Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс астрономы (1789–1875)
German astronomer (1789–1875)
Самуэль Генрих Швабе (25 қазан 1789 – 11 сәуір 1875) – неміс әуесқой астрономы, күн дақтарын зерттеуімен танымал. Ол 1825 жылдан 1867 жылға дейін күн дақтарын байқап, олардың суреттерін салды және 1838 жылы күн дақтарының белсенділігінің он жылдық циклмен өзгеретінін болжады. Ол сонымен қатар ботаникамен де қызығушылық танытты және Дессаудағы табиғаттану қоғамын құруға қатысты.
Samuel Heinrich Schwabe (25 October 1789 – 11 April 1875) was a German amateur astronomer remembered for his work on sunspots. He observed sunspots and made drawings of them from 1825 to 1867 and suggested in 1838 that there may be a ten year cycle of sunspot activity. He also took an interest in botany and was a founding member of a natural history society in Dessau.
Өмір және жұмыс
Швабе Германияның Дессау қаласында дүниеге келген, оның әкесі герцогтың дәрігері болған. Оның анасы дәріханашы Иоганн Г.Г. Гезелердің (1740-1812) қызы болған, ал ол 1806 жылы Гезелерге тиесілі Дессау Мохренапотекасына қосылып, дәріханашы болу үшін оқыды. Шамамен үш жылдан кейін ол Берлин университетінде Мартин Генрих Клапрот пен Зигмунд Фридрих Гермбштедттен фармацевтика мамандығы бойынша білім ала бастады. Ол сондай-ақ астрономия мен ботаникаға қызығушылық танытты, бірақ атасы Гезелер ауырғанда оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. 1812 жылы Гезелер қайтыс болғаннан кейін Швабе отбасылық дәріхана бизнесін басқаруға мәжбүр болды және отбасының жағдайы жақсарды. Ол бос уақытын ғылыми ізденістерге арнады, бірақ бизнесті сатқаннан кейін ғана ғылыми қызметпен толыққанды айналыса бастады. Ол он жылдық циклдің болу мүмкіндігін ұсынды (яғни, әр он жыл сайын күндегі дақтардың саны ең жоғары деңгейге жетеді). Бұл мақалаға бастапқыда көп назар аударылмады, бірақ сол кезде Берн обсерваториясының директоры болған Рудольф Вольф әсерленді, сондықтан ол күндегі дақтарды жүйелі түрде бақылауды бастады. Швабтың бақылаулары кейіннен 1850 жылы Александр фон Гумбольдттың «Космос» атты еңбегінің үшінші томында пайдаланылды. Күндегі дақтардың периодтылығы қазір толыққанды мойындалған, сондықтан Швабе астрономиядағы маңызды жаңалықтардың бірін ашқандықтан құрметке ие. Оның жазбалары мен 8486 суреті цифрлық форматқа аударылып, талданды. Олар Рудольф Вольфтың 1848 жылдан бастап жинаған деректеріндегі кемшіліктерді толтыруға көмектесті. Швабе сонымен қатар Юпитер планетасының Ұлы Қызыл Дағын бақылап, 1831 жылы оның жазбаларын жасады, бірақ олар тек 1899 жылы назарға алынып, жарияланды. Швабе Дессауда табиғаттану қоғамын құруға қатысты және оның президенті болып қызмет етті. Ол қоғамның коллекциясына көптеген минералдық үлгілерді үсынды. 1838 және 1839 жылдары ол өзінің ботаникалық жазбаларын екі томдық «Флора Анхальтина» деген атпен жариялады, онда 2000-ға жуық өсімдік түрі сипатталды. 1857 жылы Швабе Корольдік Астрономиялық Қоғамның алтын медалімен марапатталды. Медальді Дессауда Ричард Каррингтон табыс етті, және бұл құрмет Швабені 1868 жылы оны мүше еткен Корольдік Астрономиялық Қоғамға өзінің жазбаларын қалдыруға ынталандырды.
Schwabe was born in Dessau, Germany, where his father was a physician to the duke. His mother was the daughter of apothecary Johann H. G. Häseler (1740 1812) and he too trained to be one in 1806 by joining the Dessau Mohrenapotheke owned by Häseler. After about three years he began to study at the University of Berlin training in pharmacy under Martin Heinrich Klaproth and Sigismund Friedrich Hermbstädt. He also took an interest in astronomy and botany and was forced to stop studies when his grandfather Häseler fell ill. After the death of Häseler in 1812, Schwabe was forced to take over the family pharmacy business and the family became prosperous. He spent his spare time in scientific pursuits but it was only after selling off the business that he began to attend to scientific activities fulltime. In it he made the suggestion of a probable ten year period (i. e. that at every tenth year the number of spots reached a maximum). This paper at first attracted little attention, but Rudolf Wolf who was at that time the director of Bern observatory, was impressed so he began regular observations of sunspots. Schwabe's observations were afterwards utilized in 1850 by Alexander von Humboldt in the third volume of his Kosmos. The periodicity of sunspots is now fully recognized; and to Schwabe is thus due the credit of one of the most important discoveries in astronomy. Data from his notes and 8486 drawings has been digitized and analyzed. They have helped fill in gaps in the data collected by Rudolf Wolf from 1848. Schwabe also made observations of the Great Red Spot of Jupiter and made notes of it in 1831 although these were only noticed and published in 1899. Schwabe was involved in founding a natural history society in Dessau where he served as its president. He contributed many mineral specimens to the collections of the society. In 1838 and 1839 he published his notes on botany in two volumes under the title Flora Anhaltina, describing nearly 2000 plant species. In 1857 Schwabe was awarded the Gold Medal of the Royal Astronomical Society. The medal was presented by Richard Carrington in Dessau and the honor influenced Schwabe to bequeath his notes to the Royal Astronomical Society which elected him as a member in 1868.