Теодор Паркер: Американдық дін және ойшыл ғалымның өмірі мен қызметі

Кіріспе

Америка трансценденталисі және дін қызметкері (1810–1860)
Теодор Паркер есімді басқа адамдар

Теодор Паркер (24 тамыз 1810 – 10 мамыр 1860) – американдық трансценденталист және унитариан шіркеуінің реформашы дін қызметкері. Реформатор және құлдыққа қарсы күрескер ретінде, оның сөздері мен танымал цитаталары кейіннен Абрахам Линкольн мен Мартин Лютер Кингтің сөздеріне ықпал етті.

Ерте өмір, 18101829

Паркер Массачусетс штатының Лексингтон қаласында үлкен шаруа отбасының ең кіші баласы болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Джон Паркер, Лексингтон шайқасында Лексингтон ополчениесінің жетекшісі болған. Оның отарлық янки тегінде 1634 жылы Англияның Шығыс Англия аймағынан Массачусетс шығанағына келген Томас Гастингс және 1635 жылы Англиядан келген, Рединг қаласын құрушылардың бірі Диакон Томас Паркер де болды. Теодор 27 жасқа келгенге дейін отбасының көп бөлігі, мүмкін туберкулезден қайтыс болды. Он бір бауырдың тек бесеуі ғана тірі қалды: үш ағасы, соның ішінде Теодор, және екі апасы. Ол эмоционалды жақын болған анасы он бір жасында қайтыс болды. Ол осы қайғылы оқиғаларға «көз жасының аңғарына» құлаудан бас тартып, керісінше басқа оқиғалар мен талаптарға назар аудара отырып, «жанның мәңгілігін» растады, бұл кейіннен оның діни ілімінің негізгі қағидасы болды. Паркердің жасөспірім шағындағы естеліктерде ол «жарқын» және қатал, эмоционалды және поэтикалық, адал, «әдемі», «адамгершіліксіз», тез күйісқақ, тапқыр және жылдам ойлы болған. Ол академиялық білімде өте жақсы оқыды және ауылдық мектептер мен жеке оқу арқылы білім алды. Шаруалық жұмысынан бос уақыты болғанда, ол математика, латын және басқа пәндерді өзі оқып үйренді. Он жеті жасында ол жергілікті мектептерде сабақ беруді бастады. Ол өзін және жеке оқушыларын жоғары деңгейдегі және мамандандырылған пәндерге оқытуын жалғастырды. Ол еврей тілін Джошуа Сейхастан (Гершом Мендес Сейхас пен Ханна Мануэлдің ұлы) үйренді, және ол оны христиан дініне жасырын түрде ауыстырған болуы мүмкін. Сонымен қатар, ол Конверс Фрэнсиспен де біраз уақыт оқыды, ол кейіннен Паркердің діни қызметкер болып тағайындалуында уағыз айтқан.

Колледж және діни мектеп, 18301836

1830 жылы 19 жасында Паркер Гарвард колледжіне түсу үшін Лексингтоннан Кембриджге он шақырым қашықтықты жүріп өтті. Ол қабылданды, бірақ оқу ақысын төлей алмағандықтан, үйде тұрып оқыды, әкесінің шаруа қожалығында жұмыс істеді және тек емтиханға ғана сыныптастарымен бірге болды. Осылайша ол үш жылдық оқу бағдарламасын бір жылдың ішінде аяқтады. Содан кейін ол түрлі ұстаздық қызметтер атқарды, 1831 жылдан 1834 жылға дейін қайтыс болған анасының туған туыстары тұратын Массачусетс штатының Уотертаун қаласында академия басқарды. Уотертаунда ол болашақ әйелі Лидия Додж Кэботпен танысты. 1833 жылдың қазан айында әкесіне олардың үйленетінін хабарлады. Теодор мен Лидия төрт жылдан кейін, 1837 жылдың 20 сәуірінде неке қиды. Уотертаунда Паркер өзінің алғашқы маңызды еңбегін – «Иудейлер тарихы» атты қолжазбасын жазды. Онда ол Киелі кітаптағы кереметтерге күмәнмен қарағанын және Киелі кітапқа еркін көзқарас танытқанын көрсетті. Бұл тақырыптар оның өміріндегі маңызды мәселелер болды. Паркер заңгер болуды ойлады, бірақ терең сенімі оны теологияға жетеледі. 1834 жылы Гарвард діни мектебіне түсті. Ол неміс теологиясын зерттеумен айналысты және Колридж, Карлайл және Эмерсонның идеяларына қызығушылық танытты. Ол латын, грек, иврит және неміс тілдерін әртүрлі деңгейде меңгерген. Оның күнделігі мен хаттарынан ол халдей, сирий, араб, копт және эфиопия тілдерін де білгені көрінеді. 1836 жылы діни мектепті бітіріп, үйленіп, уағыз айтуды бастау үшін бағдарламаны жылдам аяқтады.

Ерте өмір және мансап, 18361842

Паркер 1830-шы жылдардың аяғын "көңіл көншілік кезеңі" деп атады. "Отбасы, балалар және жақсы кәсіби сала" деп атап, ол күнделігінде "Барлығы менің үмітімді ақталмады, бәрі тең дәрежеде" деп жазды. Оның мансабындағы даулардың күшеюі 1840-шы жылдардың басында дәстүрлі көзқараспен үзіліске әкелді. Осы оқиғалар оған терең әсер етті, және ол қайта тұрып, алға жылжу үшін бірнеше жылға дейін күш жинады.

Неке

Паркер мен Лидия Кэбот 1837 жылы үйленді, бірақ бастапқыда олардың одағы қоршаған ортаның қиындықтары мен мінездің үйлеспеуінен шаршады, және екеуі де баласыз болғанына өкінді. 1840 жылы ол эмоциялық жеңілдік іздеп, көрші әйел Анна Блейк Шоудың қосылғанда болды, оның діни көзқарастары мен мінезі оныкіне ұқсас еді, бірақ бұл достық ешқандай жағдайда жыныстық сипатта болған жоқ. Бұл байланыс үйдегі мәселелерді күшейтті, мүмкін, ол әйелінің сезімталдық қажеттіліктерін қанағаттандыруда қиындықтарға тап болды.

Бірінші пастораттық

Паркер 1836 жылы Бостон аймағындағы (G 80) мінбарларды аралап жүрді, бірақ отбасылық себептермен 1837 жылы Батыс Роксбериде пасторлық қызметке қабылданып, жұмыс істеді. Бастапқыда ол бұл жерді аса ынталандырмайтын, жұмысын шектейтіндей сезінді. Алайда ол пасторлық өмірге бейімделіп, Бостон төңірегіндегі көптеген шіркеулерде қонақ ретінде уағыз айтты. Ол шын ниетті, тиімді сөйлеуші ретінде кең танылды. 1840 жылы Гарвард университеті оған терең білімі үшін құрметті магистр дәрежесін берді. Паркер 1838-1841 жылдар аралығында жиырма бес рет айтылған ерекше танымал уағыз айтты. Онда ол дінді тек моральға тоғыстыру мүмкін деген кең таралған пікірге қарсы шықты. "Мораль принципі – ар-ождан заңына бағыну", – деп жазды ол, ал дін одан да көп талап етеді: біз "жоғары мәңгілік күшке деген табиғи адалдық сезіміне, оған тәуелділікке және одан есеп беруге" тиіспіз. (Тәуелділік тақырыбы Шлейермахерді еске түсіреді, бұл оның теологиясына неміс әсерінің көрсеткіші.) Мораль дұрыс іс-әрекеттерді қамтиды, ал дін Құдайға деген махаббат пен үнемі дұға етуді талап етеді, Паркер оны адам өмірі үшін өте маңызды деп есептеді. "Адам табиғатында жоғары күшке табынуға, оған құрмет көрсетуге, оның алдында иіліп, оның қатысуын сезінуге, қиын жағдайда көмек сұрап дұға етуге және жүрегі қуанышқа толы болғанда оған шүкіршілік айтуға бейімділік терең бойға сіңген", – деп уағыздады ол.

Трансцендентализм

1837 жылы Паркер кейіннен Трансцендентальдық клуб деп аталған топтың жиналыстарына қатыса бастады. Сол жылы Ральф Уолдо Эмерсонның Дивинити мектебінде сөйлеген сөзі оған терең әсер етті, ол Эмерсонмен, Амос Бронсон Алкоттпен, Орест Браунсонмен және басқалармен қарым-қатынас жасау мүмкіндігін қуана қарсы алды. Генри Дэвид Торо және Паркер сияқты трансценденталистер әлемді құдайлық деп, ал өздерін осы құдайлықтың бір бөлігі деп жазды. Дегенмен, Эмерсон мен басқа трансценденталистерден өзгеше, Паркер бұл қозғалыстың терең діни идеяларға негізделгенін сенді және оның діннен алшақтауы керек деп ойлаған жоқ. Барлығы құлдықты жою және әлеуметтік реформалардың қабылдануы керек екеніне сене білді. Паркер өзінің уағыздарына трансценденталистік идеяларды біртіндеп енгізді. Алайда, ол радикализмін дипломатиялық шеберлік пен сақтықпен жұмсартты. "Мен көптеген ерестік ойларды уағыздаймын, - деп жазды ол достарына, - және олардың бәрі қабылданады, себебі тыңдаушылар олардың қаншалықты ерестік екенін білмейді". Ол еврейлік кітаптардың рас екендігі туралы көп жылдар бойы ойланып, 1837 жылы "біреу дана адам кітап жазып, Ескі Ғаһидаттағы кереметтердің, болжамдардың, түстердің, керемет туылулардың және т.б. абсурдтығын көрсетсе еді" деген тілекке келді. Ол жалғыз емес еді. 1838 жылы унитарий Джеймс Уокер: "Ескі Ғаһидатпен не істеуіміз керек?" деп сұрады. Бұл сұрақ дін қызметкерлері де, діншілер де жиі қоятындықтан, оған жауап беруге немесе оның жауабын табуға тырысқан кез келген адам жылы қарсы алатыны сөзсіз. Киелі кітаптардың реализмі мен мағынасы, сондай-ақ дін қызметкерлері неміс тіліндегі жоғары сын арқылы тапқан жауаптар, 19 ғасырда пайда болған және дамыған либералды христиандықтың негізін құрады. 1838 жылы Паркер өзінің бұрынғы профессоры Джон Горхам Палфри жазған ортодоксалды еңбекке сын мақала жариялады. Онда Паркер алғаш рет табиғаттан тыс реализммен ажырасып, оны уағыздарында да жиі істеді. Оның пікірінше, христиан діні керемет емес, табиғи. Ол сабырлылық, бейбітшілік және құлдықты жою сияқты әлеуметтік реформалар қозғалыстарын көбірек мақтады. 1840 жылы ол мұндай қозғалыстарды құдайлық шабыттанған деп сипаттады, бірақ олар қоғамның рухани және зияли проблемаларын толық шешпейтінін қосты. Оның еңбектеріндегі осы және басқа трансценденталистік элементтерге қатысты пікір таластар күшейді. Сондай-ақ, сын да көбейді, ол оны жиі қайғытып, мазалады.

In 1837, Parker had begun attending meetings of the group later known as the Transcendental Club. Ralph Waldo Emerson's Divinity School Address that year had been deeply arresting to him, and he welcomed the opportunity to associate with Emerson, Amos Bronson Alcott, Orestes Brownson, and several others. Transcendentalists such as Henry David Thoreau and Parker wrote of the world as divine, and of themselves as part of this divinity. Unlike Emerson and other Transcendentalists, however, Parker believed the movement was rooted in deeply religious ideas and did not believe it should retreat from religion. All shared a conviction that slavery should be abolished and social reforms should take root. Parker gradually introduced Transcendentalist ideas into his sermons. He tempered his radicalism with diplomacy and discretion, however. "I preach abundant heresies," he wrote to a friend, "and they all go down—for the listeners do not know how heretical they are." For years he had wrestled with the factuality of the Hebrew Scriptures, and by 1837 he was wishing "some wise man would now write a book and show up the absurdity of the Old Testament miracles, prophecies, dreams, miraculous births, etc.'" He was hardly alone. "'What shall we do with the Old Testament?' asked fellow Unitarian James Walker in 1838. 'That question is of such frequent recurrence among laymen as well as clergymen, that any well considered attempt to answer it, or supply the means of answering it, is almost sure of hearty welcome." Questions regarding biblical realism and meaning, and the answers clergy increasingly found through the German based higher criticism, formed the basis of liberal Christianity as it emerged and developed throughout the nineteenth century. In 1838 Parker published his first major article, a critical review of an orthodox work written by his former professor John Gorham Palfrey. In it Parker broke for the first time with supernatural realism, as he also increasingly did in his sermons. To him, Christianity was natural rather than miraculous. More and more, he praised social reform movements such as those for temperance, peace, and the abolition of slavery. In 1840 he described such movements as divinely inspired, though he added that they did not fully address the spiritual and intellectual ills of society. Controversy mounted regarding these and other Transcendentalist elements in his work. So did criticism, which often saddened and distressed him.

Православиемен ажырасу

1841 жылы Паркер «Христиандықтағы уақытша және тұрақты туралы сөз» атты уағызында өзінің радикалды теологиялық ұстанымын ашты, онда ол тарихи христиандық дәстүрлер шындықты бейнелемейтініне сенетінін білдірді. Осылайша ол ортодоксалды теологиядан ашық түрде бас тартты. Оның орнына, Исаның үйретімінің мәні тұрақты болса, ал оның сөздері, дәстүрлері және оны жеткізудің басқа да формалары тұрақсыз болатын христиандық сенім мен құлшылық түрін қорғады. Ол Құдайдың жақындығын баса көрсетті және шіркеуді Құдайдың ең жоғары көрінісі ретінде қарастырып, қауым ретінде қарады. Соңында, ол барлық ғажайыптар мен уахиды жобамады және Киелі кітапты қайшылықтар мен қателіктерге толы деп санады. Ол Құдайға деген сенімін сақтап, адамдардың Құдайды интуитивті және жеке тәжірибеде сезінуі керектігін, ал діни сенімдерін жеке тәжірибеге негіздеуі керектігін ұсынды. Ол достарынан айырылды. Паркер қайғырып, қарсылық танытты. Ол өзінің көзқарастары оны унитариандық либерализмнің шегінен шығаратынын мойындағысы келмеді. Осы бірлікшілдермен келіспеушіліктен кейін ол екі жыл (1841–1843) өзінің жаңа даулы және тәуелсіз мансабының шындығына бейімделіп, діни негізде әлеуметтік белсенділігін күшейтті. Ол өзін пайғамбарлық діни реформатор ретінде қарастыра бастады.

Жетілді үй өмірі мен мансабы, 18431859

Паркердің отбасылық өмірі, мінезі және еңбек қызметі 1840 жылдары бекіді. Оның мансабының екінші жартысы құлдыққа қарсы күрес, демократия және діни-әлеуметтік белсенділікке арналды.

Еуропаға саяхат

1843 және 1844 жылдары Теодор мен Лидия Еуропаға саяхат жасады. Сол жерде оның дінтануы, мансабы және жеке өмірі дамып, нығайды. Ол енді сынға бұрынғыдай сезімтал болмады және қиындықтарды жеңіл қабылдады. Батыс Роксберидегі туысқандық мәселелерден алыс болғандықтан, оның некесі жақсарып, тұрақты махаббатқа толы болды. Күрделі мәселелер кейде қайта туындаса да, ол және Лидия бақытты болды. 1845 жылы діни дау кезінде ол күнделігіне: «Менің әйелім періштедей мейірімді», - деп жазды. Сонымен қатар, саяхаттары саяси және әлеуметтік мәселелерге деген қызығушылығын одан әрі арттырды.

Бостонның тәуелсіз пастораты

Құрама Штаттарға оралғанда Паркер унитариандық діннің, діни қызметкер ретінде оның қауымдастыққа құқығын жоққа шығару туралы даудың алдында тұрғанын байқады. Оның 1841 жылғы даулы уағызы 1844 жылы Шәкірттер шіркеуінде үлкен дау-жанжалға ұласты. Паркердің "сенімсіздігінің" мәні мен деңгейі туралы пікірталас унитариандықтарды бұрынғыдан кейін инклюзивті принциптерге сүйенгендіктен қабылдамай келген либералды сенімді қабылдауға итерді. Бірақ, олардың ұстанымы Паркерді қабылдау үшін тым консервативті болып шықты. 1845 жылдың қаңтар айында Бостондағы Марлборо шіркеуінде көптеген жақтастары жиналып, Паркерге "Бостонда сөз сөйлеу мүмкіндігін беруді" шешті. Олар өздерін "Теодор Паркердің достары" деп атап, зал жалдап, оны жексенбі күндері таңертең уағыз айтуға шақырды. Паркер күмәндануына қарамастан, ұсынысты қабылдап, ақпан айында Мелодеон театрында (Бостон, Массачусетс) алғашқы уағызын оқыды. Бұл бастапқыда уақытша болғанымен, ол 1846 жылдың басында Вест-Роксберидегі пасторлық қызметінен (ондағы адал қауым мүшелерінің наразылығына) кетті. Жаңа қауымын Бостонның 28-ші қауымдық қоғамы деп атады. Мелодеоннан кейін Паркердің қауымы Бостонның Винтер көшесіндегі Бостон музыка залында жиналатын болды. Паркердің қауымы 2000 адамға дейін өсті – бұл Бостон халқының үш пайызын құрады – және Луиза Мей Алкотт, Уильям Ллойд Гаррисон, Джулия Уорд Хоу (жеке досы) және Элизабет Кейди Стэнтон сияқты ықпалды тұлғаларды қамтыды. Стэнтон оның уағыздарын мансабының басында "жанға қуат сыйлайтын" деп сипаттады және оны Үштік құрамындағы Көктей Ана туралы идеямен таныстырғаны үшін алғыс айтты. Паркер өзінің және оның ізбасарларының пайғамбарлық христиандық әлеуметтік белсенділігін жақтайтындығы үшін танымал болды. 28-ші қауымдық қоғам, қазір Теодор Паркер унитариандық шіркеуі деп аталады, Батыс Роксберидегі 1851 Орталық көшесінде орналасқан және 1985 жылы Бостонның тарихи ескерткіштері комиссиясымен Бостонның тарихи ескерткіші деп жарияланды.

Реформалық қозғалыстар мен әлеуметтік теология

1846 жылдан кейін Паркер трансцендентализмге және унитариандық теологияның шекарасын сынаудан, құлдық мәселесінде ұлттық даулардың күшеюіне және демократияның қиындықтарына назар аударды. Бостонда ол 1850 жылғы келісімнің даулы бөлігі болған қатаң қашқын құл заңына қарсы күрес қозғалысын жетекшілік етті. Бұл заң бойынша, еркін штаттар мен құл штаттарының барлық азаматтары мен құқық қорғау органдары қашқын құлдарды ұстауға көмектесуге міндетті болды. Паркер бұл заңды «ұрлықшылардың жек көретін заңы» деп атап, оған ашық қарсылық көрсетуді ұйымдастырды. Ол және оның жақтастары Бостондық сақшыл комитетін құрды, ол қашқын құлдарды ұстауға көмектесуден бас тартып, оларды жасыруға көмектесті. Мысалы, олар Эллен мен Уильям Крэфтты грузин құл аулаушылары тұтқындауға келген кезде құтқарып, қашырып жіберді. Осындай күш-жігердің нәтижесінде 1850 жылдан бастап 1861 жылғы Азамат соғысының басталғанға дейін Бостонда тек екі құл ұсталып, Оңтүстікке қайтарылды. Екі жағдайда да бостондықтар бұл әрекеттерге қарсы жаппай наразылық білдірді. Паркердің ерте өмірбаяншысы Джон Уайт Чэдвик жазғандай, Паркер сол кездегі реформалық қозғалыстардың көп бөлігіне қатысты: «бейбітшілік, тыйым салу, білім беру, әйелдердің жағдайы, қылмыстық заңнама, түрме тәртібі, байлардың рухани және зияли кемістігі, кедейлердің материалдық қиындықтары», бірақ оның құлдыққа қарсы көзқарастарынан басқа ешқайсысы «оның өмірінде басты фактор» болған жоқ. Ол «1847 жылы бостондықтарды 'осы ең қорқынышты соғысқа қарсы наразылық білдіруге' шақырып, Мексика соғысын айыптады», сонымен бірге экономикалық кеңеюді қолдап, мексикалықтардың кемсіздігі туралы нәсілшіл көзқарасты ашып айтты, оларды «нашар халық; шығу тегі, тарихы және мінезі бойынша нашар» деп сипаттады. Дегенмен, оның аболиционизмі ең даулы ұстанымына айналды. Ол 1848 жылы құлдықты жою дағдарысы күшейген кезде «Оңтүстік құл иеленушіге» деген өткір хат жазды, құлдыққа қарсы қатаң ұстанымды қабылдап, 1850 жылғы қашқын құл заңын бұзуға шақырды, бұл заң 1850 жылғы келісімнің даулы бөлігі болып, қашқан құлдарды иелеріне қайтаруды талап етті. Паркер көптеген қашқын құлдармен жұмыс істеді, олардың кейбіреулері оның қауымының мүшелері болды. Уильям мен Эллен Крэфт сияқты, ол оларды өз үйінде жасырды. Ол өз әрекеттері үшін айыпталып, бірақ ешқашан сотталмады. Браун тұтқындалғаннан кейін Паркер «Джон Браунның экспедициясы туралы» ашық хат жазып, құлдардың өз қожайындарын өлтіруге құқығы бар екенін және Браунның әрекеттерін қорғады.

After 1846, Parker shifted from a focus on Transcendentalism and challenging the bounds of Unitarian theology to a focus on the gathering national divisions over slavery and the challenges of democracy. In Boston, he led the movement to combat the stricter Fugitive Slave Act, a controversial part of the Compromise of 1850. This act required law enforcement and citizens of all states—free states as well as slave states—to assist in recovering fugitive slaves. Parker called the law "a hateful statute of kidnappers" and helped organize open resistance to it. He and his followers formed the Boston Vigilance Committee, which refused to assist with the recovery of fugitive slaves and helped hide them. For example, they smuggled away Ellen and William Craft when Georgian slave catchers came to Boston to arrest them. Due to such efforts, from 1850 to the onset of the American Civil War in 1861, only twice were slaves captured in Boston and transported back to the South. On both occasions, Bostonians combatted the actions with mass protests. As Parker's early biographer John White Chadwick wrote, Parker was involved with almost all of the reform movements of the time: "peace, temperance, education, the condition of women, penal legislation, prison discipline, the moral and mental destitution of the rich, the physical destitution of the poor" though none became "a dominant factor in his experience" with the exception of his antislavery views. He "denounced the Mexican War and called on his fellow Bostonians in 1847 'to protest against this most infamous war,'" while at the same time promoting economic expansionism and exposing a racist view of Mexicans' inherent inferiority, calling them "a wretched people; wretched in their origin,
history, and character". Yet his abolitionism became his most controversial stance. He wrote the scathing To a Southern Slaveholder in 1848, as the abolition crisis was heating up, and took a strong stance against slavery and advocated violating the Fugitive Slave Law of 1850, a controversial part of the Compromise of 1850 which required the return of escaped slaves to their owners. Parker worked with many fugitive slaves, some of whom were among his congregation. As in the case of William and Ellen Craft, he hid them in his home. Although he was indicted for his actions, he was never convicted. After Brown's arrest, Parker wrote a public letter, "John Brown's Expedition Reviewed", arguing for the right of slaves to kill their masters and defending Brown's actions.

Өлім

Өмір бойы тынымсыз жұмыс істегеннен кейін, Паркердің денсаулығы нашарлап, 1859 жылы зейнетке шығуға мәжбүр болды. Ол туберкулезге шалдықты, ал сол кезде тиімді ем болған жоқ. Осыдан кейін ол Флоренцияға (Италия) кетті, онда 1860 жылдың 10 мамырында қайтыс болды. Паркер Флоренцияда Елизавета Барретт пен Роберт Браунинг, Иса Блэгден және Франсис Пауэр Коббпен достығының арқасында пана тапты, бірақ келгеннен бір ай өткен соң дүние салды. Ол кезде Америка Азамат соғысының басталуына бір жылдай уақыт қалған еді. Паркер гомеопатиямен айналысатын Уильям Вессельхофттың пациенті болды. Вессельхофт Паркердің жерлеу рәсімінде сөз сөйледі. Ол Флоренциядағы ағылшын зиратында жерленген. Фредерик Дуглас Флоренцияға келгенде, теміржол станциясынан тікелей Паркердің қабіріне барды. Паркердің қабіріне Джоэл Таннер Харт орнатқан ескерткіш тасын кейін Уильям Уетмор Стори жасаған жаңасына алмастырды. Ағылшын зиратында Томас Саутвуд Смит және Ричард Хилдрет сияқты басқа да унитариандар жерленген. Британ жазушысы Фанни Троллоп, осы зиратта жерленген, құлдыққа қарсы алғашқы романды жазды, ал Хилдрет екіншісін жазды. Екі кітапты да Харриет Бичер Стоу өз құлдыққа қарсы романы "Том ағаның қорасы" (1852) үшін пайдаланды.

Негізгі дереккөздер

Коммер, Генри Стил, ред. Теодор Паркер: Антология (1960) Октавиус Брукс Фротингем, Теодор Паркер: Биография (Нью-Йорк: Г. П. Путнам, 1880), 39. Паркерді еске алуға жасалған алғашқы тыраш. Көптеген қорытындылар, әдістер және дәлелдер қазіргі кезде ескірген, бірақ осымен бір замандас болған автордың жазған құнды ерте жазбасы.