Кіріспе

Ежелгі грек тау нимфасы Ехо (грек мифологиясында) – Цитарон тауында мекендеген Ореад. Зевс әдемі нимфалармен араласуды ұнатқан және оларды жиі жер бетінде көріп тұратын. Соңында Зевстің әйелі Гера күдіктенгендіктен, Зевсті нимфалармен бірге ұстауға тырысып, Олимп тауынан келді. Эхо Зевсті қорғауға тырысып (ол осылай бұйырғандықтан), Гераның ашуына ұшырады, ал Гера оған тек соңғы айтылған сөздерді қайталай білу қабілетін берді. Сөйтіп, Эхо Нарцисспен кездесіп, оған ғашық болғанда, өзінің сезімдерін жеткізе алмады және ол өзін-өзі сүйгенін қадағалауға мәжбүр болды.

Метаморфозалар

Метаморфозаларда (8 жылы) ақын Овидий Юнона (грек мифологиясындағы Гера) және күйеуі Юпитердің (грек мифологиясындағы Зевс) көптеген істеріне қызғанышпен қарағаны туралы айтады. Ол ұялы болса да, оны ұстап алуға жақындаған сайын, Эко оны ұзақ әңгімелесу арқылы алаңдатты. Ақыры Джуно шындықты түсінгенде, Эконы қарғады. Сол сәттен бастап, бір кездері көп сөйлеуші болған нимфа тек басқа адамның соңғы айтқан сөздерін ғана айта алатын болды. Екеуі де қарғысқа ұшырағаннан кейін, Ехо Нарцисс есімді жігітті көріп қалады. Ол бірден оған ғашық болып, қызғанып, үнсіз еріп кетті. Ол жігітке қарап тұрған сайын, оған деген құштарлығы арта түсті. Ол бүкіл жүрегімен Нарцисске айқайласа да, Юнонаның қарғысы оған жол бермеді. Аң аулау кезінде Нарцисс жолдастарынан бөлініп, "онда біреу бар ма?" деп дауыстады және нимфаның сөздерін қайталайтынын естіді. Ол да таңғалып, "Осы жерге кел" деген дауысқа жауап береді. Нарцисс ешкімнің шықпайтынын көргенде, дауыстың иесі одан қашып жүрген болуы керек деген тұжырымға келді және қайтадан шақырды. Ақырында ол: "Біз осы жолмен бірге болуымыз керек" деп айқайлады. Бұл оның сүйіспеншілігінің қайтарымы деп ойлап, Эко: "Біз бірігуіміз керек!" Ехо сүйіктісін құшақтап, Наркисске қарай жүгірді. Бірақ Наркисс қатты қорқып, оны елемей: "Қолыңды алып таста! Менің денемді ұнататын болсаңыз, мен өлімге кесілуім керек. Ехоның жауап ретінде айта алатын сөзі "Менің денемді ұнататын болсаңыз" болды. Ол мұны істеп, қорланып, қорланып, ұятқа қалады. Ол қатты қарсылық көрсеткенмен, Эконың Нарцисске деген махаббаты арта түсті. Нарцисс өлгенде, өз бейнесіне қарап, сүйіспеншілігінен құрып, Ехо оның денесін жоқтады. Нарцисс бассейнге соңғы рет қарап, "Ой, керемет бала, мен сені бекер сүйдім, қош кел, - деп айқайлағанда, "Қош кел" деп қоштасты. Ақырында Эко да әлсіре бастады. Оның сұлулығы суып, терісі құрғап, сүйектері тасқа айналды. Бүгінде Экодан оның дауысы ғана қалды.

Дафнис пен Хлоя

Дафнис пен Хлоя туралы аңыз – грек жазушысы Лонгтың 2 ғасырдағы романы. Романның бір эпизодында Дафнис пен Хлоя теңізде сырғанап жүзіп бара жатқан қайықтарға қарайды. Хлоя бұрын ешқашан эхо естімегендіктен, жақын жердегі аңғарда қайталаған балықшы әнін естіп, қыңырсынып, шатасады. Дафнис оған Эхо туралы әңгімені айтуға уәде береді, шарты – он қосымша сүйіс. Дафнистің баяндамасы Овидийдің баяндамасынан күрт өзгеше. Дафнистің айтуынша, Эхоның анасы нимфа болғандықтан, ол нимфалардың арасында тәрбиеленген. Алайда оның әкесі қарапайым адам болғандықтан, Эхоның өзі нимфа емес, өлшеулі ғұмырлы болған. Эхо күндерін нимфалармен билеп, Музалармен ән айтып өткізген, олар оған түрлі музыкалық аспаптарды үйреткен. Сосын Пан оған ашуланып, оның музыкалық шеберлігіне қызғанып, оның еркектерге де, құдайларға да бергісі келмейтін тазалығына құмарланды. Пан далалықтарды ақымақ қылып жіберді, олар жабайы аңдар сияқты Эхоны жыртып, оның әлі де ән шырқап тұрған дене мүшелерін жерге шашыратып жіберді. Фотидің "Библиотекасының" 190-шы кодексінде Панның Эхоға деген махаббатын Афродитаның сұлулық байқауындағы шешіміне ашуланып, сол жерге орналастырғаны айтылады. Nonnus Dionysiaca-да Эхоға қатысты бірнеше сілтемелер бар. Ноннустың айтуынша, Пан Эхоның артынан жиі қуғанмен, оның махаббатына ешқашан қол жеткізбеген. VI кітапта да Ұлы су тасқыны кезінде Эхо туралы айтылады. Ноннус судың соншалықты көтерілгенін айтады, тіпті төбелерде Эхо жүзуге мәжбүр болды. Панның қудалауынан құтылған ол енді Посейдонның құмарлығынан қорқады. Ноннус Панның Эхоны ешқашан жеңе алмайтынына сенімді болса, Апулейдің "Алтын есек" шығармасында Пан Эхоны қолына алып, нимфаға түрлі әндерді қайталауға үйретеді. Сұдада да Эхо Паннан Ынкс есімді бала тудырғаны айтылады. Бұл ортағасырлық жазба Эхо мен Нарцисс кейіпкерлерінің мінезін өзгертеді. Овидийдің баяндамасында Эхо – Музалармен бірге тұратын әдемі нимфа, ал Нарцисс – өршіл ханзада. "Нарцисс" романында Эхоның орнын ханшайым Дане басады. Керісінше, Нарцисс Овидийдің баяндамасындағы патшалық мәртебесін жоғалтады: бұл нұсқада ол қарапайым адам, Дане әкесінің вассалы, патша. Абыройсыз Дане Аморды шақырады, ал құдай жауап ретінде Нарцисске қарғыс айтады. Поэтикалық әділеттіліктің классикалық мысалында Нарцисс басқаларға келтірген ауырсынуды сезінуге мәжбүр болады, атап айтқанда, жауапсыз махаббаттың азабын. Овидийдің оқиғасы әлі де таныс болғанымен, көптеген егжей-тегжейлі өзгерістер енгізілген. Барлық түрлі діни құдайларға жасалған сілтемелер жоғалып кетті, тек махаббаттың бейнесі болған Амор ғана қалды. Нарцисс қарапайым адам дәрежесіне төмендетілді, ал Эхо ханшайым дәрежесіне көтерілді. Нарцисске қатысты гомосексуализмге сілтемелер алынып тасталды. Овидий Нарцисстің еркектер мен әйелдерге деген жеккөрушілігін айтса, роман тек әйелдерді жек көретінін көрсетеді. Сол сияқты, романдыда Нарцисс өзінің бейнесін әйелдің бейнесі деп қате түсінеді, ал Овидийдің баяндамасында мұндай нәрсе айтылмаған. Соңында, ертегі әулеттік махаббат туралы ойлармен толыққан моральдық нұсқаға айналады. Мұндай ескертулер "Метаморфозалар" романында мүлдем болған емес. Бұл нұсқада Эхо нимфа емес, ханшайым емес, асыл әйел. Ол Нарцисске қатты ғашық болып, ол да оны жақсы көретін болса, өліп қалатынын айтады. Нарцисс оны барлық әйелдерді жек көретіндіктен емес, тек өзінің сұлулығымен мақтан тұтатындықтан жақтырмайды. Гийомның романы романдыда баса айтылған әулеттік махаббат тақырыбына негізделген және Овидийдің бастапқы баяндамасынан алыстап кетеді. Афинаның қарғысы мүлдем жоқ, ал ертегі ашық түрде моральдық нұсқаға айналдырылған. Алайда, романнан айырмашылығы, бұл моральдық хабар тек әйелдерге бағытталған; өйткені, бұзық мінез-құлықты Эхо емес, Нарцисс жасады.