты қауіпсіздік шараларын енгізді. Бір айдан кейін, 2003 жылдың 12 наурызында Сербия мафиясының Zemun кланының мүшесі Звездан Йованович, Джинджичті үкімет ғимаратының алдында көліктен шығып бара жатқанда өлтірді. Живкович Джинджичтің орнын Сербияның премьер-министрі және ДС президенті міндетін атқарушы лауазымына ие болды. 2003 жылғы президенттік сайлауда ДС ДОС коалициясының құрамында Мичуновичті қолдады. Ол екінші орынға ие болды, бірақ сайлауға қатысудың төмендігі (38 пайыз) нәтижесінде сайлау жарамсыз деп танылды. Премьер-министр болған кезінде Живкович Социал-демократиялық партиядан сенімін жоғалтты және ол өзінің кабинетін қайта құрастырмай, кезектен тыс парламент сайлауын шақыратынын мәлімдеді; Ұлттық жиналыстың президенті Наташа Мичич сайлау 2003 жылдың желтоқсанында өтетінін растады. ДОС кейін таратылды, ал ДС Тадичті сайлауда өзінің тізімін ұсынуға ұсынды. Ұлттық жиналыс 2004 жылдың ақпан айында Республика Президентін сайлау туралы заңға өзгертулер енгізді, бұл президенттік сайлауда 50 пайыз дауыс беру талабын жойды. ДС кейін Тадичті 2004 жылдың маусым айына жоспарланған президенттік сайлауда өзінің кандидаты ретінде ұсынды. Тадич бірінші турда екінші орынға ие болды, бірақ екінші турда халық дауысының 53 пайызымен жеңіске жетті, ол SRS-тің Томислав Николичті жеңді. Ол 2006 жылы партияның съезінде ДС президенті болып қайта сайланды. ДС сайлауда Джинджичтің мұрасын жалғастыру және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы үгіт-насихат жүргізу үшін Зоран Джинджичтің жұбайы Ружика Джинджичті сайлауалды өкіл ретінде таңдады. ДС 900 000-нан астам дауыс жинады және ДСС және G17+пен коалициялық үкімет құру туралы келіссөздер жүргізді; Коштуница премьер-министр болып қалды, ал ДС-тен Божидар Джелич оның кабинетінде премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды. ДС Тадичті қайта сайлауға ұсынды. Ол тағы да Николичпен сайлаудың екінші турында кездесті және сәтті қайта сайланды. 2008 жылғы президенттік сайлаудан кейін Косово Сербиядан тәуелсіздігін жариялады. Косовоның тәуелсіздігін жариялау, сондай-ақ еуропалық интеграция мәселесі ДС және G17+ бір жағынан, ал ДСС екінші жағынан арасындағы саяси дағдарысқа әкелді. Коштуница батысқа қарсы ұстанымдарды қабылдады және Косово мәселесінде қатал болды; ол өзінің отставка сөйлесу кезінде өзінің коалициялық серіктерін «үкіметте жұмыс істемейтін жарылыс жасады» деп айыптады. Коштуница сондай-ақ «ол енді ДС-пен коалицияда билік ете алмайтынын» айтты, нәтижесінде Тадич 2008 жылдың мамыр айында кезектен тыс парламент сайлауын жариялады. Сайлау алдында ДС «Еуропалық Сербия үшін» (ЗЕС) коалициясын құрды, оған ДС, G17+, СДП, СПО, Воеводинадағы Хорваттардың демократиялық одағы (ДШВ) және Воеводинаның әлеуметтік демократтар лигасы (ЛСВ) кірді. Бұл коалиция Мичуновичті сайлауалды өкілі ретінде ұсынды және Сербияның Еуропалық одаққа қосылу келіссөздерін жалғастыру туралы үгіт жүргізді. Сайлаудан кейін ДС үкімет құру келіссөздерінен шеттетілді, ал 2008 жылдың маусымында ол СПС-пен коалициялық үкімет құру туралы келіссөздерге кірісті. Жаңа үкімет 2008 жылдың шілдесінде құрылды, Мирко Цветкович, ДС-ке жақын тәуелсіз саясаткер премьер-министр болып тағайындалды, ал СПС жетекшісі Ивица Дачич премьер-министрдің орынбасары болды. Сербиялық прогрессивтік партиясы (СПС), қазір Николич басқарады, 2011 жылы Тадичті кезектен тыс сайлау шақыруға талап етумен үлкен наразылықтар ұйымдастырды; Тадич келісті және екі айдан кейін мамыр айында сайлау шақырылды. Алайда, сәуір айында Тадич президенттік лауазымнан қадам басқанын және президенттік сайлау парламенттік сайлаумен бірге өтетінін жариялады. ДС «Жақсы өмірді таңдау» (ИЗБЖ) коалициясын басқарды, оған ДШВ, ЛСВ, Сербияның социал-демократиялық партиясы, Сербияның жасылдары және Сербияның христиан-демократиялық партиясы кірді. Джилас, ДС вице-президенті және Белград мэрі, коалицияның сайлауалды өкілі болып таңдалды. ДС экономикалық жаңару туралы үгіт жүргізді, шетелдік инвестицияларды тарту және шағын бизнесті дамытуға баса назар аударды. Президенттік сайлауда Тадич дауыс берудің бірінші турында жеңіске жетті, бірақ екінші турда Николичке жеңіліп қалды. 2012 жылғы парламенттік сайлаудан кейін СПС СНС-пен сәтті үкімет құрды, ал ДС оппозицияға өтті. Джилас, Белград мэрі болып қайта сайланған, Тадичтің орнын ДС президенті лауазымына ие болуға үміткер ретінде көрсетті. 2012 жылдың 25 қарашасында Джилас пен Бранимир Кузмановичті Тадичтің орнын ДС президенті лауазымында алмастыруға үміткерлер ретінде ұсынған кезектен тыс партия съезі шақырылды. Джилас үлкен жеңіспен президент болып сайланды, ал Тадичтің құрметті президент атағымен марапатталды. Сонымен қатар, Пайтич вице-президент болып қайта сайланды және оған Наташа Вучкович, Весна Мартинович, Деян Николич, Миодраг Ракич, Горан Чирич және Йован Маркович қосылды. Живкович Тадичке құрметті президент атағын беру шарасын сынға алып, оны «Джилас пен Тадич арасындағы шіріген келісім» деп сипаттады; бұл оның ДС-тен кетуіне әкелді. ДС-тен кеткеннен кейін Живкович «Жаңа партияны» (Нова) құру туралы хабарлады. ДС президенті ретінде Джилас бұрынғы үкімет министрлеріне Ұлттық...

At a party congress on 25 January 1994, Đinđić was elected president, and Perišić and Miroljub Labus were elected vice presidents of the party. By contrast, Mićunović characterised the manner of Đinđić's takeover of DS as a "combination of Machiavellianism and a revolutionary technique" (spoj makijavelizma i revolucionarne tehnike). During this period, Đinđić also benefited from discreet support in the Milošević controlled state run media. In 1995, DS rejected Slobodan Gavrilović's proposal to reunite with DSS, while later that year, Mićunović left DS and then formed the Democratic Centre (DC) in 1996. DSS also took part in the coalition, although only at the federal level. The aftermath of the protests resulted in Đinđić and Živković becoming mayors of Belgrade and Niš respectively, after the Electoral Commission recognised the results. DS, DSS, and GSS opted to boycott the election, while SPO did not because the government partially accepted their demands. Čedomir Jovanović and Čedomir Antić, who led the Student Political Club during the 1996–1997 protests, joined DS in 1998. In the same year, DS became part of the , a moderate opposition coalition. This coalition later became part of a wider alliance, the Democratic Opposition of Serbia (DOS) that was formed in January 2000. Koštunica faced Milošević in the presidential election which he won in the first round. However, Milošević declined to accept the results, and the Electoral Commission reported that Koštunica had not won more than 50 percent of the votes in the first round and that a second round would be scheduled instead. Together with SPS and SPO, DOS agreed to organise a snap parliamentary election in December 2000 in which DOS won 176 out of 250 seats in the National Assembly. DS also adopted its new programme that marked the beginning of the party's shift towards the left. The election proceeded to a second round, in which Labus placed second. However, the election was invalidated because less than 50 percent of registered voters turned out to vote, and another election was organised for December 2002. Labus subsequently became the president of G17 Plus (G17+), a think tank that he registered as a political party. DS initially stated its intent to support Koštunica but DSS declined their support. The December 2002 presidential election was also invalidated as a result of low turnout, and a third presidential election was organised for November 2003. Đinđić, who was opposed to organised crime, escaped an assassination attempt in February 2003. Đinđić sought to tackle and reduce organised crime and corruption while he also previously introduced security measures due to the growing threats from paramilitary groups and organised crime. One month later, on 12 March 2003, Zvezdan Jovanović, a member of the Serbian Mafia's Zemun Clan, assassinated Đinđić as he was exiting a vehicle in front of a government building. Živković succeeded Đinđić as prime minister of Serbia and as the acting president of DS. In the presidential election in 2003, DS supported Mićunović as part of the DOS coalition. He placed second, but the election was invalidated as a result of low (38 percent) voter turnout. During his premiership, Živković lost confidence from the Social Democratic Party, and he announced that he would not reshuffle his cabinet but call a snap parliamentary election instead; Nataša Mićić, the president of the National Assembly, confirmed that the election would be held in December 2003. DOS then disbanded, and DS nominated Tadić to represent its list in the election instead. The National Assembly amended the Law on the Election of the President of the Republic in February 2004, abolishing the 50 percent voter turnout requirement in presidential elections. DS then nominated Tadić as its presidential candidate in the election that was scheduled for June 2004. Tadić placed second in the first round, but won in the second round with 53 percent of the popular vote, defeating Tomislav Nikolić of SRS. He was reelected, unopposed, as DS president at the party's congress in 2006. DS chose Ružica Đinđić, the spouse of Zoran Đinđić, as their ballot representative, campaigning on continuing Đinđić's legacy and fighting against corruption. DS won over 900,000 votes and negotiated with DSS and G17+ to form a coalition government; Koštunica remained as prime minister and Božidar Đelić of DS was appointed deputy prime minister in his cabinet. DS nominated Tadić for reelection. He again faced Nikolić in the second round of the election and was successfully re elected. Shortly after the 2008 presidential election, Kosovo declared its independence from Serbia. Kosovo's declaration of independence, as well as the issue of European integration, resulted in a political crisis between DS and G17+ on one side and DSS on the other. Koštunica embraced anti Western positions and was a hardliner on the Kosovo issue; he blamed his coalition partners for "creating an unworkable rift in the government" during his resignation speech. Koštunica also said that "he could no longer rule in a coalition with DS", and as a result, Tadić announced a snap parliamentary election for May 2008. Prior to the election, DS formed the For a European Serbia (ZES) coalition composed of DS, G17+, SDP, SPO, the Democratic Alliance of Croats in Vojvodina (DSHV), and the League of Social Democrats of Vojvodina (LSV). This coalition nominated Mićunović as their ballot representative and campaigned on continuing negotiations for the accession of Serbia to the European Union. After the election, DS was excluded from government formation talks, and in June 2008, it entered talks with SPS to form a coalition government. The new government was formed in July 2008, with Mirko Cvetković, an independent politician affiliated with DS, serving as prime minister and Ivica Dačić, the leader of SPS, serving as deputy prime minister. The Serbian Progressive Party (SNS), now led by Nikolić, arranged mass protests in 2011, demanding that Tadić call snap elections; Tadić complied, and called an election in March 2012 to be held two months later in May. In April, however, Tadić announced that he would resign as president and that presidential elections would be held on the same day as the parliamentary election. DS led the Choice for a Better Life (IZBŽ) coalition that also included DSHV, LSV, the Social Democratic Party of Serbia, the Greens of Serbia, and the Christian Democratic Party of Serbia. Dragan Đilas, the deputy president of DS and mayor of Belgrade, was chosen as the coalition's ballot representative. DS campaigned on economic recovery, emphasising attracting foreign investments and developing small business. In the presidential election, Tadić placed first in the first round of voting, but lost to Nikolić in the second. Following the 2012 parliamentary election, SPS successfully formed a government with SNS, and DS went into opposition. Đilas, who was re elected as mayor of Belgrade, was positioned as a prominent candidate to succeed Tadić as president of DS. An extraordinary party congress was called for 25 November 2012, with Đilas and Branimir Kuzmanović put forward as the only candidates to succeed Tadić as president of DS. Đilas was elected president in a landslide victory and Tadić was awarded the title of an honorary president. Additionally, Pajtić was re elected as vice president and was joined by Nataša Vučković, Vesna Martinović, Dejan Nikolić, Miodrag Rakić, Goran Ćirić, and Jovan Marković. Živković criticised the measure to award Tadić the honorary president title and described it as a "rotten compromise between Đilas and Tadić"; this led to his departure from DS. After leaving DS, Živković announced the formation of the New Party (Nova). As president of DS, Đilas ordered former government ministers to resign from the National Assembly. This order received support from Tadić, but was criticised by Mićunović and Dušan Petrović, the former minister of agriculture, who refused to resign.

2013-2017 жж. ішкі дағдарыс

Петрович 2013 жылдың қаңтар айында ДС-тен шығарылды және кейіннен Сербия үшін бірге (ZZS) деп аталатын парламенттік топ құрды, ол кейін саяси партия ретінде тіркелді. Бұрынғы сыртқы істер министрі Вук Еремич 2013 жылдың ақпан айында ДС-тен шығарылды. Еремич партияның шешімі конституциялық емес деп мәлімдеді және Конституциялық сотқа шағым жасады. Оның шағымдары қабылданбады; Еремич шешімді орындап, ДС-тен шықты, бірақ ол Ұлттық Ассамблеядағы орынды сақтады. ДС-тің қолдауы 13 пайызға дейін төмендеді, ал СНС-тің қолдауы 40 пайыздан асты. 2013 жылдың қыркүйегінде СНС Джиласке сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізді, нәтижесінде ол жұмысынан шығарылды. СНС ДС-тің нашар нәтижелерін келтіріп, "ДС заңдылығын жоғалтты" деп мәлімдеді, ал Джилас "бұл диктатураның және бір партиялық жүйенің бастамасы" (smatra da je to uvod u diktaturu i jednopartijski sistem) деп мәлімдеді. Нәтижесінде ДС жергілікті басқармалары Джиластың ДС президенті лауазымынан кетуін талап етті. Бұл Джиласке қарсы партиялық сенімсіздікке әкелді. Ол аман қалды. Джилас пен Пайтич сонымен қатар 2014 жылдың наурызына жоспарланған Белград қалалық ассамблеясының сайлауынан кейін кезектен тыс съезд өткізуді ұсынды. Көп ұзамай Тадич өзінің жаңа партиясын, кейіннен Социал-демократиялық партия деп аталатын Жаңа демократиялық партияны тіркеу үшін қол жинауға кірісетінін мәлімдеді. ДС 2014 жылғы парламент сайлауына "Нова", DSHV, Бай Сербия және Сербияның Біріккен кәсіподақтары "Слога" партиясымен Демократиялық Сербия үшін демократиялық партиямен коалицияның құрамында қатысатынын мәлімдеді. Коалиция Ұлттық Ассамблеяда 19 орынға ие болды; ДС 17 орынға ие болды, ал "Нова" 2 орынға ие болды. Белград қалалық ассамблеясының сайлауында ДС коалициясы 22 орынға ие болды. Сайлаудан кейін 2014 жылдың 31 мамырында кезектен тыс конгресс ұйымдастырылды. Пайтич Джиласке қарсы тұрды және Пайтич ДС президенттігіне табысты сайланды. Кейіннен Джилас Ұлттық Ассамблеяның мүшесі лауазымынан кетті және 2016 жылдың маусым айында ДС-тен кетті. Борко Стефанович, ДС вице-президенті, 2015 жылдың желтоқсанында партиядан идеологиялық айырмашылықтарды келтіріп, Сербияның сол жағын (LS) құрды. 2016 жылдың наурыз айында Николич 2016 жылдың сәуірінде кезектен тыс парламент сайлауын өткізуді талап етті. ДС содан кейін "Әділетті Сербия үшін" коалициясын "Нова", ZZS, DSHV және Šumadija үшін бірге партияларымен құрды. Коалиция Ұлттық Ассамблеяда 16 орынға ие болды, оның 12-ін ДС иеленді. Сайлаудан кейін 2016 жылдың 24 қыркүйегінде партия съезі ұйымдастырылды. Пайтич жетекшілік сайлауында Драган Шутановац, Зоран Лутовац және Серболжуб Античпен кездесті. Ол бірінші раундта Шутановацтан жеңілді. Маркович, Бранислав Лечич, Нада Колунджия, Горан Салак және Тамара Трипич вице-президенттер болып сайланды. 2017 жылдың қаңтар айында Шутановац ДС өзінің кандидатын ұсынудың орнына 2017 жылғы президенттік сайлауда Саша Янковичті қолдайтынын мәлімдеді. ДС сонымен қатар басқа партияларды Янковичтің айналасына оппозицияның бірлескен кандидаты ретінде жиналуға шақырды. Үгіт-насихат кезінде Янкович өзін оппозиция басшысы ретінде орналастыру үшін ДС инфрақұрылымын қолданды. Сайлаудан кейін Янкович ДС-пен ынтымақтастықты тоқтатып, 2017 жылдың мамырында "Азаматтық азаматтар қозғалысын" (PSG) құрды. 2018 жылғы Белград қалалық ассамблеясының сайлауына дайындық барысында ДС оппозициялық партиялардың бірлескен тізімге қатысуын ұсынды. 2017 жылдың соңында ДС "Нова" партиясымен коалицияға қатысатынын, оның мэрлігіне Шутановац кандидаты болатынын жариялады.

Petrović was expelled from DS in January 2013 and subsequently formed a parliamentary group named Together for Serbia (ZZS) which was later registered as a political party. Former minister of foreign affairs Vuk Jeremić was expelled from DS in February 2013. Jeremić claimed that the party's decision was unconstitutional and filed a suit in the Constitutional Court. His appeal was rejected; Jeremić complied with the decision and left DS, although he kept his seat in the National Assembly. DS also dropped to 13 percent support amongst the public while SNS received over 40 percent. In September 2013, SNS filed a motion of no confidence against Đilas, resulting in his dismissal. SNS cited DS' poor results and asserted that "DS lost legitimacy" as reasons for the motion while Đilas stated that "this is the beginning of a dictatorship and a one party system" (smatra da je to uvod u diktaturu i jednopartijski sistem). As a consequence, local boards of DS called for Đilas to resign as president of DS. This resulted in an internal party motion of no confidence against Đilas. He survived. Đilas and Pajtić also suggested that an extraordinary congress should be held after the Belgrade City Assembly election which was ultimately scheduled for March 2014. Shortly after, Tadić announced that he would begin collecting signatures to register his new party, the New Democratic Party later renamed the Social Democratic Party, to participate in the snap parliamentary election scheduled to be held on the same day as the Belgrade City Assembly election. DS announced that it would take part in the 2014 parliamentary election with Nova, DSHV, Rich Serbia, and the United Trade Unions of Serbia "Sloga" as part of the With the Democratic Party for a Democratic Serbia coalition. The coalition only won 19 seats in the National Assembly; DS won 17 seats and Nova won 2. In the Belgrade City Assembly election, the DS coalition won 22 seats. After the elections, an extraordinary congress was organised on 31 May 2014. Pajtić faced Đilas and Pajtić was successfully elected to the presidency of DS. Đilas subsequently resigned from his position as a member of the National Assembly and left DS in June 2016. Borko Stefanović, a vice president of DS, left the party in December 2015, citing ideological differences, and then formed the Serbian Left (LS). In March 2016, Nikolić called for snap parliamentary elections to take place in April 2016. DS then formed the "For a Just Serbia" coalition with Nova, ZZS, DSHV, and Together for Šumadija. The coalition won 16 seats in the National Assembly, 12 of which were occupied by DS. After the election, a party congress was organised for 24 September 2016. Pajtić faced Dragan Šutanovac, Zoran Lutovac, and Srboljub Antić in the leadership election. He ultimately lost to Šutanovac in the first round. Marković, Branislav Lečić, Nada Kolundžija, Goran Salak, and Tamara Tripić were elected vice presidents. In January 2017, Šutanovac announced that DS would support Saša Janković in the 2017 presidential election instead of filing its own candidate. DS also called for other parties to rally around Janković as a joint opposition candidate. During the campaign, Janković used the infrastructure of DS to position himself as the leader of the opposition. After the election, Janković stopped cooperating with DS and formed the Movement of Free Citizens (PSG) in May 2017. In preparation for the 2018 Belgrade City Assembly election, DS advocated for the opposition parties to participate on a joint list. By the end of 2017, DS had announced that it would take part in a coalition with Nova, with Šutanovac as their mayoral candidate.

2018 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Лутовац жылдары

ДС және Nova-ға 2018 жылдың қаңтар айында Тадичтің SDS партиясы қосылды, ал «Жасыл экологиялық партия – Жасылдар» да дауыс беру бюллетенінде пайда болды. Алайда, коалиция сайлаушылардың 2 пайызын ғана жинағандықтан, бірде-бір орынға ие бола алмады. Бұл Шұтановац пен Белградтағы ДС филиалының президенті Балша Божовичтің отставкаға кетуіне әкелді. 2018 жылдың сәуірінде ДС партиясының съезі 2018 жылдың 2 маусымына жоспарланды. Басшылық сайлауға Лутовач, Бранислав Лечич және Гордана Чомич қатысты. Ақырында Лутовач сайлауда жеңіске жетті. Николич, Александра Джерков, Драгана Ракич, Драгослав Шумарак және Саша Паунович вице-президенттер болып сайланды. Лутовач ДС-тің «өзін-өзі ұйымдастыруы керек» және ДС Сербия үшін Альянспен (SZS) бірлесе жұмыс істейтінін, бұл топты Белградтың қалалық жиналысында Джилас басқаратынын жариялады. Алайда, SZS 2018 жылдың қыркүйегінде бүкіл ел бойынша коалиция ретінде қайта ұйымдастырылды, оған DS-тен басқа ZZS, Sloga, LS, Еремичтің «Халық партиясы» (Narodna), Dveri, «Қайтару қозғалысы» (PZP) және «Салауатты Сербия» кірді. ДС-тің ішкі талқылауларында негізін қалаушы мүшелер Мичунович пен Огненович, сондай-ақ Чомич пен Шутановач SZS-ке қосылуға қарсы болды. 2018 жылдың қарашасында ЛС басшысына жасалған шабуылдан кейін SZS үкіметке қарсы жаппай наразылық акциясын ұйымдастырды. 2019 жылдың қаңтар айында ДС Ұлттық Ассамблеяның, Белград қалалық Ассамблеясының және Воеводина Ассамблеясының сессияларына бойкот жариялау ниеті бар екенін мәлімдеді, себебі үкіметтің парламенттік оппозицияға кедерісі салдарынан аталған органдардың заңдылығы жоқ деп санайды, олар «парламент ережелерін, сондай-ақ заңдар мен Конституцияны бұзу арқылы» осы кедерісті жасады. ДС сонымен қатар «Халықпен келісімге» қол қойды, онда егер сайлаудың әділ және еркін шарттары орындалмаса, 2020 жылғы парламент сайлауына бойкот жариялайтыны айтылды. 2019 жылдың ақпан айында Лутовач пен Тадич өз партияларын біріктіруді «Александра Вучичке қарсы дауыс берушілерді біріктіретін азаматтық демократиялық сайлаушылардың басты нұсқасы» (glavna opcija za građansko demokratske birače i koja će biti u stanju da integriše snage koje su protiv Aleksandra Vučića) болу үшін талқылай бастады. Бұл шешімді DS және SDS мақұлдады. Небойша Зеленович бастаған ZZS де келіссөздерге қосылды. Бірігу 2019 жылдың мамыр айында Біріккен Демократиялық партия атауымен одақ ретінде ресмилендірілді. Бұл бірігу COVID-19 пандемиялық шаралары жеңілдетілгеннен кейін аяқталуы тиіс еді. COVID-19 пандемиясы кезінде SDS процестен шығып кетті, кейін Тадич Лутовач бірігуге тоқтам жасады деп мәлімдеді. SZS құрамында 2019 жылдың қыркүйегінде DS 2020 жылғы парламент сайлауына бойкот жариялады. Сайлауға бойкот жариялау шешімі кейбір ДС мүшелерінің, мысалы Мичунович пен Шутановачтың сын-пікірлеріне ұшырады, олар ДС өкілдері жауап ретінде сайлауда дауыс беруге шақыру үшін азаматтар тобын құратынын мәлімдеді. 2019 жылдың қарашасында партияның негізгі кеңесінің отырысы кезінде Лечич, Джерков, Божович, Радослав Миложичич және Слободан Милосавльевич жаңа басшы сайлауын талап еткеннен кейін кворумды бұзуға тырысу үшін кездесуден шықты. Лутовач бұл әрекетті мемлекеттік төңкеріс деп сипаттады және Вучич ДС-ті бұзуға тырысып жатқанын мәлімдеді. Ол кейіннен DS-тің ішіндегі топ Вучичпен ынтымақтастық жасауға тырысатынын мәлімдеді. 2020 жылдың ақпан айында Ұлттық Ассамблеядағы сессияға қатысқаннан кейін Чомич ДС-тен шығарылды. Кейіннен ол Біріккен демократиялық Сербияның сайлау бюллетенінде көрініс тапты және үкімет министрі болды. ДС-ның 2020 жылғы наурыз айына жоспарланған партиялық съезі COVID-19 пандемиясының салдарынан кейінге қалдырылды және 2020 жылғы 21 маусымға қайта жоспарланды, бұл кезде парламенттік сайлау да жоспарланған болатын. Партиялық съезд кезінде ДС мүшелерінің бір тобы партияның басқа басшыларын сайлау үшін съезден шықты. Съезд 2020 жылдың 28 маусымында жалғасты; қанағаттанбаған топ Белградта Тадичпен бірге өз съезін өткізді, ал Лутовач Шабацта ресми партия съезін өткізді. Содан кейін Лутовач Лечичті, Божовичті, Миложичичті және Милосавльевичті ДС-тен шығарып салды. Содан кейін қанағаттанбаған топ президент ретінде Лечичті таңдады. Мемлекеттік басқару және жергілікті өзін-өзі басқару министрлігі Лейчичтің DS заңды президенті ретінде танылу туралы өтінішін қабылдамады, ол Лутовач заңды президент болды деген қорытындыға келді. Содан кейін Лечич Сербияның демократиялық партиясын құрды, ол кейіннен Тадичтің SDS-іне қосылды. Екі ДС фракциясы арасындағы қақтығыс кезінде SZS таратылды және оның орнына Сербияның Біріккен оппозициясы (UOPS) құрылды. Алайда, UOPS 2021 жылдың қаңтар айында «Народна» және Джилас бастаған «Азаттық және әділдік партиясы» (SSP) арасындағы сайлау шарттары туралы партияаралық диалогтар туралы даудан кейін таратылды. 2021 жылдың 4 шілдесінде ДС конгресс ұйымдастырды; Лутовач қайтадан президент болып сайланды және Ракич қайтадан вице-президент болып сайланды. Татьяна Манойлович, Ненад Митрович, Миодраг Гаврилович және Бранимир Йованчичевич вице-президенттер болып сайланды. Конгресснен кейін ДС, Narodna, SSP және PSG 2022 жылғы Сербияның жалпы сайлауында ынтымақтасатынын жариялады. Олардың коалициясы ақпан айында «Сербия жеңісі үшін біріккен» (UZPS) деген атпен ресмилендірілді; олар Narodna-дан Здравко Поношты президенттік кандидат ретінде ұсынды. UZPS парламенттік сайлауда сайлаушылардың 14 пайызын жеңіп алды; ДС 10 орын жеңіп алды. Понош президенттік сайлауда Вучичтен кейін екінші орын алды. Сайлаудан кейін UZPS таратылды, Лутовач бұл тек сайлауға дейінгі коалиция болғанын мәлімдеді. 2022 жылдың 1 тамызында Ұлттық Ассамблеяның алғашқы құрылтай сессиясына дейін аз уақыт қалғанда, Narodna, DS, «Белградты батпаудан сақтау» және «Бірге» Лутовачны Ұлттық Ассамблея вице-президентігіне ұсынды. Ол 2022 жылдың 2 тамызында сәтті сайланды. UZPS коалициясының бір бөлігі болған «Сербияның еркі қозғалысы» қыркүйек айында ДС-ке қосылды. 2023 жылдың мамырында Белградтағы мектепке шабуыл жасалғаннан және Младеновац пен Смедереводағы жаппай қырғыннан кейін ДС жаппай наразылық акцияларын ұйымдастырушы партиялардың бірі болды. 2023 жылдың тамызында ДС, «Бірге» және «Сербия орталығы» ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. ДС қазан айында 2023 жылғы наразылықтарды ұйымдастыратын саяси партиялардың коалициясы – «Зорлыққа қарсы Сербия» (SPN) коалициясына қосылды. SPN парламенттік, Воеводина облыстық және Белград қалалық Ассамблея сайлауларына қатысатынын жариялады, барлығы 2023 жылдың 17 желтоқсанына жоспарланған. Манойлович парламенттік сайлауларға SPN сайлау тізіміне енбегендіктен вице-президент лауазымынан кетті. Парламенттік сайлауда SPN 65 орын жеңіп алды, оның 8-і ДС-ке бұйырды. Понош президенттік сайлауда Вучичтен кейін екінші орын алды. Сайлаудан кейін UZPS таратылды, Лутовач бұл тек сайлауға дейінгі коалиция болғанын мәлімдеді.

DS and Nova were joined by Tadić's SDS in January 2018, while the Green Ecological Party – The Greens also appeared on the ballot. However, the coalition did not win any seats as it only received 2 percent of the popular vote. This led to the resignations of Šutanovac and Balša Božović, the president of the DS branch in Belgrade. In April 2018, DS announced that a party congress would be arranged for 2 June 2018. The leadership election was contested by Lutovac, Branislav Lečić, and Gordana Čomić. Lutovac ultimately won the election. Nikolić, Aleksandra Jerkov, Dragana Rakić, Dragoslav Šumarac, and Saša Paunović were elected vice presidents. Lutovac announced that DS "must organise itself" and that DS would cooperate with the Alliance for Serbia (SZS), a group in the City Assembly of Belgrade led by Đilas. However, SZS was reorganised as a nationwide coalition in September 2018 that, in addition to DS, included ZZS, Sloga, LS, Jeremić's People's Party (Narodna), Dveri, the Movement for Reversal (PZP), and Healthy Serbia. In internal DS deliberations, founding members Mićunović and Ognjenović, as well as Čomić and Šutanovac, were opposed to joining SZS. After the physical attack on the leader of LS in November 2018, SZS organised mass anti government protests. In January 2019, DS announced it's intent to boycott the sessions of the National Assembly, the City Assembly of Belgrade, and the Assembly of Vojvodina, claiming that the bodies did not have legitimacy due to the government's obstruction of the parliamentary opposition by allegedly "violating the rules of Parliament, as well as laws and the Constitution". DS also signed the "Agreement with the People" which stated that if fair and free conditions for elections were not met, it would boycott the 2020 parliamentary election. In February 2019, Lutovac and Tadić began discussing merging their parties to become "the main option for civic democratic voters that will be able to integrate voters that are against Aleksandra Vučić" (glavna opcija za građansko demokratske birače i koja će biti u stanju da integriše snage koje su protiv Aleksandra Vučića). This decision was approved by both DS and SDS. ZZS, led by Nebojša Zelenović, also joined the talks. The merger was formalised as a union in May 2019 under the name United Democratic Party. The merger was to be completed upon the relaxation of COVID 19 pandemic measures. During the COVID 19 pandemic, SDS left the process, with Tadić later claiming that Lutovac allegedly put an end to the merger. As part of SZS, in September 2019 DS announced that it would boycott the 2020 parliamentary election. The decision to boycott the election received criticism from some DS members, such as Mićunović and Šutanovac, who stated that DS officials in response would create citizens' groups to encourage voting in the elections. During a session of the party's main board in November 2019, Lečić, Jerkov, Božović, Radoslav Milojičić, and Slobodan Milosavljević left a meeting to attempt to break quorum after demanding a new leadership election. Lutovac described the move as a coup d'état and claimed that Vučić was attempting to break up DS. He also later claimed that a group inside DS was attempting to cooperate with Vučić. After attending a session in the National Assembly in February 2020, Čomić was expelled from DS. She was later featured on United Democratic Serbia's ballot and became a government minister. DS' scheduled March 2020 party congress was postponed as a result of the COVID 19 pandemic and rescheduled for 21 June 2020 when the parliamentary election was also scheduled to be take place. During the party congress, a group of DS members left the congress to hold an alternate leadership election. The congress continued on 28 June 2020; the dissatisfied group held its own congress in Belgrade with Tadić in attendance, while Lutovac held the official party congress in Šabac. Lutovac then expelled Lečić, Božović, Milojičić and Milosavljević from DS. The dissatisfied group then chose Lečić as president. The Ministry of Public Administration and Local Self Government rejected Lečić's request to be recognised as the legal president of DS, concluding that Lutovac was its legitimate president. Lečić then formed the Democrats of Serbia that later merged into Tadić's SDS. During the conflict between the two DS factions, SZS was dissolved and succeeded by the United Opposition of Serbia (UOPS). However, UOPS dissolved in January 2021 due to a dispute regarding inter party dialogues on electoral conditions between Narodna and Party of Freedom and Justice (SSP), the party led by Đilas. DS organised a congress on 4 July 2021; Lutovac was reelected president and Rakić was reelected deputy president. Tatjana Manojlović, Nenad Mitrović, Miodrag Gavrilović, and Branimir Jovančićević were elected vice presidents. After the congress, DS, Narodna, SSP, and PSG announced that they would cooperate in the 2022 Serbian general election. Their coalition was formalised in February 2022 under the name United for the Victory of Serbia (UZPS); they nominated Zdravko Ponoš of Narodna as their presidential candidate. UZPS won 14 percent of the popular vote in the parliamentary election; DS won 10 seats. Ponoš placed second in the presidential election behind Vučić. After the election, UZPS was dissolved with Lutovac stating that it was only a pre election coalition. Shortly before the first constitutive session of the National Assembly on 1 August 2022, Narodna, DS, Do not let Belgrade drown, and Together nominated Lutovac for vice president of the National Assembly. He was successfully elected on 2 August 2022. The Movement of Free Serbia, which was a part of the UZPS coalition, merged into DS in September 2022. After the May 2023 Belgrade school shooting and mass murder in Mladenovac and Smederevo, DS was one of the organising parties of the mass protests. In August 2023, DS, Together, and Serbia Centre signed a cooperation agreement. DS became part of the Serbia Against Violence (SPN) coalition in October 2023, a coalition of political parties organising the 2023 protests. SPN announced that it would contest the parliamentary, Vojvodina provincial, and Belgrade City Assembly elections, all scheduled for 17 December 2023. Manojlović resigned as vice president of DS when her name was absent from the SPN electoral list for the parliamentary elections. In the parliamentary election, SPN won 65 seats, 8 of which went to DS.

Мичунович пен Джиндич дәуірі

ДС өзінің алғашқы кезеңінде барлық партияларды біріктіретін ұйым болды және идеологиялық жағынан әртүрлі топтардан құралған. ДС "азаматтық және орталық бағытты" қабылдады және 1989 жылғы желтоқсан айындағы ниет хатында демократиялық және көп партиялық жүйені құруды қолдайтынын мәлімдеді. Керісінше, саясаттанушы Вукашин Павлович 1990 жылы партия құрылған кезде, оның негізін қалаушылардың идеологиялық ұстанымдарына байланысты ДС-ті оңшыл-орталық деп сипаттауға болатынын атап өтті. 1999 жылғы BBC News хабарламасында ДС орталық деп сипатталды. Ғалым Славиша Орлович партияның "оң және сол саяси дәстүрлердің мақсаттарын теңестіретінін" айтты. Сонымен қатар, саясаттанушы Йован Комшич 1995 жылғы Дейтон келісімінен кейін ДС ұлтшылдыққа қатысты ұстанымын жұмсартқандығын, содан кейін "Сербияны демократияландыруға" баса назар аударғандығын атап өтті. Джиндич батысқа бейім реформатор және технократ ретінде сипатталды. Ал саясаттанушы Зоран Славуевич 2003 жылы сол кезде ДС "әлі де орталық пен оңшыл-орталықтың арасында қалған" деді. Тадич либерал ретінде танымал, ол осы атаумен келіседі. Ол басшылық еткен кезеңде Сербияның Еуропалық Одаққа қосылуын қолдағандықтан кәсіпкерлер арасында беделді болды. Либералдардың қолдауына қарамастан, ДС кейде өзін "орталық-солшыл мемлекет құрушы партия" ретінде көрсетті және батысшыл бағытта болды. Әскери бейтараптыққа қолдау білдіргенімен, ДС НАТО-ға симпатиямен қарады және үкімет министрлері онымен ынтымақтасты. ДС Косовоның саяси мәртебесін дипломатиялық жолмен шешу қажет деп санайды. 2012 жылғы сайлауға дейін Сербия Еуропалық Одаққа мүшелікке үміткер мәртебесін алды. Этникалық азшылықтардың сайлаушыларын тарту үшін ДС Воеводинадағы мәдени-идеологиялық айырмашылықты пайдаланып, азшылықтардың мүдделерін қорғайтын партиялардан сайлаушыларды тартуға тырысты. ДС сондай-ақ өмір сүру деңгейін жақсарту және өңірлердің теңгерімді дамуын жақтады, бұл сипаттама ғалымдар мен саяси бақылаушылар тарапынан қабылданды. Стоич ДС-ті әлеуметтік-демократиялық және "либералды мұра" партиясы ретінде сипаттады. Ал Белград университетінің Саяси ғылымдар факультетінің профессоры Душан Спасоевич ДС-тің әлеуметтік көзқарастарының солға бағытталғандығын айтты. ДС-тің қазіргі жетекшісі Зоран Лутовац өзін солшыл деп атайды. ДС 2012 жылдан бері SNS-ке оппозицияда. Ол 2013 жылғы Брюссель келісімін қолдағанмен, Косово мәселесінде үкіметтің ұстанымын сынады. Сұхбатында Шутановац Косово мәселесін "күнделікті саяси проблема емес" деп сипаттады. 2023 жылы Солтүстік Косово дағдарысы кезінде ДС Охрид келісіміне қарсылық білдірді, Лутовац "келісім Сербияның мүдделерін және Косоводағы сербтердің құқықтарын ескермейді" деп мәлімдеді, сондай-ақ ДС "Вучичтің іс-әрекеттеріне заңдылық беруге ниеті жоқ" екенін қосты. 2014 жылғы сайлауда Джилас ДС-ті SNS-ке қарсы оппозициялық күш ретінде басқарған кезде, ол студенттерге тегін оқулықтар, жүкті әйелдерге толық жалақы, денсаулық сақтау қызметкерлерінің жалақысын арттыру және зейнеткерлерге көмек көрсетуге уәде берді. ДС өзін "ең прогрессивті идеялардың жақтаушысы" деп жариялады; ол жұмысшыларды, азшылықтарды және қоршаған ортаны қорғауды қолдайды, сондай-ақ денсаулық сақтау, білім беру және зейнетақыға кепілдік берілген құқықтарды жақтайды. 2014 жылы Сербиядағы ЛГБТ құқықтарын қолдайтын Гей Стрейт Альянсы ДС-ті "ЛГБТ қауымдастығына ең жағымды партия" деп атады. ДС ЛГБТ қауымдастығына қарсы зорлық-зомбылықты айыптайды және 2022 жылдың тамызында Белградта 2022 жылғы EuroPride өткізуді қолдады. Ол сондай-ақ Белградтағы Pride Info Centre-ге жасалған шабуылдарды сынады.

DS was a catch all party during its early period and was composed of ideologically heterogeneous groups. DS adopted a "civic and centrist identity", and in its Letter of Intent of December 1989, it stated its support for the establishment of a democratic and multi party system. By contrast, political scientist Vukašin Pavlović has noted that DS could be described as centre right at the time of its formation in 1990 due to its founders' ideological positions. and in a 1999 report, BBC News described DS as centrist. Scholar Slaviša Orlović has noted that the party "provide[d] a balance of goals of the right and left political traditions". Additionally, political scientist Jovan Komšić has noted that DS moderated its stance on nationalism after the 1995 Dayton Agreement, thereafter focusing on the "democratisation of Serbia". Đinđić has been described as a pro Western reformist and a technocrat. On the other hand, political scientist Zoran Slavujević argued in 2003 that, at the time, DS "was still positioned between the centre and centre right". Tadić has been described as a liberal, a label he accepts. During his leadership, he was considered to be popular amongst businessmen due to his support for the accession of Serbia to the European Union. Despite being supported by liberals, DS would occasionally position itself as a "state building party of the centre left". and pro Western. Although it also declared itself in favour of military neutrality, DS expressed sympathy for, and its government ministers cooperated with, NATO. DS also believed that the political status of Kosovo should be solved via diplomacy, Shortly before the 2012 elections, Serbia received candidate status for European Union membership. To attract ethnic minority voters, DS exploited the cultural ideological cleft in Vojvodina, seeking to attract voters from minority interests parties, DS also advocated for the improvement of the standard of living and for a balanced regional development, a description which has since been accepted by scholars and political observers. Stojić has categorised DS as social democratic and as a party with a "liberal legacy". By contrast, Dušan Spasojević, a professor at the Faculty of Political Sciences of the University of Belgrade, has described DS' social views as being orientated towards the left. The current leader of DS, Zoran Lutovac, describes himself as a leftist. DS has served in opposition to SNS since 2012. It has been critical of the government's stance on Kosovo, although it supported the 2013 Brussels Agreement. In an interview, Šutanovac described the Kosovo issue as a "not an everyday political problem". During the North Kosovo crisis in 2023, DS voiced its opposition to the Ohrid Agreement, with Lutovac claiming that "the agreement does not respect the interests of Serbia and the rights of Serbs in Kosovo" but also because DS "does not want to give Vučić legitimacy for what he did". When Đilas led DS in opposition to SNS during the 2014 election, he pledged to provide free textbooks for students and full salaries for pregnant women, increase wages for healthcare workers, and help pensioners. DS has declared itself to be "the bearer of the most progressive ideas"; it is in favour of protecting workers, minorities, and the environment, and it supports guaranteed rights to healthcare, education, and pensions. In 2014, the Gay Straight Alliance, an association that promotes LGBT rights in Serbia, described DS as the "most positive party towards the LGBT community". DS has condemned violence against the LGBT community and in August 2022, it supported hosting 2022 EuroPride in Belgrade. It has also criticised the attacks on the Pride Info Centre in Belgrade.

Демографиялық сипаттамалар

1992 жылдың желтоқсанындағы федералды парламент сайлауына дейін ДС жақтастарының көпшілігі ұлттық мемлекетке (nacionalna država) қарағанда азаматтық мемлекетті (građanska država) қолдады. 2007 жылы саясаттанушы Сречко Михайлович ДС жақтастарының көпшілігінің солшыл бағытта екенін атап өтті – 18% жолдан тыс солшыл, 22% солшыл және 25% орталық-солшыл деп санайды, ал 18% өзін центрист деп сипаттады. 2005 жылғы сауалнама бойынша, ДС жақтастарының 66% Сербияның сыртқы саясатында Еуропалық Одаққа сүйенуі керек деп ойлады. 2008 жылғы сайлауға дейін өткізілген сауалнамаларда ДС жақтастарының көпшілігі Еуропалық бағытта екенін мәлімдеді. 2020 жылдың қарашасындағы Генрих Бёлл қорының зерттеуі ДС жақтастарының әлеуметтік прогрессивті екенін көрсетті. ДС штаб-пәтері Белградтағы Nušićeva 6/II мекенжайында орналасқан. 1990 жылдан 1998 жылға дейін ДС «Демократия» газетін шығарды, ал 2021 жылдан бастап партия «Бәдем» газетін шығаруда. Жастар бөлімі – «Демократиялық жастар» 2022 жылдан бері Стефан Нинич басқарады. ДС «Әйелдер форумы» деп аталатын әйелдер қанатын да ұстап тұр. ДС мүшелігіне Сербияның басқа партия ұйымына мүше емес кез келген ересек азаматы қабылданады. Дегенмен, 2016 жылғы басшылық сайлауда дауыс беруге құқылы болған ДС мүшелерінің саны 18 459 болды. ДС «Люба Давидович» атындағы демократияны жақсарту қорымен де жұмыс істейді. Бас кеңес – ДС-тің жоғары органы; ДС президенті партияны өкілдік етеді және басқарады. G17+, LDP, Nova, NDS, LS, SLS, SDS және ZZS.

Халықаралық ынтымақтастық

2003 жылдан бері DS Социалистік Интернационалдың мүшесі, ал 2006 жылдың желтоқсанында Еуропалық Социалистер партиясының серіктес мүшесі атанды. Неміс саясаткері және Джинджичтің жақын досы Дорис Пактың айтуынша, Джинджич Еуропалық Социалистер партиясының серіктес мүшелігіне үміттүну туралы шешім қабылдаған; DS-тің жоғары лауазымды өкілі Зоран Алимпич бұл шешім DS басшылығына күтпеген жайт болғанын мәлімдеді. Оның жастар бөлімі Еуропалық жас социалистер қатарында мүше, ал Халықаралық социалистік жастар одағының толық құқықты мүшесі. Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясында DS Социалистік топпен байланыста болды. 2014 жылы Пайтич, сол кездегі Еуропалық Социалистер партиясының президенті Сергей Станишев, Румынияның Социал-демократиялық партиясының лидері Виктор Понта және Босния мен Герцеговинаның Социал-демократиялық партиясының лидері Златко Лагумджия Қытай Коммунистік партиясының өкілі Ли Юаньчаомен Қытай мен Еуропа арасындағы экономикалық қатынастарды талқылау үшін кездесті. 2017 жылы Шутановац Македонияның Социал-демократиялық одағының жетекшісі Зоран Заевпен аймақтық ынтымақтастық, Сербия мен Солтүстік Македонияның Еуропалық Одаққа интеграциясы және Еуропалық Социалистер партиясы аясындағы ынтымақтастық мәселелерін талқылады.

Парламент сайлауы

+ Сербияның Ұлттық жиналысы Жыл Лидері Халықтық дауыс Халықтық дауыс % Орындықтар саны Орындықтар өзгеруі Коалиция мәртебесі Ref. (Сырттама) 1990 Dragoljub Mićunović 374,887 7.78% 3-ші 7 – 1992 196,347 4.42% 4-ші 1 – 1993 497,582 12.06% 4-ші 23 – 1997 Зоран Джиндич Сайлауды бойкоттады 29 – 2000 2,402,387 65.69% 1-ші 45 DOS 2003 Борис Тадич 481,249 12.75% 3-ші 23 DS–GSS–SDU–LZS 2007 915,854 23.08% 2-ші 38 DS–SDP–DSHV 2008 1,590,200 39.25% 1-ші 4 ZES 2012 863,294 23.09% 2-ші 15 IZBŽ 2014 Dragan Đilas 216,634 6.23% 3-ші 32 DS–DSHV–Nova–BS 2016 Боян Пайтич 227,589 6.20% 5-ші 5 DS–Nova–DSHV–ZZS–ZZŠ 2020 Зоран Лутовац Сайлауды бойкоттады 12 SZS 2022 520,469 14.09% 2-ші 10 UZPS 2023 902,450 24.32% 2-ші 2 SPN

Президент сайлауы

+ Сербия президенті Жыл Кандидат 1-турдағы халық дауысы 2-турдағы халық дауысы Халық дауысының % Ескертпелер Сілтеме (Дереккөз) 1990 Қатыспады – 1992 Milan Panić 1,516,693 34,65% — — Panić қолдады 1997 қыркүйек Сайлауды бойкоттады Сайлау төмен қатысуға байланысты жойылды – 1997 желтоқсан Сайлауды бойкоттады – 2002 қыркүйек-қазан Miroljub Labus 995,200 27,96% 921,094 31,62% Labus қолдады; сайлау төмен қатысуға байланысты жойылды 2002 желтоқсан Қатыспады Сайлау төмен қатысуға байланысты жойылды – 2003 Dragoljub Mićunović 893,906 36,67% — — Сайлау төмен қатысуға байланысты жойылды 2004 Борис Тадић 853,584 27,70% 1,681,528 53,97% 2008 1,457,030 36,08% 2,304,467 51,19% 2012 989,454 26,50% 1,481,952 48,84% 2022 Zdravko Ponoš 698,538 18,84% — — Ponoš қолдады

Федералды парламент сайлауы

Жыл Лидер Халықтық дауыс Халықтық дауыстың % Орындықтар саны Орындықтардың өзгеруі Коалиция Мәртебесі Ескертулер Сілтеме (Дереккөз) 1992 жылғы мамыр Драголюб Мичунович Сайлауды бойкоттау 0 – – 1992–1993 280,183 6,32% 4-орын 5 – 1996 Зоран Джиндич 969,296 23,77% 2-орын 17 Бірге Коалиция «Бірге» коалициясы барлығы 22 орын жеңіп алды 2000 2,040,646 43,86% 1-орын 36 DOS DOS барлығы 58 орын жеңіп алды 2,092,799 46,23% 1-орын 10 DOS DOS барлығы 10 орын жеңіп алды

Федералды президенттік сайлау

+ Югославия Федеративтік Республикасының Президенті Жыл Кандидат 1-турдағы халық дауысының саны % Халық дауысының үлесі 2-турдағы халық дауысының саны % Халық дауысының үлесі Ескермелер Сілтеме (Дереккөз) 2000 Vojislav Koštunica 2,470,304 51,71% — — Koštunica қолдады.