Кіріспе

Нью-Джерси штатының заң шығару билігі

Нью-Джерси штатының заң шығарушы органы – АҚШ-тың Нью-Джерси штаты үкіметінің заң шығару билігі болып табылады. Қазіргі түрінде, 1947 жылғы Нью-Джерси Конституциясында белгіленгендей, заң шығарушы орган екі палатадан тұрады: Бас Ассамблея және Сенат. Заң шығарушы орган штаттың астанасы Трентондағы Нью-Джерси штатының Мемлекеттік үйінде отырыс өткізеді.

Колониялық кезең

Нью-Джерси заң шығарушы органы 1702 жылы Шығыс Джерси және Батыс Джерси иелері үкіметтік билікті Анна патшайымға өткізгеннен кейін құрылды. Анна патшайымның үкіметі екі колонияны Нью-Джерси провинциясы ретінде біріктірді, ол патшалық колония болып, жаңа үкімет жүйесін орнатты. Король Аннаның Нью-Джерсидің алғашқы патшалық губернаторы Виконт Корнбериге берген нұсқауларында, атқарушы, заң шығарушы және сот биліктерінің өкілеттіктерін біріктіретін жүйе сипатталды, бұл олардың арасындағы өзара байланысқа мүмкіндік берді. Онда тағайындалған Кеңес пен сайланған Бас Ассамблеядан тұратын екіпалаталы заң шығарушы орган қарастырылды. Провинциялық Кеңес британдық тәждің қалауы бойынша тағайындалған және қызмет ететін он екі мүшеден тұрды. Отставкаға кету және қызметтен шеттетілу жағдайларын қоспағанда, кеңесшілер көбінесе өмір бойы қызмет етті. Шығыс және Батыс Джерси провинциялары сәйкесінше Шығыс және Батыс бөлімдері ретінде қайта ұйымдастырылды. Кеңес мүшелері екі бөлімнен алтыдан болып бөлінді, бірақ бұл үлгі әрқашан сақталмады. Бас Ассамблея бастапқыда 24 мүшеден тұрды, олардың екеуі Берлингтон және Перт-Амбой қалаларынан сайланды, ал он мүше әр бөлімнен сайланды. Бұл жүйе сайлау өткізуге қиындық тудырғандықтан, 1709 жылы Ассамблея қайта бөлінді: Берлингтон мен Перт-Амбой әрқайсысы екі орынды сақтап қалды, Салем қаласына екі орын берілді, ал қалған екі орын тоғыз округтің әрқайсысына бөлінді. Мүшелердің жалпы саны 24-ке дейін, әр бөлімнен он екі мүшеден тұрды. Губернатор Уильям Бернетке берген нұсқауларында король Георг I Салем қаласының орындарын жаңа құрылған Хантердон округіне қайта бөлуді ұсынды, бұл 1727/28 жылдың 10 ақпанында заңға айналды. Мүшелік саны 1768 жылға дейін 24 болды, содан кейін Моррис, Камберленд және Сассекс округтерінен екі-екі өкіл қосылып, 30-ға дейін ұлғайтылды. Бұл бөлініс 1776 жылғы Конституция қабылдануына дейін сақталды. Губернатор заң шығарушы органын шақыруға, Ассамблеяны таратуға және жаңа сайлаулар тағайындауға құқылы болды. 1775 жылдың 6 желтоқсанында губернатор Уильям Франклин Нью-Джерси заң шығарушы органының жұмысын 1776 жылдың 3 қаңтарына дейін тоқтатты, бірақ ол ешқашан қайтадан жиналған жоқ. 1776 жылдың 30 мамырында Франклин заң шығарушы органын шақыруға тырысты, бірақ оның орнына Нью-Джерси провинциялық конгресі оны тұтқындау туралы бұйрық берді. 1776 жылдың 2 шілдесінде провинциялық конгресс жаңа сайлаулар өткізуді көздейтін жаңа конституцияны бекітті, ал 13 тамызда мүлдем жаңа заң шығарушы орган сайланды.

Облыстық конгресс және 1776 жылғы Конституция

1775 жылы Нью-Джерсидің 13 округі өкілдері Корольдік губернатордың орнын басатын провинциялық конгресс құрды. 1776 жылдың маусым айында осы конгресс конституция дайындауға рұқсат берді, ол бес күн ішінде жазылып, провинциялық конгресс бекітті және Континенттік конгресс қабылдады. 1776 жылғы Конституция екі палаталы заң шығарушы орган құрады, оған әр округтен үш мүшеден тұратын Бас Ассамблея және әр округтен бір мүшеден тұратын заң шығарушы кеңес кірді. Осы конституция бойынша барлық мемлекеттік лауазымдарға, губернатор лауазымын қоса, заң шығарушы орган тағайындама жасады. Губернатор лауазымы бос болған жағдайда, Кеңес вице-президенті (губернатор Кеңес төрағасы болған) оның орнын басады. Осыған сәйкес, заң шығарушы органның бірінші сессиясы 1776 жылдың 27 тамызында өтті. Келесі жылдары заң шығару саясаты федералистер мен кейін вигтер (Оңтүстік Джерси, Эссекс, Хадсон және Миддлсекс округтерінде үстемдік құрған) және демократиялық партия (солтүстік-батыс, жағалау аймағы және Берген округінде белгілі болған) арасындағы қатыгез бәсекелестікпен сипатталды.

1844 жылғы Конституция

1844 жылғы Нью-Джерси конституциясы губернатордың тікелей халық сайлауымен сайлануын көздеді және оған заң шығарушы орган қабылдаған заңдарға вето қою құқығын берді. Бас Ассамблея 60 мүшеге дейін ұлғайтылды, олар жыл сайын сайланатын және халық санына сәйкес округтерге бөлінді. Заң шығарушы кеңес Сенат деп атау өзгертті, және штаттың 19 округінен әрқайсысынан бірден сайланған мүшелерден тұрады, олардың қызмет мерзімі үш жылды құрайды. Азамат соғысы кезінде партиялық сенім нығая түсті. Демократтар көбінесе екі палатаның да жеңісін қамтамасыз етті, бірақ 1893 жылы республикашылар бақылауды қолға алды. Республикашылдардың қол жеткізген сот шешімі бойынша Бас Ассамблея мүшелері тең емес халық санына ие сайлау округтерінен емес, округтердің барлығынан сайлануға тиіс болды. Қандай өзгерістер болғанына қарамастан, заң шығарушы орган сирек жиналатын, мүшелерінің құрамы жиі ауысып тұратын және мемлекеттік биліктің ең беделді немесе қуатты органы бола қоймады. Кеңес 2023 жылы алғашқы отырысын өткізіп, өз қорытындылары туралы заң шығарушы органға жылдық есеп ұсынады.

Құзыреті

Заң шығарушы орган екі палатаның көпшілік дауысымен заңдар қабылдауға құқылы, бірақ бұл Нью-Джерси губернаторының заң жобасына вето қою құқығына бағынышты. Егер әр палатада ветоны жою үшін үштен екі көпшілік дауыс берілсе, заң шығарушы орган ветоны жоя алады. Заң шығарушы орган әр палатаның бестен үш бөлігімен Нью-Джерси Конституциясына түзету ұсынуға құқылы. Сонымен қатар, ол екі жыл қатарынан көпшілік дауыспен түзетулер ұсынуы мүмкін. Қай жағдайда болсын, түзету дауысқа қойылып, конституцияның бір бөлігі болу үшін референдумда мақұлдалуы тиіс. Заң шығарушы орган АҚШ Конституциясына түзетулерді ратификациялауға, Мемлекеттік аудиторды тағайындауға, өзінің мүшелерінің сайлауын және біліктілігін тексеруге, сондай-ақ мемлекеттік қызметкерлерге қарсы импичмент процесін бастауға және жүргізуге де өкілетті. Сенат сот және кейбір атқарушы лауазымдарға үміткерлерді бекіту немесе қабылдамау бойынша толық құқыққа ие.

Үйлер, мүшелері және біліктіліктері

Заң шығарушы органның қазіргі ұйымдық құрылымы 1947 жылғы Нью-Джерси штатының Конституциясының IV ("Заң шығарушы") бабында баяндалған. Заң шығарушы орган 80 мүшеден тұратын Бас Ассамблеядан және 40 мүшеден тұратын Сенаттан құралған. Бас Ассамблея мүшесі болу үшін, азамат кем дегенде 21 жаста болуы керек, бір жыл өз сайлау округінде және екі жыл штат аймағында тұруы керек, сондай-ақ өкілдік ететін сайлау округінде тұруы тиіс. Сенатор болу үшін азаматтың жасы 30-ға толуы керек, ол өз сайлау округінде екі жыл, ал штат аймағында төрт жыл тұрған болуы керек, және қайтадан өкілдік ететін сайлау округінде тұруы керек.

Сайлаулар мен мерзімдер

Басқа штаттардың заң шығарушы органдары мен АҚШ Конгресінің сайлауларынан өзгеше, Нью-Джерсидегі заң шығарушы органдардың сайлауы әр тақ жылдың қараша айында өтеді. Ассамблея мүшелері екі жылдық мерзімге, ал сенаторлар төрт жылдық мерзімге сайланады, бірақ жаңа онжылдықтың алғашқы мерзімі тек екі жылға созылады. Бұл "2-4-4" циклы Сенат сайлауларының он жылдық АҚШ халық санауынан кейін округтер шекараларына енгізілген өзгерістерді көрсетуі үшін құрылған. Егер бұл цикл болмаса, шекаралар Сенат сайлауларында қолданылмас бұрын төрт жылға дейін ескіріп кетуі мүмкін. Ағымдағы жүйе бойынша шекаралар екі жылдан аспайтын мерзімде жаңартылады. Нью-Джерси Конституциясы әрбір заң шығарушы органның мерзімінің екі жылды құрайтынын, оның екі жылдық сессияға бөлінетінін белгілейді. Конституция сонымен қатар, бірінші жылғы барлық мәселелер екінші жылға көшіріле беретінін айтады, сондықтан екі жылдық сессиялар арасындағы айырмашылық көбінесе рәсімдік сипатта болады. Екі жылдық заң шығару мерзімі әр жұп жылдың қаңтар айының екінші сейсенбісінде сағат 12-де басталады. Мысалы, 215-ші заң шығарушы сессияның екі жылдық мерзімі 2012 жылдың 10 қаңтарында, сейсенбі күні сағат 12-де басталды. Екінші жылдың соңында барлық аяқталмаған мәселелер тоқтатылады. Заң шығарушы органдағы қызмет жартылай штаттық болып саналады және көптеген заң шығарушылар басқа жұмыстармен де айналысады.

Көшбасшылық

Бас Ассамблеяны спикер басқарады, ал Сенатты президент басқарады. Әрбір палатада көпшілік көшбасшысы, азшылық көшбасшысы, көмекші көшбасшылар және қамшы болады.

Заң шығару округтері

Нью-Джерси штатының заң шығарушы органының мүшелері 40 сайлау округінен сайланады. Әр округтен бір сенатор және екі құрастырушы сайланады. Нью-Джерси – АҚШ-тың жеті штатының бірі (Аризона, Айдахо, Мэриленд, Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота және Вашингтон штатымен бірге), онда заң шығарушы органның жоғарғы және төменгі палаталарына арналған округтердің шекаралары бірдей. Округтер штат Конституциясының IV бабының III тармағында белгіленгендей, әрбір АҚШ халық санауынан кейін Нью-Джерси үлестіру комиссиясы тарапынан он жыл сайын қайта қарастырылады.

Қазіргі заң шығару кезеңі

Отырыстағы заң шығарушы орган – Нью-Джерси штатының 221-ші сайланған заң шығарушы жиналысы.

Сенат

Нью-Джерси Сенаты 1844 жылғы Конституциямен Нью-Джерси Заңнамасының жоғарғы палатасы ретінде құрылды, ол Заңнамалық Кеңестің орнын басты. 40 заңнамалық округ бар, олардың әрқайсысының орташа халқы 232 225 адамды құрайды (2020 жылғы дерек). Әр округтен бір сенатор және Нью-Джерси Бас Ассамблеясының екі мүшесі сайланады, ол заң шығарушы органның төменгі палатасы болып табылады. Сенаторға сайлану үшін, оның жасы кемінде 30-ға толуы керек және штат тұрғыны ретінде кемінде төрт жыл өмір сүрген болуы шарт. Егер сайлау циклы белгіленбесе, округ шекаралары Сенат сайлауына дейін төрт жылға дейін ескіріп қалуы мүмкін еді. Алайда, мерзімдердің әртүрлі болуына байланысты, шекаралар екі жыл ғана ескіреді. Сондықтан Сенатқа сайлау "1", "3" немесе "7" цифрымен аяқталатын жылдары өтеді (яғни, келесі сайлаулар 2023, 2027 және 2031 жылдары болады). Бос қалған орынды толтыру үшін уақытша тағайындауларды округтік комитет немесе партияның комитеттері жасайды (1988 жылғы 8 қарашада қабылданған конституциялық түзетуге сәйкес). Бұл лауазым келесі жалпы сайлау бюллетенінде болады, тіпті сол жылы басқа Сенат орындары сайлауға ұсынылмаса да (мысалы, "5" немесе "9" цифрымен аяқталатын 2009 немесе 2015 жылдар сияқты). Бұл ереженің жалғыз ерекшелігі – егер бос орын сайлауға дейін 51 күн ішінде пайда болса, онда тағайындалған адам келесі жалпы сайлауға дейін лауазымында қалады.

Бас ассамблея

1967 жылғы сайлаудан бастап (1968 жылғы сессия) Ассамблея 80 мүшеден тұрады. Нью-Джерси штатының 40 заңнамалық округінен әрқайсысынан екі мүше екі жылдық мерзімге сайланады, олардың әрқайсысы 232 225 адамды (2020 жылғы деректер) қамтитын округтерді ұсынады, ал әр округтегі ауытқу орташа көрсеткіштен 3,21%-дан аспайды. Талапкер болу үшін, үміткер 21 жасқа толып, сайлауға дейін кем дегенде бір жыл өз округінде, ал екі жыл Нью-Джерси штатында тұрған болуы керек. Сондай-ақ, олар өз округтерінің тұрғыны болуы тиіс. Ассамблея мүшелігі толық емес жұмыс деп есептеледі, көптеген мүшелер заң шығару қызметімен қатар басқа да жұмыспен айналысады. Ассамблея мүшелері екі жылдық мерзімге сайланады, әр тақ жылдың қараша айында сайлау өтеді. Ассамблеяның төрт мүшесі қазіргі уақытта басқа да сайланатын лауазымдарды иеленеді, себебі олар 2007 жылы бірнеше лауазымды бірдей атқаруға тыйым салған Нью-Джерси заңына сәйкес, бұрынғы мүшелер санатына жатады. Ассамблеяға палата мүшелері сайлайтын Ассамблея спикері басшылық етеді. Нью-Джерси губернаторының орынбасары мен Нью-Джерси Сенатының президентінен кейін, Ассамблея спикері губернатордың міндеттерін орындай алмауы жағдайында, Нью-Джерси губернаторының орнын басатын үшінші кезекті адам болып табылады. Спикер Ассамблеяның жұмыс кестесін, қарастырылатын заң жобаларын анықтайды, комитет төрағаларын тағайындайды және Ассамблеяның жалпы күн тәртібін басқарады. Қазіргі спикер – Крейг Кофлин (Д, Вудбридж қалашығы).