Кіріспе

Ең ерте сақталған құрылыс – 12 ғасырдың соңына қарай салынған шаптерхаус, онда Англиядағы сүйір аркалардың алғашқы қолданыс үлгілері кездеседі. Шіркеудің шығыс жағы ортағасырлық, ең көне бөлігі – 13 ғасырдың басындағы ескі әйелдер капелласы. Шығыс жақтың қалған бөлігі 14 ғасырда ағылшын сәнді готика стилінде залды шіркеу ретінде қайта салынды, ондағы наурындар орталық хордың биіктігімен бірдей. 15 ғасырда трансепттер қайта жаңартылып, орталық мұнара салынды. Аббатхана 1539 жылы таратылып, қиратылған кезде шатыр толыққанды болмады; 19 ғасырда Джордж Эдмунд Стрит готикалық жаңғырту стилінде қайта тұрғызды, ішінара бастапқы жоспарлар бойынша. Джон Лоуборо Пирсон жобалаған батыс мұнаралар 1888 жылы аяқталды. Кафедральдың архитектуралық ерекшеліктерімен қатар, онда бірнеше ескерткіштер мен тарихи орган бар. Түпнұсқа боялған шынылардың аз бөлігі ғана сақталды, олардың бір бөлігі Виктория дәуірінде ауыстырылды, ал қалғаны Бристольдегі бомбалау кезінде жоғалды.

Негізгі қаланы құру және XII ғасыр

Бристоль соборы 1140 жылы Роберт Фитжардинг, кейіннен лорд Беркли болған бай жергілікті жер иесі және патшалық шенеунік, Сент-Августин аббаттығы ретінде құрылды. Атауынан көрініп тұрғандай, монастырь аугустин канониктеріне арналған. Алғашқы аббат шіркеуі, бүгінде тек фрагменттері сақталған, 1140-1148 жылдары Англияда Норман стилі деп белгілі роман стилінде салынды. Әулие Августин Кентерберийлік Беда 603 жылы осы жерге келгенін айтады, ал Джон Лиланд бұл жердің ұзақ жылдар бойы діни қасиетті орын болғанын жазған. Уильям Ворстер өзінің Бристольді зерттеуінде алғашқы Августин аббат шіркеуі қазіргі орналасқан жерден шығысқа қарай орналасқандығын, бірақ ол Сент-Августин Кіші шіркеуі ретінде қайта салынғанын жазды. Бұл жер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбаға ұшырады және Роял қонақ үйі салынды, бірақ археологиялық жарылымдар Бристоль мұражайы мен өнер галереясына тапсырылды. 1148-1164 жылдар аралығында осы жерде тағы да тас ғимараттар салынды. Бұл кезеңнің үш мысалы сақталған: капитул залы және аббат қақпасы, қазіргі епархиялық кеңсе, сондай-ақ бастапқыда аббаттың жеке бөлмесіне алып келетін екінші романдық қақпа. Жергілікті сәулет тарихшысы Т. Х. Б. Берроу бұрынғысын «қазірге дейін тұрған ең әдемі Норман капитул залы» деп сипаттайды. 1154 жылы король Генрих II Роберт Фитжардингке қолдауы үшін аббаттың ендірісі мен байлығын арттырды, осы қолдау Генрих II-ні таққа отыруға көмектескен болатын. Бұл ғимарат әлі де «Ескі Гүлден шіркеуі» деп аталады. «L» әрпімен белгіленген сәулетші Адам Лок, Уэллс соборының бас шебер құрылысшысы болған деп саналады. Бұл шіркеудің шығыс терезесінің тас жұмыстарын шамамен 1280 жылы Геометр Уильям жасаған. Аббат Дэвид монастырьмен дауласып, 1234 жылы Уильям Брэдстоунмен ауыстырылды, ол мэрден жер сатып алып, кейні және Сент-Августин Кіші шіркеуін салды. Келесі аббат Уильям Лонг, Кейншамның шамберлейні болды, оның билігі тәртіпсіздікке ұшырады және қаржылық басқару нашар болды. 1280 жылы ол қызметтен кетіп, аббат Хьюмен ауыстырылды, ол Эдвард I-нің қаржысымен тәртіпті қалпына келтірді. Жаңа епархия Глостер епархиясының және Бат және Уэллс епархиясының бөліктерінен құрылды; Жаңа собор қасиетті және бөлінбес Ұш Тұрған Құдайға арналды. 1836 жылғы 5 қазанда Бристоль епархиясы Глостер епархиясына қосылғаннан бастап, 1897 жылғы 9 шілдеде жаңа тәуелсіз Бристоль епархиясы құрылғанға дейін, Бристоль соборы Глостер және Бристоль епархиясының бірлескен және тең соборы болды. 1860 жылы Джордж Гилберт Скоттпен кеңес жүргізіліп, 1542 жылы жасалған экранды алып тастап, «мүмкіндігінше үлкен сыйымдылықтағы кеме» жасау ұсынылды. Сол кездегі жұмыс хордың орындықтарындағы ортағасырлық ерінгерлік мецеридорлардың кейбірін де алып тастады, бұрынғы кемежайдың орнына салынған үйлерді, соның ішінде Минстер үйін тазартты. Алайда, Джон Лафборо Пирсон жобалаған екі мұнарасы бар батыс фасады тек 1888 жылы аяқталды. Солтүстік кіреберісінің айналасындағы нишаларда бастапқыда әулие Григорий, әулие Амвросий, әулие Жером және әулие Августин мүсіндері орналасқан, бірақ олардың әсемдемесі «католиктік» дизайнына наразылық білдіретін хаттарға себеп болды.

20 ғасыр

Сегіз қоңыраудың толық үні Солтүстік-Батыс мұнарасына орнатылды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалаудан кейін Темпл шіркеуінің қираған қалдықтарынан алынған. 1994 жылы Бристоль кафедральді соборында Англия шіркеуінің дін қызметкері етіп тағайындалған алғашқы 32 әйелдің қадірлі рәсімі өтті. 2000-жылдардың басынан бері собордың қайырымдылықпен айналысқан және құл саудасына қатысқан Эдвард Колстонның мұрасымен байланысы жұртшылықтың талқылауына түсті, нәтижесінде жыл сайынғы естелік шаралары мен собор ішіндегі ескерткіштер өзгертілді.

Қақпақ

Бристоль соборының тағы бір ерекшелігі – оның әртүрлі ортағасырлық кеңістіктерінің күмбездеуі. Абат Ноул басшылығымен жүргізілген жұмыс осы тұрғыдан ерекше, себебі бір емес, үш ерекше күмбез салынған. Тас қабырғалар мен аралық панельдерді пайдаланып шатыр кеңістігін жабатын кезде, негізгі қабырғалар қабырғалардағы бағаналардан басталады. Көбінесе күмбездің ең жоғарғы нүктесінде орналасқан қырқалы қабырға болады. Бағаналардан бастау алатын аралық немесе "tierceron" қабырғалары да болуы мүмкін. Зейінді готикалық стильде кейде негізгі және аралық қабырғаларды бұрыштарда жалғайтын қысқа "lierne" қабырғалары кездеседі, олар жұлдыз тәрізді өрнектер құрайды. Бристольде осындай ерекшелік өте ерте пайда болды және "lierne" қабырғаларының басқа жерлерде қолданылуынан мүлдем өзгеше. Бұл жағдайда қырқалы қабырға жоқ, ал "lierne" қабырғалары хордың ортасынан басталып, шығысқа қарайғы үлкен тереземен байланысып, тегіс қисық беттерден жарықты шағылыстырып, панельдер қатарын құрады. Кемеден шығыс терезесінің күрделі торы мұнара күмбезінің бай "lierne" өрнегінде көрінеді, ол хордан көп биік емес, сондықтан жақсы көрінеді. Хордың екі қанаты да ерекше сипатқа ие, олардың үстінде ашық көлденең аркалар мен тас көпірлердегі қабырғалар орналасқан.

Шығыс әйелдер часовнясы

13 ғасырдағы Шығыс ханым капелласы ерте ағылшын стилінде қызыл құмтастан салынған, бұл оны ғимараттың қалған бөлігінен ерекшелейді. Оның ұзындығы төрт бөлімді және күмбезді төбесі бар. Терезелер аралықтардағылармен үйлесетін көк лиас шахталарымен қолдауға алынған. Капелланың көп бөлігі, оның ішінде писина және седилия, "қатаң жапырақ" деп аталатын стильдегі стильденген жапырақтармен әсемделген.

Кеме

Көше дизайны готикалық хордың пішімін қаперіне алды. Жоспар немесе көтерілісі бойынша бұл жұмыстың басқа заманға жататыны байқауға болмайды. Бірақ Стрит бұрынғы жұмыстың қабырғалары мен өрнектерінің нәзік пропорцияларын құрметтеген, бірақ олардың үлгілерін қайталамаған интерьерді жобалады. Стриттың нефі хормен бірдей бұрышта көтерілетін, тірек қабырғалары бар консервативті күмбезбен жабылған. Көше бойындағы күмбездер ортағасырлық ғибадатханадағы өзінің аналогтарын қайталайды, тас көпірлердің үстінде ашық күмбездерді пайдаланады, бірақ көлденең күмбездер басқаша құрылған.

Қосымша жабдықтар

Соборда екі ерекше және көбінесе көшіріліп жататын Беркли ескерткіштері бар. Олар қабырғадағы ойыстарға орналасқан, әрқайсысы төңкерілген сүйір аркалармен жасалған күмбезбен қоршалған. Пирсонның экраны 1905 жылы аяқталды.

Бөлме үйі

Трансепттен оңтүстікке қарай орналасқан нормандық шатыр бөлмесі, алғашқы шынының бір бөлігі тоғыз шамға созылатын Джесси ағашына енгізілген. Стрит басқарған қайта жаңарту кезінде шыны жұмыстарының көп бөлігі Хардман және компаниясымен жасалды; оларға батыс жағындағы роза терезесі мен мұнаралар, сондай-ақ Үлкен ханым капелласындағы Магнификат кіреді. Соңғы боялған шынылардың кейбіреулері 1940 және 1941 жылдардағы Бристоль шабуылы кезінде зақымдалған бристольдік Арнольд Уатен Робинсонның туындылары. Оларға Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жергілікті азаматтық қорғаныс, соның ішінде Сент-Джон жедел жәрдем, британдық Қызыл Крест және өрт сөндіру қызметі, әуе шабуылы күзетшілері, полиция қызметкерлері, үй күзетшілері және Әйелдер еріктік қызметі бейнеленген. Ең соңғы шыны – 1965 жылы Кит Нью жасаған және оңтүстік хорға орнатылған Киелі Рухтың абстрактілі экспрессионистік интерпретациясы. Собор сағатының астындағы Виктория дәуіріндегі терезе «Құдайдың даңқы үшін және Эдвард Колстонның естелігіне» деп жазылған, ол 17 ғасырдың Корольдік Африка компаниясының магнаты және Бристоль филантропы есімдерін сақтайды. Бристоль епархиясы 2020 жылдың маусымында Колстонның 19 ғасырдың соңындағы мүсіні қала орталығында құлатылғаннан кейін собордан оған арналған барлық арнауларды алып тастау туралы шешім қабылдады. Бас алтарь тас рередосы 1899 жылғы Джон Лоугборо Пирсонның туындысы. Хордың үш қатары негізінен 19 ғасырдың соңында жасалған, аяқтары жарқын трасериямен әшекейленген. Сондай-ақ, 1515-1526 жылдар аралығында Санкт-Августин аббаты Роберт Элиот орнатқан 28 misericord бар, олар негізінен Эзоп ертегілеріне негізделген ою-өрнектермен безендірілген. Беркли капелласында Бристольдегі Храм капелласынан 1450 жылға дейін сақталған сирек кездесетін шамдақ бар. Собордағы ескерткіштерге бірнеше аббаттар мен епископтардың жатқан бейнелері мен ескерткіштері кіреді: 1473 жылы қайтыс болған аббат Уолтер Ньюбери және аббат Уильям Хант (1481 жылы қайтыс болған) 14 ғасырлық ханымдық капелланың солтүстік жағындағы ойыстарда, ал аббат Джон Ньюлендтің (1515 жылы қайтыс болған) жатқан бейнесі осындай ойыста оңтүстік жағында орналасқан. Аббат Дэвидтің (1234 жылы қайтыс болған) табыт қақпағы солтүстік трансептте сақталған. Сондай-ақ: Бристоль епискобы Томас Вестфилд (1642–1644), Томас Хауэлл (Бристоль епискобы) (1644–1645), Бристоль епискобы Гилберт Айронсайд (1661–1671), Бристоль епискобы Уильям Брэдшоу (1724–1732), Бристоль епискобы Джозеф Батлер (1738–1750), Бристоль епискобы Джон Конибиэр (1750–1755) және Роберт Грей (Бристоль епискобы) (1827–1834), соборға жалғастырылған зиратта жерленген. Беркли отбасы ерте меценаттар ретінде Морис де Беркли (1281 жылы қайтыс болды), Томас де Беркли, 1-ші барон Беркли (1321 жылы қайтыс болды), Лорд Беркли (1326 жылы қайтыс болды) және Томас Беркли (1243 жылы қайтыс болды) хордың оңтүстік жағында әскери бейнелермен бейнеленген. Сонымен қатар, 17-18 ғасырлардағы жергілікті беделді тұлғаларға арналған ескерткіштер де бар. Роберт Кодрингтонға (1618 жылы қайтыс болды) және оның әйеліне періштелермен қоршалған дұға орындығында тізе бүгіп отырған бейнесі бейнеленген перпендикуляр рередос бар. Филипп Фреке (1729 жылы қайтыс болды) солтүстік хордың жолағында мармар қабырға тақташасымен еске алынды. Ағылшын ғалымы және Бристоль епискобы Роуленд Серчфилдке арналған (1622) қабырғадағы овал тақташа шиыршықтан жасалған. Джоан Уадхэм (1533–1603) екі күйеуі, сэр Джайлс Странгуэйс және сэр Джон Янгпен бірге Бристоль соборының кіреберісіндегі құрбандық алтарь қабірінде жерленген. Ол Николас Уадхэмнің (1531–1609) Меррифилд, Ильтон Сомерсет және Бранскомб Девон, Оксфордтың Уадхэм колледжін құрған Дороти Уадхэммен (1534–1618) бірге туған әпкесі және мұрагері болды. Джоан Уадхэмнің және оның күйеулерінің, Мелбери Сэмпфордтың Джайлс Стрэнгвейс депутатының (1528–1562), Ильчестер графтарының ата-бабасы және Джон Янг депутатының (1519–1589) бейнесі астында орналасқан. Ол 1568 жылдан бастап Ұлы Бристоль үйін салған, оның ішінде Қызыл ложа, қазір Қызыл ложа мұражайы, Бристоль және 1590 жылы күйеуінің өлімінен кейін Джоан аяқтаған. Елизавета I 1574 жылы Бристольге келген кезде Джоан мен сэр Джон Янгпен бірге Ұлы үйде тұрды, ал Ред Лодж мұражайы Тюдор панельді бөлмелері мен ағаш ою-өрнектерімен собордан қысқа ғана қашықтықта орналасқан. Қала үшін барлау мен сауданың маңыздылығы Рихард Хаклюйттің (1616 жылы қайтыс болды) еске алу тақташасында және боялған шыны бейнесінде көрінеді, ол ағылшындардың Солтүстік Америкаға қоныстануын ынталандырғаны үшін танымал. Ол собордың пребендарисі болған. Жақындағы ескерткіштер 18-19 ғасырлардан бастап: Джон Бэкон жасаған Джеймс Стюарттың дизайны бойынша 1767 жылы қайтыс болған миссис Морган, сондай-ақ Эдвард Ходжес Бэйли жасаған романтикалық мектеп ақыны, «көл ақындарының» бірі және 1813 жылдан өліміне дейін 30 жыл бойы лауреат болған Роберт Саутиге арналған бюст. Бэйли Уильям Брэйн Элвинге (1841 жылы қайтыс болды) арналған ескерткішті де жасады. 1769 жылы қайтыс болған жергілікті актер Уильям Пауэллге арналған обелискті Джеймс Пейн жасаған. Ньютон капелласындағы Элизабет Шарлотта Стэнхопқа (1816 жылы қайтыс болды) арналған ескерткіш Ричард Уэстмакотттың туындысы. Білім беру реформаторы Мэри Карпентерге (1877 жылы қайтыс болды) арналған еске алу тақташасы бар.

Ағза

Органды алғаш 1685 жылы Ренатус Харрис 500 фунт стерлингке салған. Ол көп рет демонтаждалып, жөнделген. Дегенмен, түпнұсқа жұмыстың бір бөлігі, оның ішінде корпусы мен құбырлары, қазіргі аспапқа енгізілген. Бұл аспапты 1907 жылы J. W. Walkers & Sons жасаған, ол хордың солтүстік жағындағы орындықтардың үстінде орналасқан. 1989 жылы ол қайта жаңартылды. Гаррисон және Харрисон компаниясының ағымдағы реставрациясы 2024 жылдың қаңтарында басталды. Басты орган салынғанға дейін соборда 1662 жылы Роберт Тонтон, ал одан бұрын 1630 жылы Томас Даллам салған кресло органдары болған.

Органисттер

Бристоль соборының ең алғашқы белгілі органшысы Томас Денни, ол 1542 жылы тағайындалған. Атақты органшылардың қатарында жазушы және композитор Перси Бак болды. Қазіргі органшы - Марк Ли, ал көмекші органшы - Пол Уолтон.

Хорлар

Бристольдегі алғашқы хор, шамасы, 1140 жылы августин ордені құрылған кезден бастау алған. Қазіргі хордың құрамына 28 хоршы, 6 хор жұмыскері және 4 хор стипендиаты кіреді. Хоршылардың ішінде 14 ұл және 14 қыз бар, олар Бристоль соборының хор мектебінде білім алады, ол Англиядағы алғашқы мемлекеттік қаржыландырылатын хор академиясы болып табылады. Оқу мерзімінде күн сайын хормен кешкі ән шырқалады. Бристоль соборының концерттік хоры (бұрынғы Бристоль соборының арнайы хоры) 1954 жылы құрылды және Бахтың «Матайдың құмарлығы» сияқты ірі туындыларды орындаған 60 әншіден тұрады. Бристоль соборының консорты – қала жастарынан құралған ерікті хор. Олар айына екі рет «Евенсонг» әнін орындайды.

Бристольдегі басқа соборлар

Бристольде Рим-католик кафедральді соборы, Клифтон соборы да бар. Англия шіркеуіне қарасты Сент-Мэри Редклифф шіркеуі соншалықты әсем, кейде келушілер оны собор деп жаңылысады.