Кіріспе
Француздық бұрандалы мылтығы Lebel Model 1886 (француз тілінде: Fusil Modèle 1886 dit "Fusil Lebel"), сондай-ақ 1893 жылы бұрандаға модификация қосылғаннан кейін "Fusil Mle 1886 M93" деп те аталады, – 8 мм бұрандалы механизмді жұмыс істететін мылтық, ол 1887 жылы француз армиясының қарулануына енді. Бұл қайталамалы мылтық, оның алдыңғы бөлігіндегі түтікшеде сегіз оқ, лифтте бір оқ және доңғалақта бір оқ сақталады; барлығы он оққа тең. Лебель мылтығының ерекшелігі – түтінсіз ұнтақпен жұмыс істейтін алғашқы әскери қару болып табылуы. Жаңа ұшқыш ұнтақ, "Poudre B", нитроцеллюлоза негізінде жасалған және 1884 жылы француз химигі Поль Виейль тапқан. Подполковник Николас Лебель 8 мм-лік толық металл қаптамалы ("Balle M" немесе "Balle Lebel") оқ ұсынды. Он екі жылдан кейін, 1898 жылы, барлық 8 мм Лебель оқ-дәрілері үшін "Balle D" деп аталатын мыс тік (спитцер) және қайық тәрізді құйрықты оқ қолданылды. Әрбір патрон түтікшедегі кездейсоқ оқ атудан қорғалу үшін капсюльдің үстіне жабын және капсюльдің айналасындағы дөңгелек ойық арқылы сақталды, ол келесі оқтың ұшын ұстап алатын. Үлкен бұрандасы, алдыңғы құлыптағыш тіректері және массивті қабылдағышы бар Лебель мылтығы берік конструкция болып, ұзақ қашықтықта тиімді жұмыс істеуге қабілетті. Оның түтікшедегі оқ сақтағышы және 8 мм Лебель оқ-дәрісінің жиегі сияқты ерте заманға тән ерекшеліктеріне қарамастан, Лебель мылтығы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914–1918) француз жаяу әскерінің негізгі қаруы болып қалды. Барлығы 1887 жылдан 1916 жылға дейін үш француз мемлекеттік зауыты 3,45 миллион Лебель мылтығын өндірді.
The Lebel Model 1886 rifle (French: Fusil Modèle 1886 dit "Fusil Lebel") also known as the "Fusil Mle 1886 M93", after a bolt modification was added in 1893, is an 8 mm bolt action infantry rifle that entered service in the French Army in 1887. It is a repeating rifle that can hold eight rounds in its fore stock tube magazine, one round in the elevator plus one round in the chamber; equaling a total of ten rounds held. The Lebel rifle has the distinction of being the first military firearm to use smokeless powder ammunition. The new propellant powder, "Poudre B," was nitrocellulose based and had been invented in 1884 by French chemist Paul Vieille. Lieutenant Colonel Nicolas Lebel contributed a flat nosed 8 mm full metal jacket bullet ("Balle M," or "Balle Lebel"). Twelve years later, in 1898, a solid brass pointed (spitzer) and boat tail bullet called "Balle D" was retained for all 8mm Lebel ammunition. Each case was protected against accidental percussion inside the tube magazine by a primer cover and by a circular groove around the primer cup which caught the tip of the following pointed bullet. Featuring an oversized bolt with front locking lugs and a massive receiver, the Lebel rifle was a durable design capable of long range performance. In spite of early obsolete features, such as its tube magazine and the shape of 8mm Lebel rimmed ammunition, the Lebel rifle remained the basic weapon of French infantry during World War I (1914–1918). Altogether, 3.45 million Lebel rifles were produced by the three French state factories between 1887 and 1916.
Жұмыс істеу, ерекшеліктері және қосымшалары
Жұмыс істеу кезінде бұранда екі қарама-қарсы алдыңғы құлыптағыш тіреуіштер қабылдағыштан босатылғанға дейін тік күйге дейін бұрылады. Бұранданың ашылу сатысының соңында қабылдағыш көпіріндегі тік жол бұранданы артқа итеріп, осылайша оқ тартқан гильзаны күшпен шығаруды қамтамасыз етеді. Мылтық екі бөліктен тұратын ағаштан жасалған тоқпанмен жабдықталған, ал алдыңғы бөлігінде серіппелі түтікшелі дүкен орналасқан. Орташа қашықтықта нысана алу 400 және 800 метр аралығында градуировкаланған тік жолмен нысанаға алу арқылы жүзеге асырылады. Керебеттің артқы нысанасы 850 метрден 2400 метрге дейін реттеледі. Алға қарай бұрылғанда, сатылы нысана 400 метрге дейін қолданылатын бекітілген шайқас нысанасын көрсетеді. Алайда, көп ұзамай, 1886 жылдың қаңтарында жаңа реваншист француз соғыс министрі, генерал Жорж Эрнест Буланжер, осы жоспарларды қоқысқа тастап, осы екі техникалық жетістікті жаңа жаяу әскер мылтығының дизайнына шұғыл түрде енгізуді сұрады. Ол жобаны бір жыл ішінде аяқтауды міндеттеген генерал Трамонді тағайындады. Біріншіден, 11 мм Gras патронының гильзасы 8 мм гильзаға дейін тарылды (португалдар бірнеше жыл бұрын 8×60 ммR Guedes-ті қалай жасады, бірақ ол патрон қара ұнтақпен жұмыс істеді, сондықтан ұзынырақ болды), бұл өзгеріс Gras және лейтенант-полковник Десалеux жасаған, және француз қару-жарағының дизайнын ондаған жылдар бойы қиындыққа салды. Француз Mle 1884 Gras Kropatschek қайта зарядталатын мылтығынан алынған қайта зарядтау механизмін Альберт Клоуз және Луи Верден Шателлеро арсеналында жүзеге асырды. Бұранданың екі қарама-қарсы алдыңғы құлыптағыш тіреуіші, ертеректегі швейцариялық Веттерли мылтығының бұрандасындағы екі артқы құлыптағыш тіреуіштерден шабыттандырылды және полковник Боннет жасады. 8 мм жалпақ мұрынды FMJ "Balle M" оғын Трамонд ұсынды және лейтенант-полковник Николас Лебель жасады, оның атымен мылтық (және калибр) аталды. Алайда, Лебель жаңа мылтықты жасау үшін жауапты команданы басқармады. Ол өмірі бойы Трамонд пен Грас екі жоғары офицер екенін және олар осы құрметке лайық екенін айтты. Дегенмен, оның аты, ол бастапқыда Balle M оғын "Balle Lebel" деп атаған, бейресми түрде бүкіл қаруға жабысты. Кропачек мылтығы. Mle 1884 және Mle 1885 Кропачек мылтықтары, әлі де 11 мм Gras қара ұнтақ патронымен жабдықталған, кейіннен армияда өтпелі қайта зарядталатын қару ретінде қабылданды. Mle 1885 екі бөліктен тұратын тоқпанға және үлкен болат қабылдағышқа ие болды және Mle 1886 Lebel-ге ұқсас болды. Жалпы жылдамдық та жеткіліксіз болды (ол сол жылы Германиямен соғыс тудырғаны үшін жұмыстан шығарылды). Лебель мылтығын үш мемлекеттік арсенал: Шателло, Сент-Этьен және Тюль, негізінен 1880-ші жылдардың соңы мен 1890-шы жылдардың басында өндірді. Ол екі бөліктен тұратын тоқпанмен және жаңа түтінсіз ұнтақ негізіндегі патрондардың тудырған жоғары қысымына төтеп беруге арналған үлкен қабылдағышпен жабдықталған. 1893 жылы M1886 Lebel-дің жақсартылған нұсқасы Fusil Mle 1886 M 93 деп аталды. Ең пайдалы жақсарту бұранда басының модификациясы болды, ол жарылған патроннан шыққан ыстық газдарды атушының бетінен аударды. Ату механизмі мен оның артқы түймесі 1887 жылы өзгертілді, ал үйірме таяқ өзгеріссіз қалды, және 1937 жылдан бастап Manufacture d'Armes de Tulle (MAT) -да шамамен 50 000 данаға дейін құрастырылды. Ол Лебельдің барлық бөліктерін, жаңадан жасалған қысқа ұзындықтағы карабиннің ұңғысын қоспағанда, пайдаланды. Ол Berthier карабинесінің нысаналарына негіделген жаңа нысаналарды қолданды және Лебель штыкшасының қысқартылған нұсқасына ие болды. Жаңа карабиннің түтікшелі дүкені де қысқартылуы керек болғандықтан, оның сыйымдылығы үш патронға ғана жететін. Өз уақытына сай болғанымен, Лебель мылтығының дизайны кемшіліксіз болған жоқ және 1880-1890 жылдары француз үлгісіне еліктеген басқа еуропалық әскерилердің дүкендік мылтықтарынан әлдеқайда тез ескірді. Оқ-дәрілерді бір-бірден жүктеу қажет болғандықтан, басқа елдердің әскери винтовкалары стриптерлік клиптермен әлдеқайда жылдам жүктелді. Түтікшелі дүкен де мылтықтың тепе-теңдігіне әсер етті, бұл тағы бір кемшілік болуы мүмкін.
Бәсекелестер мен олардың орнын алмастырушылар
Алғашқы шығарылымымен Лебель мылтығы Mauser M 71/84 мылтығынан едәуір артық екенін көрсетті. Франция 1889 жылы Лебель мылтығымен қайта қарулану бағдарламасын аяқтады, ал Германия 780 000 М 71/84 мылтығын алмастыру бағдарламасын аяқтағаннан кейін 18 ай өткен соң. Жаңа француз мылтығы Бисмаркті алаңдатты. 1887-1888 жылдардың қысында Спандау арсеналында жүргізілген сынақтар Лебель мылтығының түтінсіз ұнтақпен минутына 43 оқ атқанын көрсетті, ал M 71/84 қара ұнтақпен тек 26 оқ атқанын көрсетті. Mauser M71/84 және оның 11 мм қара ұнтақ оқ-дәрілерінің нашарлығы Бисмарктің сол қыста Франциямен соғысқа баруға қарсы болуының бір себебі болды, соғыс министрі Вальдерзе қысым көрсеткеніне қарамастан (басқа бір себеп – 1870 жылғы соғыстан алынған сабақтардан кейін, енді қаптамалы жүк тиегіштермен жабдықталған жаңа француздық Де Банг далалық артиллериясы, олардың атыс жылдамдығы бойынша Крупп C64 далалық қаруларынан басым болды). Mle 1886 мылтығы берік және пайдалы қару болып шықты, бірақ әскери мылтық және оқ-дәрілер саласындағы жетістіктермен байланысты тез ескірді. 1888 жылы Германия армиясының Мылтық сынақ комиссиясы жауап ретінде серіппелі доңғалақты патрондамен жаңа бұралы мылтықты енгізді: Gewehr 88 «комиссия» мылтығы. Ең бастысы, ол жаңа түтінсіз ұнтақ оқ-дәрілерін пайдалана отырып, әскери патронның алғашқы үлгісін құрады: Patrone 88 патроны. Алғашқы Gewehr 88-ге 10 жылдан кейін сәтті Gewehr 98 ілесіп келді, ол бастапқыда Patrone 88 патроны үшін жасалған. 1903 үлгісіндегі S патроны Patrone 88-ден дамып, оның орнына келді. Patrone 88 патронымен жабдықталған қаруларды S патронына бейімдеу өте оңай және жылдам болды. Германияның Mauser мылтығынан қалып қоюдың салдарынан француз әскері 1909 жылы Лебельді және оның жиекті патронын озық үлгілермен ауыстыруға шешім қабылдады. Нәтижесінде, бұралы Berthier мылтығы алғаш рет 1907 жылы отарлық әскерлерді қаруландыру үшін уақытша шешім ретінде шығарылған, француз қорғаныс министрлігі басқа әскери күштерді озып кететін озық жартылай автоматты жаяу әскер мылтығын жоспарлап отырды. Бұл жаңа қару – Мюнье мылтығы, сондай-ақ Fusil A6 деп аталды, ол қуатты 7×59 мм жиексіз патронды қолданды. Ол 1912 жылы кең ауқымды бәйгеден кейін қабылданды. Алайда, оның 1913 жылы басталатын өндірісі Германиямен соғысқа жақын қауіптің салдарынан тоқтатылды. Оның орнына, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз армиясы Лебельдің кейбір бөліктерін қамтитын, газбен жұмыс істейтін жартылай автоматты мылтықты қабылдаудың оңай және арзан шешімін таңдады: Fusil Mle 1917 RSC, тағы да 8 мм Лебель калибрінде. Ол 1918 жылы көп мөлшерде (85 000 дана) өндіріліп, жаяу әскер полкіндегі таңдалған сарбаздарға берілді. Алайда, 1917 жылғы Mle RSC мылтығын жаяу әскерлер тым ауыр, тым ұзын және траншеяларда күтуге қиын деп сынады. Сонымен қатар, оны іске қосу үшін арнайы бес оқтық ұстағыш қажет болды. Ақырында, ескірген M1886 Лебель және Berthier мылтығының түрлері 1918 жылдың 11 қарашасындағы және одан кейінгі соғыс бітімге дейін қолданыста болды.