Кіріспе

Галле (;) – Шри-Ланканың оңтүстік-батыс шетінде, Коломбодан орналасқан ірі қала. Галле – Шри-Ланканың Оңтүстік провинциясының әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы, сондай-ақ Галле ауданының орталығы. Португалдықтар 16 ғасырда келгенге дейін Галле Гимхаттитта деп аталған, ол кезде аралдағы маңызды порты болды. 14 ғасырда саяхат еткен марокколық бербер мұсылман саяхатшысы Ибн Батута оны Қали деп атады. Галле 18 ғасырда, голландтық отарлау кезеңінде өзінің дамуының шыңына жетті. Галле – португалдықтардың Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда салған бекіністі қалаларының ең көрнекті мысалы, португалдық сәулет өнері мен жергілікті дәстүрлердің өзара әсерін көрсетеді. 17 ғасырда, 1649 жылдан бастап қала голландтар тарапынан кеңінен бекітілді. Галле бекінісі – ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген және еуропалық жаулаушылар салған Азиядағы ең ірі сақталған бекініс. Галледегі тағы бір маңызды орындарға қаланың табиғи порты, Ұлттық теңіз мұражайы, иезуит миссионерлері құрған Киелі Мария соборы, аралдағы маңызды Шива храмдарының бірі және тарихи салтанатты қонақ үй – Амангалла кіреді. 2004 жылдың 26 желтоқсанында Индонезия жағалауында болған 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен туған алып цунами қаланы қиратты. Осы қалада мыңдаған адам қаза тапты. Галледе Галле халықаралық стадионы орналасқан, ол әлемдегі ең әдемі крикет алаңдарының бірі саналады. Цунамиден қираған алаң қайта жаңартылып, 2007 жылдың 18 желтоқсанында сынақ матчтары қайта басталды. Галледегі маңызды табиғи-географиялық ерекшеліктердің бірі – Унаватунадағы Румассала, ол Галле портын қорғайтын шығыс бөлігін құрайтын үлкен төбе. Жергілікті дәстүр бойынша, бұл төбе Рамаяна эпосының кейбір оқиғаларымен байланысты. Аймақтағы ірі өзен – Гин Ганг, ол Гонгала Кандадан басталып, Нелува, Нагода, Бадегама, Теликада және Ваквелла сияқты елді мекендер арқылы өтіп, Гинтотада теңізге құяды. Өзен Ваквелладағы Ваквелла көпірі арқылы кесіледі.

Этимология

Галле ежелгі заманда Ғимхатхитта деп аталатын. Бұл термин классикалық сингал тілінен алынған деп саналады, ол "Джин өзеніне жақын порт" дегенді білдіреді. Қаланың жергілікті тілде Гаалла деп аталуына себеп, аралдың шалғай аймақтарынан келген ұзақ және баяу сапарлардан кейін осы аймақта көптеген бұқа арбалары паналағандығы болды деп есептеледі. Сингал тілінде "Гаала" малдың жиналатын жерін білдіреді; сондықтан Гале үшін сингалша атауы, ගාල්ල, Гааладан дамыған. Тағы бір теория бойынша, Galle сөзі латынша gallus немесе португалша galo сөзінен шыққан, яғни "қасқыр" дегенді білдіреді. Голландтар Галленің символы ретінде әтешті пайдаланған.

Тарих

Джеймс Эмерсон Тенненттің сөзінше, Галле ежелгі Таршиш порты болған, одан Сүлеймен патша піл сүйегі, тауыс құсы және басқа да құнды заттарды әкелген. Қызанақ Шри-Ланкадан б.з.д. 1400 жылдан бері экспортталатын, ал сөздің түбірі еврей тілінде болғандықтан, Галле бұл дәмдеуіштің маңызды транзиттік пункті болған болуы мүмкін. Ежелгі грек және рим географтары Галлені білген болуы мүмкін, оны олар «Құстардың шығанағы» деп атаған. Птолемей Одока деп атаған портты да білген болуы мүмкін. 1342 жылы марокколық саяхатшы Ибн Батута Галлеге (немесе ол оны Қали деп атаған) келді. 12-13 ғасырларда солтүстіктен келген тамил әскерлерінен қашқан сингалдық босқындар Галле және басқа да жақын жерлерге қоныстанды. Галле елде батыс үстемдігі орнағанға дейін-ақ маңызды теңіз порты болған: парсылар, арабтар, гректер, римдіктер, малайлар, үндістер және қытайлар Галле порты арқылы сауда жасаған. 1411 жылы Галледе үш тілде – қытай, тамил және парсы тілдерінде жазылған Галле үш тілдік жазуы, тас тақташа орнатылды, ол қытай адмиралы Чжэн Хэнің Цейлонға екінші сапарын еске алу үшін арналған. 1502 жылы Луренсо де Алмейда басқаруымен Мальдив аралдарына бет алған португалдық кемелер тобы дауылдан жолдан жаңылды. Патшаның Коттеде, Коломбоға жақын жерде тұратынын білген Луренсо Галледе қысқа тоқтағаннан кейін сол жаққа аттанды. 1640 жылы португалдар Голландтың Шығыс Индия компаниясына жеңіліп берді. Голландтар қазіргі бекіністі 1663 жылы салды. Олар мықты граниттен қабырға және «Күн», «Ай» және «Жұлдыз» деп аталған үш бастион салды. 1796 жылы британдықтар голландтардан елді басып алғаннан кейін, бекіністі өзгеріссіз сақтап, оны ауданның әкімшілік орталығы ретінде пайдаланды.

Климат

Галле тропикалық жаңбырлы ормандар климатына ие. Қалада нақты құрғақ маусым жоқ, бірақ қаңтар және ақпан айларында ауа байқаулы түрде құрғақ болады. Осындай климатқа ие көптеген қалалардағыдай, температура жыл бойы көп өзгермейді, орташа температура тұрақты түрде шамамен бірдей деңгейде сақталады.

Басқару

Галле қалалық кеңесі 1865 жылғы муниципалитеттер жарлығына сәйкес құрылған Галле қаласын басқарады. Ол кезде елдегі үшінші қалалық кеңес осы болды. Қаланың тұңғыш мэрі Виджеянанда Даханаяке 1939 жылы тағайындалды; кейін ол Цейлонның бесінші премьер-министрі болды. Соңғы тағайындалған мэр Метсири Де Силва 2009 жылдан 2016 жылға дейін қызмет етті. Қала әкімдері жүйесі таратылып, қала әкімшілігі қазір комиссармен басқарылуда. Қаланың басты мақсаты – Галле қалалық кеңесіне салық төлейтін азаматтарға жақсартылған коммуналдық қызметтер ұсынылып, шағын қала құру. Тағы бір мақсат – Галле қаласын «Жасыл қала – Жасыл Галле» деп таныстыру, осы арқылы оны Шри-Ланканың таза, жасыл және денсаулыққа пайдалы жағажай қалаларының бірі ретінде дамыту және насихаттау.

Демография

Галле Шри-Ланка стандарттары бойынша үлкен қала болып табылады және 101 749 тұрғыны бар. Олардың көп бөлігі – сингалы ұлтынан, ал форт аймағында Шри-Ланка мұсылмандарының (мұсылмандардың) көп саны қоныстанған. Олар ежелгі Галле портына қоныстанған араб саудагерлерінің ұрпақтары, сингалы және Шри-Ланка тамил әйелдеріне үйленген. Галле тұрақты тұрғындарымен де, демалыс үйлерінің иелерімен де шетелдік халқымен де ерекше. Мемлекеттік статистика. lk

Мектептер

Галле Шри-Ланкадағы ең көне жетекші мектептердің біріне ие. Қаланың білім беру жүйесін жиырма тоғыз мемлекеттік мектеп және бес халықаралық мектеп құрайды. Галле қаласында орналасқан кейбір мектептер төменде тізімделген.

Мектеп | Құрылған жылы
---|---
All Saints College | 1867
Anula Devi Balika Vidyalaya | 1941
British College Sri Lanka | 1900
Buona Vista College | 1888
Ceylinco Sussex College | 1997
Galle International College | 1837
Kingston International School | 1900
Leeds International School | 2007
Mahinda College | 1892
Malharus Sulhiya National College | 1918
Muslim Ladies College | 2001
Olcott Maha Vidyalaya Galle | 1937
Richmond College | 1876
Rippon Girls' College | 1817
Sacred Heart Convent | 1896
St. Aloysius' College | 1895
Sanghamitta Girls College | 1919
Siridhamma College | 1995
Sudharma College | 1895
Southlands College Galle | 1885
Thomas Gall International School | 2006
Vidyaloka College | 1941
Janadhipathi Balika Vidyalaya | 2007

Көлік

Галле Шри-Ланка темір жолдарының жағалау желісімен қызмет көрсетеді және темір жол арқылы Коломбо мен Матараға қосылған. Галле теміржол станциясы – желідегі маңызды станса және желінің батыс және оңтүстік жағалау бөлімдерінің кездесу орны. Көбінесе Галле жолы деп аталатын A2 тас жолы қаладан өтеді және Галледі батыс жағалау арқылы Коломбомен, ал оңтүстік жағалау арқылы Хамбантотамен байланыстырады. Шри-Ланканың бірінші E класты магистралі – Оңтүстік экспрессі, Шри-Ланка астанасы Коломбоны Галлемен байланыстырады және қазіргі уақытта саяхат уақытын A2 тас жолымен жүруге кеткен үш сағаттан бір сағатқа дейін қысқартады.