Кіріспе

Португалияның солтүстігіндегі қала және муниципалитет

Брага (ˈbɾaɣɐ) – Португалияның солтүстік-батысындағы Брага округінің және тарихи және мәдени Миньо провинциясының астанасы. Брага муниципалитетінің 2021 жылғы тұрғындарының саны 193 333 адамды құрайды, бұл Португалиядағы халық саны бойынша жетінші ірі муниципалитет. Оның ауданы 183,40 км² құрайды. Қалалық агломерация Кавадо өзеніне дейін созылып, Лиссабон және Портодан кейін Португалиядағы ең көп халқы бар үшінші қалалық аймақ болып табылады. Бұл қалада Португалияның ең көне архиепископтығы, католик шіркеуінің Брага архиепископтығы және Испанияның біріншілік ордасы орналасқан. Рим империясы кезінде, сол кезде Bracara Augusta деп аталған бұл елді мекен Рим провинциясы Галлекияның астанасы болды, ал кейіннен 5-ші ғасырда Рим империясынан бөлінген алғашқы территориялардың бірі болған Суэбтер патшалығының астанасы болды. Қала ішінде сарай мұнарасы да бар, оны аралап көруге болады. Қазіргі уақытта Брага елдің ең танымал кәсіпкерлік және технологиялық орталықтарының бірі, сонымен қатар Солтүстік Португалияның ішкі аймақтарының маңызды хабы және Санкт-Джеймс жолының португалдық жолындағы маңызды аялдама болып табылады. Қалада 2004 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының екі матчы өтті және 2012 жылы Еуропаның жастар астанасы атанды.

Римге дейінгі кезең

Адамның Брага аймағын меңгергені мыңдаған жылдарға саудалады, бұл Мегалит дәуірінен басталатын монументальді құрылыстардың іздерімен куәландырылған. Темір дәуірінде Кастро мәдениеті солтүстік-батысқа тарады, оның ерекшелігі стратегиялық тұстағы бекінілген елді мекендерде (каструм) биік жерлерді мекендеген бракари халқы болды. Аймақ Каллаичи Бракари тайпасының билігіне көшті, бұл кельт тайпасы қазіргі Португалияның солтүстігі, Галисия және Иберияның солтүстік-батысындағы Астурияны қоныстандырды.

Рим билігі

Римдіктер бұл аймақты б.з.д. 136 жылы жаулап ала бастады және император Августтың тұсында солтүстік аймақтарды бағындырып, жаулауды аяқтады. Браккара Аугуста цивитасы б.з.д. 16 жылы негісталды; осы Римнің жаңадан иеленген аймақтарының әкімшілік реформасы барысында Браккара императорға арналып, Браккара Аугуста деп аталды. Браккара Аугуста қаласы 1-ші ғасырда қарқынды дамыды және 2-ші ғасырға қарай ең үлкен аумақты қамтыды. 3-ші ғасырдың соңында император Диоклетиан қаланы жаңа құрылған Рим провинциясы Галлекияның оңтүстік-батыс аймағы – Conventus bracarensis әкімшілік округінің астанасы етіп жариялады.

Байыркы заманның соңғы кезеңіндегі және орта ғасырдағы Брага

IV ғасырда ақын Авзоний қаланы гүлденген деп сипаттады. 402 және 470 жылдар аралығында Иберия түбегіне германдық тайпалар шапты, және аймақты Орталық Еуропадан келген суэвтер жаулап алды. Мәліметтерге сәйкес, қала 3 ғасырдан бері қолданылып келе жатқан қабырғамен қоршалған, ал ежелгі рим амфитеатры бекініске айналдырылды. Галисия және Астурияны олар Галлекия деп атады, ал олардың астанасы Бракара болды. Бұл патшалықты Гермерик құрды және 150 жылдан астам уақыт бойы сақталды. Бірақ вандалдардың кетуі және вестготтардың келуі аймаққа қайтадан тұрақсыздық әкелді. 419-422 жылдар аралығында Брагаға вандалдар қауіп төндірді, сондықтан қала қоршауға дайындалды, қақпаларын жапты және ашпады; бұл жағдай қоршаған ауылды қиратуға әкелді. Дегенмен, 570 жылы жасалған Брага епархиялары мен приходтарының тізімі сақталған. Сол кезде Мартин Думиода (Дюме) маңызды монастырь салды, ал Брага архиепископтығы өз кеңестерін Брагада өткізді. Сондай-ақ, қаланың діни мәртебесін арттыруға тырысқандар болды, мысалы, Паулус Орозий және Брагалық Авитус қасиетті жерден Брагаға әулие Стефанның қасиеттілерін әкелуге тырысты. Бастапқыда Авитус қасиеттілерді жеткізуді Паулус Орозиусқа тапсырды, бірақ Майоркаға келгеннен кейін теолог жарымкүндікке вандалдардың шапқыншылығы туралы естіп, Солтүстік Африкаға қайту үшін саяхатын тоқтатты. Қасиеттілер көздеген жеріне жетпеді және олардың тағдыры белгісіз. Соның салдарынан Брага архиепископтары кейіннен бүкіл Испания шіркеуінің үстінен билік етуді талап ететін «Приматус Тотус Испания» атағын алды. Алайда олардың билігі Испанияда толығымен қабылданылмады, және бүгінде олар тек Португалияның приматы атағын сақтайды. Епископ Балконий, кейін Браганың бірінші архиепископы болған, кейінгі деректерге сәйкес, осы атақты алғашқы болып алған. Визиготтардың билігінен Иберияның мұсылмандар тарапынан жаулануына өту өте күңгірт болды, бұл қала үшін құлдырау кезеңін білдірді. Маврлар 714-716 жылдары Браганы қысқа мерзімге басып алды, бірақ 741 жылы Астурияның Альфонсо I басшылығымен христиандық күштер тарапынан қайтарылып алынды (Чавес, Порто және Ламегомен бірге), 868 жылға дейін үнемі шабуылдар жасалды, содан кейін Астурияның Альфонсо III оларды толығымен қуып шықты. Епископтық 1070 жылы қайта жаңғыртылды және жаңа деңгейге көтерілді. Бірінші жаңа архиепископ Петр Брагалық (? 1096) соборды қайта салуды дереу бастады (кейінгі ғасырларда бірнеше рет өзгертілді). Тарихи жазбалар мен ауызша дәстүрге сәйкес, Сантьяго-де-Компостела архиепископы Диего Гельмирес Брага соборының күшеюінен қорқып, қаланың діни маңыздылығын азайту үшін Браганың қасиеттілерінің қасиеттілерін ұрлады. 1093-1147 жылдар аралығында Брага португал сарайының резиденциясы болды. XII ғасырдың басында Португалия графы Энрике және епископ Жералдо де Муассак Брага архиепископтығының орнын қайтарып алды, Иберияның үлкен аумағына билік жүргізді. Ортағасырлық қала собордың айналасында дамыды, қаладағы ең жоғары билік архиепископқа тиесілі болды.

Португалия Корольдігінің Брага қаласы

Брага Ибериядағы христиандықтың негізгі орталығы болғандықтан, Реконкиста кезінде (Сантьяго-де-Компостеланың пайда болуына дейін және кейіннен 1085 жылы Толедоны мұсылмандардан басып алуға дейін), ортағасырлық саясатта маңызды рөл атқарды, Португалияның тәуелсіздігіне үлкен үлес қосты. Архиепископ Д. Пайу Мендестің Ватиканға, Папа Александр III-ке жасаған араласуы, 1179 жылы Португалияны Д. Афонсу I Энрикес басқаратын тәуелсіз Корольдық деп мойындаған Manifestis Probatum Бұласының жариялануына әкелді. Дәстүр бойынша, болашақ корольді Браганың әулие Жерар шомылдырған, бірақ оның нақты орны әлі де даулы. Д. Афонсу Энрикеске көрсеткен қолдауы үшін жаңа король Брага қаласына үлкен жеңілдіктер берді, оны тікелей Шіркеудің басқаруына берді, тиімдеп архиепископтың жеке феодалына айналдырды. Бұл құқықтық ерекшелік тарих бойына сақталды, Республика орнағанға дейін қала мен айналасындағы аймаққа «Paiz Bracarense» (шамамен «Брага елі») деген лақап ат берді. 16 ғасырда, теңізден алыс орналасқандығы мен провинциялық мәртебесіне байланысты Брага Португалияның ашылулар дәуірінен (Лиссабон, Эвора және Коимбра сияқты қалаларға, Португалия королінің жаңа резиденцияларына артықшылық берілді) пайда көре алмады. Дегенмен, архиепископ Диого де Соуза қалада бірнеше жақсартулар жасады, оның ішінде көшелерді кеңейту, алаңдар құру, ауруханалар мен жаңа шіркеулер салу. Ол соборды Мануэлин стиліндегі жаңа капелламен кеңейтіп, жаңғыртты, ортағасырлық қаланы Ренессанс қаласына айналдырды. 18 ғасырда Браганса үйінің архиепископтары Андре Соарес және Карлос Амаранте сияқты сәулетшілерді шақырып, қаланы жаңғырту үшін келісімшарт жасасқанда, осындай жаңару кезеңі болды. Олар шіркеулер мен азаматтық мекемелерге барокко стилінде архитектуралық өзгерістер енгізді, оның ішінде муниципалитет ғимараты, қоғамдық кітапхана, Бом-Жезуш-ду-Монте ғибадатханасы және көптеген қалалық сарайлар. Д. Луис де Соуза да маңызды архиепископ болды, ол Сент-Виктор шіркеуін қайта құруға, Кампу-де-С. Ананы кеңейтуге, С. Висенте шіркеуін қайта жаңғыртуға, С. Себастьян капелласын жаңғыртуға және кейіннен Конгрегадос базиликасының қазіргі түріне айналған Igreja dos Congregados құрылысын салуға бұйрық берді. Сол сияқты, осы дипломат архиепископтың қолдауымен Брага тарауының каноны Жоао Мейра Каррильо Кампу-де-Санта-Анада (қазіргі Авенида Централь) орналасқан Оратория қауымының капелласын салуды тапсырды. Рим амфитеатрының үстінде салынған ескі бекініс 18 ғасырда да тұрды (оның сипаттамасы королева Д. Мария I билік кезінде жасалды), Максиминустың оңтүстік бөлігінде. 1809 жылдың наурыз айында осы жерде Брага шайқасы болды, онда маршал Сульт басқарған француз әскерлері португал гарнизонынан қаланы тартып алды. Француз әскерлерінің басып кіруімен, Пиреней соғыстары кезінде қала тағы да провинциялық мәртебеге ие болды. Бірақ сол ғасырдың екінші жартысында Бразилияда тұратын португал иммигранттарының ықпалымен жаңа қаржы және талғам сәулет пен инфрақұрылымды жақсартуға әкелді.

Республикадағы Брага

Бұрын қала орталығында орналасқан Брага қамалы 1905 жылы (көпшілікке кеңінен танымал болған) бұзылды, оны сақтап қалуға бірнеше адам, мысалы археолог Альбано Белино тырысты, ол ғимаратты қорғау үшін өзінің қалалық мұражайын сол жерге көшіруге әрекеттенді. Белино, қатты ренжіген, инсульт алды және келесі жылы қайтыс болды, содан кейін өзінің мүлкін Мартинс Сарменто де Гимарайнш қоғамының археологиялық мұражайына сыйлады. Альбано Белиноның Брагада мұражай құру арманы 1918 жылы ғана орындалды, ол тікелей Дом Диого де Суза аймақтық археология мұражайының негізін қалады. 1926 жылдың 28 мамырында генерал Гомес да Коста Лиссабонға қарай жорығын бастады, осылайша 28 мамыр революциясын бастады, ол Бірінші Республиканы жойып, ақырында Estado Novo болып аталған диктаторлық үкіметті орнатты. Революцияның он жылдығында диктатор Антонио де Оливейра Салазар қалаға келіп, үлкен жәрмеңке, парад және қала әкімдігінің балконынан жасаған сөйлемін өткізді. Кейіннен диктатор қаланың жылдық мерекелеріне, мысалы, 40 жылдығына бірнеше рет оралды. 20 ғасырда Брага ұқсас өсім мен құлдырау кезеңдерін бастан өткерді; демографиялық және қалалық қысымдар, қаладан ауылға көші-қон қаланың инфрақұрылымын үлкен сұранысты қанағаттандыру үшін жақсартуды талап етті.

Физикалық география

Миньоның жүрегінде орналасқан Брага, шығыс пен батыстың арасындағы көшкін аймақта жатыр: таулар, ормандар, кең аңғарлар, жазықтар мен егістіктер арасында, адамның араласуымен қалыптасқан табиғи кеңістіктерді құрайды. Географиялық тұрғыдан алғанда, аумағы солтүстікте Вила-Верде және Амарес муниципалитеттерімен, солтүстік-шығыста және шығыста Повоа-де-Ланхозо, оңтүстікте және оңтүстік-шығыста Гимараес және Вила-Нова-де-Фамаликао, ал батыста Барселос муниципалитетімен шектеседі. Муниципалитет топографиясы негізгі өзендермен қатар ағатын өзендермен суға толыған, таулы кеңістіктермен араласатын бейірленген аңғарлармен сипатталады. Солтүстік бөлігін Кавадо өзені, оңтүстігін Серра-дос-Пикос таулары, ал шығысын Серра-дос-Карвалхос таулары шектеулі. Аумақ солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып, екі өзеннің аңғарларын бойлай өтеді, көптеген салаларымен суға толығып, шағын жазықтарды құрайды. Муниципалитет шамамен солтүстікте орналасқан. Серра-дос-Пикос пен Монте-ду-Самейро арасында Субрепоста-Педралва платосы жатыр. Оңтүстік және батыс бөліктеріндегі жер бедері таулардың, платолардың және орташа көлемді аңғарлардың қосындысынан тұрады, бұл Эсте өзенінің өтуіне мүмкіндік береді және Веига, Лабриоска өзендері сияқты басқа да салаларды, сондай-ақ түрлі шатқалдарды құрайды.

Климат

Браганың жаздағы жылы Жерорта теңізі климаты бар, ол Иберия түбегінің солтүстік-батысындағы басқа қалаларға ұқсас, бірақ мұхиттан біршама қашықтықта болғандықтан, жазғы температурасы айтарлықтай жоғары: абсолюттік максимум көршілес А Корунья немесе Сантьяго-де-Компостеладан 5 °C (9 °F) жоғары. Ең жоғары және ең төменгі тіркелген температуралар сәйкесінше … және … болып табылады. Климатқа Атлант мұхитының әсері бар, ол аймақтың аңғарлары арқылы батыс желдерін бағыттап, үлкен ылғалды ауа массаларын жеткізеді. Осының салдарынан климат жағымды болады және жыл мезгілдері анық білінеді. Ауа массалары таңертеңгі салыстырмалы ылғалдылықты шамамен 80% деңгейінде ұстап тұрады: жылдық орташа температура 12,5 °C (54 °F) пен 17,5 °C (64 °F) аралығында өзгереді. Түнгі салқындаудың нәтижесінде, жыл бойы үш-төрт ай ішінде мұз жиі түседі (жылдық мұзды күндердің саны шамамен 30), ал аймаққа жыл сайын … мм жауын-шашын түседі, оның ең көп қарқыны күз/қыс және көктем айларында байқалады.

Адам географиясы

Муниципалитет тығыз орналасқан, бір шаршы километрге шамамен 962 адам тұрады, бұл 181 474 тұрғынға тең (2011 жыл); ол Португалиядағы халық саны көп аумақтардың бірі, сондай-ақ "жас" нарықтардың бірі болып табылады. Халықтың көп бөлігі Брага қаласының қалалық аймағында шоғырланған, ондағы тығыздық бір шаршы километрге 10000-нан астам адамды құрайды. Брага тұрғындарының шамамен 78954-і еркек, ал 85238-і әйел адамдарды құрайды, олардың 35%-ы 25 жасқа дейін, ал зейнеткерлер халықтың 11%-ын құрайды; муниципалитеттегі еңбекке қабілетті халықтың үлесі осы құрылымның 54%-ын құрайды.

Экономика

Муниципалитеттегі негізгі салалар – құрылыс, металлургия және механика, электр және электрондық жабдықтар, бағдарламалық қамтамасыз ету және веб-дизайн. Компьютер индустриясы маңызды рөл атқарады. Брагада PRIMAVERA – Business Software Solutions SA (PRIMAVERA BSS) компаниясының бас кеңсесі орналасқан, бұл Португалияның көпұлтты бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы және ол корпоративтік жобаларды басқаруға арналған жетекші бағдарламалық жасақтамасымен танымал. Халықаралық Иберия нанотехнологиялар зертханасы (INL) – португал және испан үкіметтері құрған және қаржылаған нанотехнологиялар саласындағы бірлескен ғылыми-зерттеу орталығы. Автомобиль өнеркәсібі Брагада ұзақ тарихқа ие. Aptiv автомобильдік ойын-сауық жүйелерін әзірлеу және өндіру үшін техникалық орталықты басқарады. Бұл зауыт бұрын Grundig компаниясына тиесілі болған. Aptiv компаниясымен қатар Robert Bosch GmbH да ұқсас техникалық орталықты басқарады, ол негізінен ойын-сауық және сенсорлар салаларына бағытталған. Бұл зауыт бұрын Blaupunkt компаниясымен құрылған. Bosch 2012 жылдан бері Португалиядағы Миньо университетімен тығыз байланыста жұмыс істеп келеді, бұл елдегі ең ірі университет-корпоративтік серіктестіктердің бірі. Осы процесте болашақ көлік құралдарының мобильдігіне қатысты көптеген жобалар жүзеге асырылуда. 2018 жылы Германия канцлері Ангела Меркель және Португалия премьер-министрі Антониу Коста жаңа технологиялық кампустың ашылуына қатысты. Басты кеңсесі Брагада орналасқан университет өзі қала экономикасының маңызды драйвері болып табылады.

Көлік

Муниципалитетте Пальмейрада шағын әуежай (Aerodromo de Braga) бар. Брага тұрғындары негізінен Порто қаласының аймағында орналасқан Са Карнейро халықаралық әуежайын (Порто әуежайы деп те аталады) пайдаланады. Портоға жақын орналасқан халықаралық әуежайға Брага қаласының орталығынан қоғамдық көлікпен (шамамен 40 минут) немесе аэробуспен (50 минут) баруға болады. Брага қаласы елдің және шетелдің ірі қалалық орталықтарымен аймақтық және жоғары жылдамдықты теміржол байланысы арқылы байланыстырылған. Қала ішінде 76 бағыты бар және жалпы ұзындығы 300 км-ден асатын тиімді автобус желісі (TUB – Transportes Urbanos de Braga) бар.

Сәулет

Брага аймағы туристерді қызықтыратын неолиттік, римдік, ортағасырлық және модернистік ескерткіштерге, ғимараттарға және құрылыстарға толы. Мұндай құрылыстардың көптеген мысалдары болғанымен, Instituto de Gestão do Património Arquitectónico e Arqueológico институты ұлттық ескерткіштер деп тек төмендегілерді ғана жіктеді:

Білім

Қала 1973 жылы құрылған Минхо университетінің (Universidade do Minho) штаб-пәтері және негізгі кампусы болып табылады. Португалияның ең көне жеке университетінің – Universidade Católica Portuguesa филиалының кампусы да 1947 жылдан бері жұмыс істейді, сондай-ақ Брагадағы ең көне орта мектеп – Escola Secundária Sá de Miranda да бар. 2000-шы жылдардың соңында Халықаралық Иберия нанотехнологиялар зертханасы қалада халықаралық зерттеу орталығын ашты. Бұл зертхана ғылыми зерттеулер мен технологиялық дамудан өзге, аспирантуралық білім беру орталығы болып табылады. Брага педагогикалық шаруашылығы жануарлар шаруашылығымен және ауыл шаруашылығымен айналысады, сонымен қатар мектептер мен келушілер үшін сабақтан тыс шараларды ұйымдастырады.

Спорт

Браганың басты спорт клубы, Sporting Clube de Braga (SC Braga) 1921 жылы құрылған. Оның негізгі ерлер футбол командасы Португалия футболының жоғарғы дивизионы – Праймейра Лигада, қалаға қарайтын Монте Кастро төбесіне қазылған Брага қалалық стадионында ойнайды. 21 ғасырдың басында SC Braga футбол командасының жетістіктері, оның ішінде УЕФА Чемпиондар лигасына қатысу, 2016 жылы Португалия кубогын (Taça de Portugal) екінші рет, ал 2021 жылы үшінші рет жеңіп алу және 2011 жылы УЕФА Еуропа лигасының финалына шығу (онда португалиялық FC Porto клубына есе жіберіп қойды), УЕФА клубтық рейтингінде және Португалияның кәсіби футбол аренасында оның орнын нығайтты. Осының нәтижесінде SC Braga Португалияның төртінші ең мықты футбол клубы деп танылды, одан тек қана танымал «Үш Үлкен» клуб асып түседі. 1933 жылы құрылған ABC Braga – бірнеше маңызды кубоктарды жеңіп алған, кәсіби гандбол командасы. 1950 жылдан бері өткізіліп келе жатқан, бірақ тарихы 1927 жылға дейін барып жететін Фальперра рампасы қазіргі таңда Еуропа тау көтерілу чемпионатының бір кезеңі болып табылады және жыл сайын қала сыртында ұйымдастырылады. Circuito Vasco Sameiro жарыс трассасы мен оған іргелес Kartódromo Internacional de Braga (KIB) картинг трассасы жергілікті әуежай маңында орналасқан. Жарыс трассасы 2009 және 2010 жылдары Еуропалық туристік автомобильдер кубогының жарыстарын қабылдады, ал KIB картингтен әлем чемпионатының кезеңдерін өткізді.