Кіріспе
Грузиялық журналист, зиялы, революционер және саясаткер Ной Николаевич Жордания (; 1868 жылдың 15 қаңтарында туған – 1953 жылдың 11 қаңтарында қайтыс болған) – грузин журналисі және меньшевик саясаткері. Ол Ресей империясындағы социалистік революциялық қозғалыста көрнекті рөл атқарды, содан кейін 1918 жылдың 24 шілдесінен 1921 жылдың 18 наурызына дейін Грузия Демократиялық Республикасы үкіметіне төрағалық етті. Осы кезде большевиктердің Ресей Қызыл Армиясының Грузияға басып кіруі оны Францияға жер аударылуға мәжбүр етті. Францияда Жордания 1953 жылы қайтыс болғанға дейін эмиграциядағы үкіметке жетекшілік етті.
Noe Zhordania ( ; Ной Никола́евич Жорда́ния; born January 15 1868 [O. S. 2 January 1868] – January 11, 1953) was a Georgian journalist and Menshevik politician. He played an eminent role in the socialist revolutionary movement in the Russian Empire, and later chaired the government of the Democratic Republic of Georgia from July 24, 1918, until March 18, 1921, when the Bolshevik Russian Red Army invasion of Georgia forced him into exile to France. There Zhordania led the government in exile until his death in 1953.
Ерте өмірі және өмірбаяны
Жордания 1868 жылғы 15 қаңтарда (ескі стиль бойынша 2 қаңтар) Гуриядағы Ланчхути ауылында шағын жер иелері отбасында дүниеге келді, ол кезде бұл аймақ Империялық Ресейдің Кутаис губерниясының құрамында болған. Дегенмен, Ноедің ата-анасы оның дін қызметкері болатынына үміттенсе де, ол ерте жасынан бастап Құдайға сенуді тоқтатты. Ол былай деп жазды: «Құдай – табиғаттың өзі; ал таққа отырған ақ сақалды құдай – мүлдем жоқ жасанды тұлға». «Егер табиғаттың иесі мен билеушісінің өзі табиғат болса, онда адамзаттың нақты иесі және билеушісі кім? Жалпы пікір бойынша, патша халыққа билік етеді, ал патшаның өзі Құдай тағайындаған. Бірақ егер Құдай енді болмаса, патша оның өкілі бола алмайды. Сондықтан мен оның кімнің бұйрығымен және билігімен таққа отырғанын түсіне алмадым». Академияда ол академиядағы қазіргі жағдайдың кемшіліктеріне қарсы тұратын заңсыз студенттік бірлестіктің басшысы болды. Сонымен қатар, ол тыйым салынған кітаптарды оқыды, мысалы, Николай Чернышевский мен Александр Герценнің орыс революциялық демократиялық әдебиеттерін, және Закария Чичинадзенің ұсынған халықшылдық әдебиетін, журналдар мен газеттердің мазмұнымен танысты. Георгий Плехановтың «Л. Тихомиров мырзаның қайғысы» атты кітапшасы оған үлкен әсер етті. Варшавада марксизмнен басқа, Жордания Польшаның автономиясы үшін күрескен поляк ұлттық қозғалысымен де танысты. 1892 жылы пневмонияға шалдыққандықтан Грузияға қайтаруға мәжбүр болды. Бағдарлама қабылданды, содан кейін 1894 жылы «Moambe» журналында жарияланды. Ол мынадай қағидаларға негізделген: 1. Адамның физикалық денсаулығы 2. Жеке тұлғаның және мемлекеттің бостандығы 3. Халықтың әлеуметтік белгіге негізделген ұлттық ерекшелігі. Кейін топ «Месаме Даси» деген атқа ие болды. 1895 жылы Парижге барып, 3 ай бойы Франция Ұлттық кітапханасында оқыды, сол уақытта Жюль Гесде, Пол Лафарг және басқа француз социалистерімен танысты. 1903 жылы Ресей әлеуметтік-демократиялық жұмысшы партиясының (РСДРП) II съезіне делегат ретінде сайланды, съезде сайлауды бойкоттау және жер мәселелері талқыланды. Меншевиктер партиясы қолдау тапты: Жордания конгресс мүшесі болып сайланды. Бірақ көп ұзамай ол Ресей империясының Мемлекеттік Думасына да сайланғанын білді. Осы арада Грузияда социал-демократтар сайлауда жеңіске жетті. Олар Ное басқаратын Думадағы социал-демократиялық фракцияны құрды: алайда шамамен бір айдан кейін Мемлекеттік Дума таратылды. Ол қатысу үшін сайланды және кейін Думаның социал-демократиялық фракциясының жетекшісі болды. 1907 жылы Илия Чавчавадзе өлтірілгеннен кейін, ол баспасөз қылмыстарына назар аударды және Жорданияға бостандық берді. Осы уақытта Бакуде сайлау кампаниясын жүргізген Ина Кореневаға Кавказда тұруға тыйым салынды және ол балаларымен бірге Мәскеуге көшіп кетті.
'God is Nature herself; as for a white bearded deity, seated upon a throne, such a personage simply does not exist'. 'I thought to myself: If Nature's lord and master is Nature itself, then who is the rightful lord and master of mankind? The general opinion was that the Tsar (King) was the lord over the people, and that the Tsar(King) was himself appointed by God. But if God did not exist any more, the Tsar(King) could not be his representative. I was therefore at a loss to understand by whose command and authority he sat upon his throne.' In the academy he was the head of an illegal student association that was opposing the drawbacks of the present situation in Academy. At the same time he was reading forbidden books, such as the Russian revolutionary democratic literature of (Nikolay Chernyshevsky and Alexander Herzen), and familiarized himself with the content of populist literature, magazines and newspapers provided by Zakaria Chichinadze. He was impressed by "Mr. L. Tikhomirov's Grief", a booklet written by Georgi Plekhanov. In Warsaw, apart from Marxism, Zhordania also became acquainted with the Polish national movement, which fought for the autonomy of Poland. In 1892, he was forced to leave for Georgia due to Pneumonia. The programme was adopted and then, in 1894, published in the journal "Moambe". It was based on the following provisions: 1. The person's physical well being 2. Freedom of the individual and state 3. National identity of the people, based on social label. Later on, the group got the name Mesame Dasi. In 1895, he went to Paris and studied at the Bibliothèque nationale de France for 3 months, became acquainted with Jules Guesde, Paul Lafargue and other French socialists in the meantime. Having been elected as a delegate to the 2nd Congress of the Russian Social Democratic Labour Party (RSDLP) in 1903, The congress discussed how to boycott the elections and land issues. The Menshevik party gained favor: Zhordania, however, was elected as a member of congress. He soon discovered that he had also been elected as a member of the State Duma of the Russian Empire. Meanwhile, the Social Democrats won the elections in Georgia. They created the Social Democratic faction in the Duma led by Noe: however, after about a month the State Duma was discharged. to participate, and he later became the Social Democratic faction leader in the Duma. In 1907, after the murder of Ilia Chavchavadze, it focused on press crimes and gave Zhordania his freedom. Meanwhile, Ina Koreneva, who led the Social Democrats in the election campaign in Baku, was banned from living in the Caucasus and moved in Moscow with her children.
Көшіп кету және қайтыс болу
Стамбулда Жордания француз елшілерімен кездесіп, Грузияның Франциядағы эмиграциядағы үкіметін құруға шақырылды. Алайда, 1921 жылғы сәуірде Жордания Францияда жылы қабылданбады. Кейін ол Брюссель мен Лондонға сапар шегіп, тиісті үкіметтерден қолдау сұрады, бірақ олар бұл мәселеге қызығушылық танытпады. Жордания үмітін үзді және Еуропа елдерімен жұмыс істеуге, сондай-ақ Грузияда қалған серіктеріне көмектесуге шешім қабылдады. «Еуропалық қоғам шаршады, олар басқалардың қайғысын сезінбейді, тіпті мойындамайды және тек бір нәрсеге қана қызығады – өздерімен, бейбіт және алаңсыз өмір сүруге». Біраз уақыттан кейін, 1921 жылы Грузиядан кетпеген анасы мен қызы Асмат тұтқындалып, Батумиде түрмеге қамалды. Серго Кавтарадзе бір аптадан соң оларға елден қашуға көмектесуді ұсынды, бірақ анасы бұл ұсыныстан бас тартты. Жордания «империализм маскасы астындағы революция» деп сынаған Кеңес Одағы туралы кітаптар жазды. Саяси трактаттарынан өзге, 1930 жылы Парижде болғанда Шота Руставелидің «Пантераның терісіндегі батыр» грузиндық дастаны жарияланды. 1933 жылға дейін ол тағы 12 кітап шығарды, олардың кейбіреулері «Біз және олар», «Советтік жүйе», «Нағыз және жалған коммунизм», «Саясат», «Большевизм», «Біздің айырмашылықтарымыз» және «Демократия» болды. Парижде ол грузин социал-демократиялық «Күрес» журналын және «Күрес шақыруы» газетін құрды. Ол құрған «Біздің туымыз» журналы 1990 жылдарға дейін жарық көрді, кейін оның күйеу баласы Леван Пагава редакциялап жүрді. Ной Жордания 85 жасында 1953 жылдың 11 қаңтарында Левиль-сюр-Оржде қайтыс болды және сонда жерленді. 1968 жылы оның «Менің өткенім» мемуары ағылшын және орыс тілдерінде, өлімінен кейін жарық көрді. 2004 жылдың 10 наурызында Михаил Саакашвили Жорданияның мәйітін Грузияға көшіруді ұсынды. Париждегі «Ной Жордания институты» оның мұрасын және Грузиядағы әлеуметтік демократия тарихын зерттейді.
Zhordania lived first in Paris, and then in Leuville sur Orge, where he helped with the preparation of the Georgian revolt in 1924. Shortly after, his mother, and his daughter Asmat, who had not left Georgia in 1921, were arrested and imprisoned in Batumi. Sergo Kavtaradze, a week later, offered to help them flee the country, but his mother refused the proposal. Zhordania wrote books in which he criticized the Soviet Union as "the revolution under mask of imperialism". In addition to his political treatises, when he was still in Paris, in 1930, he published the Georgian epic poem by Shota Rustaveli, "The Knight in the Panther's Skin". By 1933 he had published 12 other books, some of which were "Combating Problems" , "We and They" , "Soviet System" , "True and False Communism" , "Politics" , "Bolshevism" , "Our Differences" , and "Democracy" In Paris he founded the Georgian Social Democratic journal "Battle" and the newspaper "Battle Cry" Until the 1990s the journal he founded, "Our Flag" , was active, and later edited by his son in law, Levan Paghava. Noe Zhordania died at the age of 85, on January 11, 1953, in Leuville sur Orge, where he is buried. In 1968 his memorial, titled "My Past", was published in English and Russian posthumously. On 10 March 2004, Mikhail Saakashvili offered to move Zhordania's remains to Georgia. The "Noe Zhordania Institute" in Paris studies his heritage and the history of social democracy in Georgia.
Идеология
Жордания социал-демократияға ұмтылған марксистік көзқарас ұстанды. Ол шаруаларға ерекше назар аударып, ұлттық мәселелерді зерттеді. Бала кезінде православиелік христиан дінінде тәрбиеленді. Якоб Гогебашвилидің "Табиғат есігіне жол" атты еңбегін оқығаннан кейін мектепте алғаш рет Құдайдың бар екендігіне күмән келтірді: осының арқасында табиғи апаттардың ғылыми түсіндірмесі бар екенін білді. Құдайға деген күмәні оны патша билігінің заңдылығын сұраққа ұшыратты, себебі патшаның билігі көбінесе құдайдан берілген деп есептелді. Оқушы кезінде-ақ оның мызғымас сенімі болды:
"Патша – Құдай сияқты ойдан туған билік. Осы факті атеизм мен республикашылдықтың екі жағы екенін көрсетті." ("Менің өткенім", 12-бет) Автор=Ной Жордания
"The king is as fictional an authority as God. This fact made both atheism and republicanism two faces of the same coin. "("My past", p. 12) |author=Noe Zhordania
Семинарияда оқып жүргенде революцияны қолдаған "Народник социалистер" тобын құрды. Народниктер демократиялық емес, социалистік революцияны қабылдады: олар социализм құруды талап етті. Олардың пікірінше, таңдаудың жалғыз жолы – дін қызметкері болу немесе народник болу. Варшавада Жордания марксизммен және оның саяси идеологиясымен танысты: бұл 1892 жылдан кейін болды, сол кезде Ресейдегі революционерлер социализмді іздеуден еуропалық марксизмге көшті. Оның ойынша, орыс социализмі – адамдарды жабайылыққа қайтаратын утопиялық және керітартпа ілім. Жордания еуропалық социализм пролетариатты фабрикаларға бастайтынына сенді, сондықтан саяси іс-қимылдар осы типтегі пролетариатқа негізделуі керек. Сонымен қатар, ол артта қалған елдерге саяси революция, демократия, экономикалық даму және кейін социализмке өту қажет деген пікірді бөлісті. Ол орыс марксистерінен соғыс тактикасы тұрғысынан өзгеше көзқарас білдірді. "Квали" мен "Схиви" еңбектерінде ол белгілі бір жағдайларда терроризмді қолдануды қалыпты деп санады. Жордания отбасының рөліне қатысты консервативті көзқарас ұстанды және адамның басты мақсаты – отбасы құру және бала-шаға сүю деп есептеді.
Аграрлық мәселе
Марксизм идеологиясын жақсырақ түсіну үшін ол Швейцарияға, Францияға, Германияға және Англияға сапар шегіп, бірнеше еуропалық социалистік партиялардың құрамына кірді. Ол еуропалық қоғамның құрылымы грузин қоғамынан едәуір өзгеше екенін анықтады. Оның ең басты қызығушылығы аграрлық мәселелерге болатын. Еуропада шаруа жеке меншік иесі деп есептелді, ал шағын буржуазия аристократиядан өзгеше, мемлекеттік салықтар төледі. Грузияда бұл керісінше болды: осы себепті шаруалар мен жер иелері монархистерге қарсы шықты. Жер мәселесі Жордания үшін орталық мәселе болды. Өнеркәсіптік пролетариат арқылы саяси өзгерістерді көздеген еуропалық және ресейлік социал-демократтардан айырмашылығы, Жордания шаруаларды революциялық қозғалыстың жетекші күші деп санады. Содан кейін ол социалистік федералистік қозғалысқа қарсы болды. Оның пікірінше, Грузия жас ұлт, оның ұлттық санасы 19 ғасырдың соңында ғана қалыптасты. Оның ойынша, Ресей Грузияға жоғары саяси-экономикалық жүйені, атап айтқанда капитализмді әкелді. Андреикамен бірге. Асмат Жордания мен Леван Пагаваның қызы Этери Пагава Францияда танымал балерина атанды. Нина Арчил Цицишвилиге үйленді, олардың үш қызы мен бес немересі болды. Андреика Грузияда қайтыс болды, ал Реджеб Жорданияның бір ұлы, екі қызы бар, қазір Нью-Йоркте тұрады және француз өркениетінен дәріс оқиды. Жорданияның туысы Нина Гегечкори Лаврентий Берияның әйелі болған.