Кіріспе

Қолөнерші — материалдық заттарды қолмен, толығымен немесе ішінара жасаумен айналысатын шебер. Бұл заттар тұрмыстыққа немесе әсемдікке арналған болуы мүмкін, мысалы жиһаз, сәндік өнер, мүсін, киім, тағам, үй шаруалық заттары, құралдар мен механизмдер, мысалы сағатшының қолмен құрастырған сағат механизмі. Қолөнершілер өз кәсібін жетілдіріп, тәжірибе мен дағды арқылы суретшінің деңгейіне жете алады.

Тарих

"Шеберлік" деген сөз жиі қолмен өңдеуді, өнеркәсіптік процеске қарамастан сипаттау үшін қолданылады, мысалы, шеберлік тау-кен өндірісі. Осылайша, "шеберлік" кейде маркетинг пен жарнамада нан, сусындар, ірімшік немесе мата сияқты қолмен жасалған тағамдық өнімдермен байланысты сипаттау немесе олардың қолмен жасалғанын білдіру үшін қолданылады. Бұлардың көптеген түрлері дәстүрлі түрде қолмен жасалған, ауылдық немесе мал шаруашылығы өнімдері болған, бірақ қазір олар зауыттарда және басқа да өнеркәсіптік аймақтарда автоматтандырылған механикаландыру арқылы ірі көлемде өндіріледі. Өнеркәсіптік революцияға дейін шеберлер тауар өндірушілердің басым бөлігін құрады. Ежелгі Грецияда шеберлер агораларға тартылып, олардың жанында шеберханалар салған.

Ортағасырлық қолөнершілер

Орта ғасырларда "қолөнерші" термині нәрсе жасаған немесе қызмет көрсеткен адамдарға қолданылған. Ол біліктілігі жоқ қара жұмысшыларға қатысты емес. Қолөнершілер екі ерекше топқа бөлінді: өздерінің кәсібін ашқандар мен ашпағандар. Алғашқылары шеберлер, ал екіншілері – саяхатшылар мен шәкірттер деп аталды. Көптеген адамдардың осы әлеуметтік топ туралы жиі жіберіп алатыны – оларды қазіргі түсінікпен "жұмыскерлер" деп ойлау, яғни біреудің қарамағында жұмыс істейтіндер деп есептеу. Қолөнершілердің арасында ең беделді тобы – шеберлер, кәсіп иелері болды. Кәсіп иелері өздерінің қауымдастықтарында жоғары әлеуметтік мәртебеге ие болып, көбінесе гильдиялар құрған.

Шокунин

Шокунин – жапон тілінде "шебер" немесе "ұста" деген мағына беретін сөз, сонымен қатар өз жұмысына деген мақтаныш сезімін де білдіреді. Шокунин Тасио Одате айтқандай: Шокунин – тек техникалық шеберлікке ие болу ғана емес, сонымен қатар көзқарас пен әлеуметтік жауапкершілікті білдіреді – халықтың жалпы әл-ауқаметі үшін ең жақсы жұмыс жасауға деген әлеуметтік міндет, материалдық және рухани жағынан. Дәстүр бойынша, шокунин Жаңа жылда өздерінің құралдарын құрметтейтін. Жақсартылған және күтіммен сақталған құралдар токономаға (жапондық үйлер мен дүкендерде әлі де кездесетін ыдыс немесе қорап) қойылатын, ал әр құрал қорабының үстіне екі күріш наны мен мандарин (тәлдік қағаздың үстіне) қойылып, құралдарды құрметтеу және олардың қызметін атқарғаны үшін алғыс айтылатын.