Кіріспе

Құс түрі

Қылқаяқ құйрықты көкжабайы (Cercotrichas galactotes) – Muscicapidae тұқымдасына жататын орташа өлшемді құс. Басқа да кең таралған аттары: қызылқұйрықты көкжабайы, қызылқұйрықты бұталы торғай, қызылқұйрықты бұталы құс. Ол Жерорта теңізі маңында және шығысқа қарай Пәкістанға дейін көбейеді. Сонымен қатар, Сахарадан оңтүстікке қарай Сахель аймағынан шығысқа қарай Сомалиге дейін де көбейеді; осы африкалық құстар кейде жеке түр деп есептеледі – африкалық бұталы құс (C. minor). Ол жартылай көшпенді, Африкада (Кения, Оңтүстік Судан, Эфиопия, Сомали) және Үндістанда қыстайды. Бұл Солтүстік Еуропаға өте сирек келетін қонақ. Ғылыми аты ежелгі грек тілінен шыққан. Cercotrichas сөзі "керкос" – "құйрық" және "трихас" – "торғай" деген сөздерден құралған, ал galactotes – "гала" – "сүт" сөзінен шыққан, сүтке ұқсас деген мағынаны білдіреді. Қылқаяқ құйрықты көкжабайы құс бұталы және бұталар өскен құрғақ далалы жерлерде мекендейді. Ол ұясын жерден бірнеше метр биіктікте салады, әдеттегі жұмыртқа саны үштен беске дейін болады. Қылқаяқ құйрықты көкжабайы еуропалық қарақұмықтан ірілеу. Оның жоғарғы жағы қоңыр, астыңғы жағы ақшыл, айқын ақшыл қабағы және қара көз жолағы бар. Батыс түрінің арқасы оңтүстік-шығыс Еуропа мен Азиядағы құстарға қарағанда ашық, жылы қоңыр түсті. Ұзын, қызылқұйрықты құйрығы жиі жайылып, құйрық қауырсындарының қара және ақ ұштары көрінеді. Ересекті аталық және аналық құстардың түсі бірдей, ал жас балапандар ересектерге ұқсас, бірақ түсі ақшыл. Бұл құстар негізінен жерде ұсталған жәндіктермен қоректенеді. Олардың әдемі әні торғайға ұқсас, көңілді де сағынышпен толы.

Сипаттама

Ересекті еркек және әйел жемісті құйрықты торғайлар сыртқы түрімен ұқсас, ұзындығы шамамен 20-25 см, салыстырмалы түрде ұзын аяқтары және үлкен, дөңгелек құйрығы болады. Жоғарғы жағы бай қоңыр қызыл түсті, қонысы мен үстіңгі құйрық қауырсындары одан да қызыл. Мұрын тесігінен көздің артына дейін анық иілген, қаймақты ақ түсті кең жолақ және көз арқылы қара қоңыр сызық өтеді. Көздің асты ақшыл, ал құлақтың жамылғылары ашық қоңыр түсті. Көз бен ұсқын да қоңыр, бірақ ұсқынның төменгі жағы сұрғылт. Төменгі жағы сарғыш ақ түсті, жамбасы, құрсағының ортасы және құйрық астындағы жамылғылары қалған бөліктеріне қарағанда ақшыл. Қанат қауырсындары қара қоңыр, алдыңғы жиегі сарғыш, артқы жиегі ашық қоңыр, ал екінші қауырсындарының ұштары ақ. Құйрықтың ортаңғы қауырсын жұбы жарқын қызыл қоңыр, жіңішке қара ұштары бар, ал қалғандары ұқсас түсті, ақ ұштары және жанында кең қара жолақтары бар. Аяқтары мен табандары ашық қоңыр. Жастар сыртқы түрі жағынан ұқсас, бірақ көбінесе ақшыл құмды қоңыр түсті болады. Қауырсындары күзде түледі, ал бұған дейін құйрық қауырсындарының ақ ұштары кішірейіп немесе тозығып бітуі мүмкін.

Мінез-құлық

Қызылқұйрықты торықтар тығыз өсімдіктер арасында шапшаң қимылдап жүреді, сонымен қатар ағаштардың, бұталардың жоғарғы бөліктерінде және тіреулерде де көрінеді. Оны көбінесе жерде секіріп, құйрығын жоғары-төмен шайқап жүргенін байқауға болады. Құс қонғанда да құйрығын осылай көрсетеді, кейде қанаттарын төмен түсіріп, оларды аздап алға қарай серпітеді. Ол негізінен қоңыздар, шегірткелер, көбелектер мен мольдың дернәсілдері, сондай-ақ жер құрттары сияқты жәндіктермен жерде қоректенеді, олжасын табу үшін жапырақтарды тілгілейді.