Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Табиғи бөліну жазықтықтарына сәйкес келмейтін, сынған бет
Brittle fracture surface that does not follow any natural planes of separation
Конхоидтық сынық – табиғи бөліну жазықтықтарына сәйкес келмейтін, хрупқыш материалдың сынуы немесе жарылуы. Mindat.org конхоидтық сынықты былай анықтайды: «тегіс, қисық беттері бар сынық, әдетте сәл ойыс, қабықтың өсу сызықтарына ұқсайтын концентрлі толқындарды көрсетеді». Осылайша сынық болатын материалдар: кварц, херт, кремень, кварцит, яшма және таза кремний құрамындағы ұсақ түйірлі немесе аморфты материалдар, мысалы, обсидиан және терезе шынысы, сондай-ақ қатты галлий сияқты кейбір металдар. Кварц сияқты кристалдық материалдар да бөліну жазықтығы болмағанда және кристалдық жақтарына параллель жазықтықта сынбағанда конхоидтық сынықтарды көрсетеді. Демек, конхоидтық немесе тегіс емес сынық – минералдың немесе материалдың аморфты сипатының нақты белгісі емес. Аморфты, криптокристалл және кристалдық материалдардың барлығында артықшылықты бөліну жазықтығы болмаған жағдайда конхоидтық сынық пайда болуы мүмкін. Конхоидтық сынықтар әртүрлі материалдарда, егер олар дұрыс соққыға түсірілсе, пайда болуы мүмкін. Осы материалдық қасиеттері бар криптокристаллдық кремний, мысалы, херт немесе кремень, Тас дәуірінде өткір құралдар жасау үшін кеңінен ізделді, саудаланды және өңделді. Конхоидтық сынықтар көбінесе мидия қабығының иілген, біртіндеп қисық бетіне ұқсайтын қисық сынық бетін құрайды; «конхоид» сөзі осы жануардың атынан шыққан (κογχοειδής konchoeidēs < κόγχη konchē). Соққы нүктесінде ісік пайда болады, ол перкуссиялық дөңгелек деп аталады. Осы нүктеден таралатын соққы толқындары тасқа толқындар түрінде із қалдырады. Басқа конхоидтық ерекшеліктерге перкуссиялық дөңгелектен шығатын кішкентай жарықтар жатады. Олар жартылай өткізгіш пластиналар мен асыл тастар сияқты жеке кристалдарда көрінетін көп қырлы сынықтарға және көптеген құрылымдық қолдануларда қажетті жоғары энергиялы пластикалық сынық беттеріне қарама-қарсы қойылады.
A conchoidal fracture is a break or fracture of a brittle material that does not follow any natural planes of separation. Mindat. org defines conchoidal fracture as follows: "a fracture with smooth, curved surfaces, typically slightly concave, showing concentric undulations resembling the lines of growth of a shell". Materials that break in this way include quartz, chert, flint, quartzite, jasper, and other fine grained or amorphous materials with a composition of pure silica, such as obsidian and window glass, as well as a few metals, such as solid gallium. Crystalline materials such as quartz also exhibit conchoidal fractures when they lack a cleavage plane and do not break along a plane parallel to their crystalline faces. So, a conchoidal, or uneven, fracture is not a specific indication of the amorphous character of a mineral, or a material. Amorphous, cryptocrystalline, and crystalline materials can all present conchoidal fracture when they lack a preferential cleavage plane. Conchoidal fractures can occur in various materials if they are properly percussed (struck). Cryptocrystalline silica, such as chert, or flint, with this material property were widely sought after, traded, and fashioned into sharp tools in the Stone Age. Conchoidal fractures often result in a curved breakage surface that resembles the rippling, gradual curves of a mussel shell; the word "conchoid" is derived from the word for this animal (κογχοειδής konchoeidēs < κόγχη konchē). A swelling appears at the point of impact called the bulb of percussion. Shock waves emanating outwards from this point leave their mark on the stone as ripples. Other conchoidal features include small fissures emanating from the bulb of percussion. They are defined in contrast to the faceted fractures often seen in single crystals such as semiconductor wafers and gemstones and to the high energy ductile fracture surfaces desirable in most structural applications.
Литика
Лит тас құралдарында конхоидтық сынықтар шақ дақтары жасаудың негізін құрайды, себебі сынған беттің пішіні материалдың бағытталған қасиеттеріне емес, тек қолданылған күштерге байланысты болады. Осы қасиет мұндай сынықтарды инженерлік саласында да пайдалы етеді, өйткені олар бұзылу кезіндегі күштердің жағдайын тұрақты түрде сақтайды. Конхоидтық сынықтар тек механикалық әсерден ғана пайда бола алады, мысалы, қыраудан жарылу сияқты емес, сондықтан олар тас дәуірінің құралдарын табиғи тастардан ажыратуға көмектесетін пайдалы әдіс болуы мүмкін.
In lithic stone tools, conchoidal fractures form the basis of flint knapping, since the shape of the broken surface is controlled only by the stresses applied, and not by some preferred orientation of the material. This property also makes such fractures useful in engineering, since they provide a permanent record of the stress state at the time of failure. As conchoidal fractures can be produced only by mechanical impact, rather than frost cracking for example, they can be a useful method of differentiating prehistoric stone tools from natural stones.