Кіріспе
1966 жылы шыққан Урсула К. Ле Гуиннің ғылыми-фантастикалық романы. "Шет ел планетасы" – американдық жазушы Урсула К. Ле Гуиннің 1966 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы, оның Хайниш циклінің бір бөлігі. Алғаш рет ол Томас М. Диштің "Тізгін астындағы адамзат" романымен бірге, беттері басылған екі кітаптың бірі ретінде жарияланды. 2017 жылы Лос-Анджелес Медиа Фонды фильм құқықтарын сатып алды.
Planet of Exile is a 1966 science fiction novel by American writer Ursula K. Le Guin, part of her Hainish Cycle. It was first published as an Ace Double following the tête bêche format, bundled with Mankind Under the Leash by Thomas M. Disch. In 2017, the rights for a movie were acquired by Los Angeles Media Fund.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға Гамма Драконис жүйесінің үшінші планетасы – Веральде орын алады. Планетаның орбиталық айналымы 60 Жер жылына жетеді, және ол сәйкесінше ұзақ қысқа қарай жылжуда. Басты кейіпкерлер екі ірі топтың біріне жатады: Волд пен оның қызы Ролери – планетаның түпкілікті халқы, адам тектес Теваран тайпасының мүшелері. Якоб Агат – Жерден келген адамдардың азайып бара жатқан колониясының жас өкілі, олар планетада іс жүзінде тасталып қалған. Бұл халық екінші топты адам деп мойындамайды және кітапта бірнеше рет олар туралы әңгімелеседі. Генетикалық айырмашылық олардың араласуына мүмкіндік бермейді. Екі топтың арақатынасы ұзақ жылдар бойы шиеленіске толы болып келді және шектеулі байланыспен сипатталады. Дегенмен, қыстың жақындауы мен Гаал тобының қатеріне қарсы тұру үшін олар өз халқын сақтап қалу үшін бірігіп жұмыс істеуге тиіс. Жағдайдың өзгере бастағанын білдіретін нәрсе – осы Жерден келгендердің колониясына қызығушылық танытқан жас Ролеридің сапары.
Негізгі кейіпкерлер
Алла Пасфал Ландин колонистік қаласының кеңесінің мүшесі. Ол осал қарт, бірақ дана және өткір ойлы. Гаал көшпелі тайпалары қатал қыс кезінде оңтүстікке көшіп барады. Олар теварандармен ортақ тілде сөйлейді. Якоб Агат Альтерра – Ландиндегі Кеңестің де-факто басшысы. Ол орта жастағы, дана адам, және барлық колонистер сияқты, оның терісі көк-қара. Ролери – оқиғаның басты кейіпкері және планетаның тумасы. Ол ерте пісіп, тәуелсіз мінезді, және маусымнан тыс туғандықтан көптеген жағдайда жалғыз болып қалады. Теварлықтар сияқты, оның терісі ақ, ал көздері алтын түсті. Ол оймен сөйлеу сирек қабілетіне ие. Сейко Есмит – Ландинде тұратын ұлы әулеттің соңғы өкілі. Ол орта жастағы, нәзік және шаршағыш әйел. Укейт – Уолдтың немерелерінің бірі, ол Умаксұманнан үлкен. Ол Якоб Агатқа шабуыл жасайды, бірақ кейін Умаксұманмен болған жекпе-жекте қаза табады. Умаксұман – Уолдтың көктемде туған ұлдарының бірі, ол соғыс пен шайқасқа құмар. Уотток – Ролеримен бірге шайқаста жарақат алғандарға көмектесетін Альтерралық сүйек салушы. Уолд – Ролеридің әкесі. Ол дана, еркіндікке құмар және әйелдерге деген жек көрушілік сезімі бар Тевар қаласының тайпа басшысы.
Жергілікті фауна
Ханн қойлары – тевариялықтар мен Ландин азаматтарын тамақ және киіммен қамтамасыз ету үшін үйретілген жануарлар. Қар құлы – биік, жұқа, ақ түкті, ұзын мойынды, солдан-оңға қарай иілген жаратылыстар. Олардың қысқа, бірақ күшті тырнақтары бар алдыңғы аяқтары мен өткір тістері бар үлкен, қаптайтын ауыздары бар. Олар жылдам, қауіпті және топтап аң аулайды. Дауыл әкелуші – күміс көзді, таза ақ құстар, қанаттарының аралығы адам бойынан асып түседі. Олардың оңтүстікке қарай көшіп келуі қыс жақындап келе жатқанын көрсетеді.
Хайнистік циклдағы рөлі
Ле Гуиннің ғарыш көркем әдебиетіндегі әртүрлі әлемдердің халықтары Хайннің ежелгі қоныстарының ұрпақтары болып табылады. Мысалы, "Қараңғылықтың сол қолы" романындағы гетиандықтар, сондай-ақ "Барлық әлемдер лигасының" бірнеше халықтары генетикалық инженерия арқылы жасалған деп есептеледі. Ал Алтеррандықтардың Хайннен тараған ата-бабаларының генетикалық инженерияға қатысы туралы бұл әңгімеде ештеңе айтылмаған. "Іллюзиялар қаласында" осы әңгімеде сипатталған аралас террандар мен тевариандардың ұрпақтары Жерге (Терра) оралады және, романда көрсетілмегенімен, кейіннен оны күтпеген қабілеті бар шетелдік жаулап алушылардан босатады – олар телепатиялық түрде планеталарды жаулап алу үшін сананы алдау қабілетін қолданған, сондықтан бұл әңгіме "Іллюзиялар қаласының" алға тарихы болып табылады. Лиганың Экумен ретінде қайта бірігуі "Қараңғылықтың сол қолы" романында айтылады, бірақ қақтығыстың шешімі туралы егжей-тегжейлі мәліметтерді осы уақытқа дейін жарияланған ешбір әңгіме бермеген. "Кешірімнің төрт жолы" романында да "Верел" деп аталатын басқа планета, бұл әңгімедегі Алтерран планетасынан мүлдем бөлек әлем. Екі планетаның тілдерінде "әлем" деген ортақ сөз – werel, сондықтан олардың ортақ атаулары жай ғана "Әлем" дегенді білдіреді.
Әдеби мәні және сын
Бір ғылыми фантастика зерттеушісі "Шет ел планетасы", "Роканнон әлемі" және "Самал қаласы" шығармаларында Ле Гуиннің жас жазушы ретінде әңгімелері үшін сенімді, ерекше есте қаларлық және түсінікті орын табуға ұмтылғанын көрсетеді.
Жариялану тарихы
Planet of Exile бастапқыда кіріспесіз жарық көрді, бірақ Ле Гуин Harper & Row баспасының 1978 жылғы қатты мұқабалы басылымы үшін кіріспе жазды. Planet of Exile 1978 жылы «Роканнонның әлемі» және «Иллюзиялар қаласы» романдарымен бірге «Үш Хайниш романы» деп аталатын жинақта қайта басылды, ал 1996 жылы осы романдармен бірге «Шеттегілік пен иллюзия әлемі» деп аталатын жинақта қайта басылды.