Торлы өрмекшілер отбасысы және олардың ерекшеліктері

Кіріспе

Көбелек құрғырлар отбасысы

Шарлы тоқушылар – бұл көбелек құрғырлар отбасының (Araneidae) мүшелері. Олар бау-бақшаларда, далаларда және орман-тоғайларда жиі кездесетін спиральді дөңгелек пішіндес желілер құраушылардың ең көп таралған тобы. "Шар" деген сөз қазақ тілінде "дөңгелек" мағынасын да білдіреді.

Көптеген шарлы тоқушылар күн сайын жаңа желі тоқиды. Көбінесе шарлы тоқушылар кешкі уақытта белсенді болады, күндіздің көп бөлігін жасырып өткізеді. Әдетте, кешке қарай, құрғыр ескі желіні жеп қояды, шамамен бір сағат демалады, содан кейін сол жерге жаңа желі тоқиды. Осылайша, шарлы тоқушылардың желілері басқа жесір құрғырлар сияқты, қалдықтармен толып кетпейді. Кейбір шарлы тоқушылар мүлдем желі тоқымайды. Америкадағы Mastophora, Африкадағы Cladomelea және Австралиядағы Ordgarius туыстарының өкілдері фермон аналогын қамтитын жабысқақ шарлар шығарады. Шар құрғырдың алдыңғы аяқтарынан жібек жіп арқылы төңкеріліп ілінеді. Фермон аналогы тек бірнеше түрдің еркек көбелектерін тартады. Олар шарға жабысып қалады да, құрғыр оларды жеу үшін ішке тартып алады. Бола құрғырларының екі туысы да өте жақсы жасырынып, табуы қиын. Araneus diadematus түрінде жел, желіге тіреу, температура, ылғал және жібекпен қамтамасыз ету сияқты факторлар желі құрылысында өзгерістерге әкеледі. Табиғаттың сынақтарынан өткен кезде, құрғырлар өз желілерінің пішінін, спиральдардың санын немесе енін қалай жасау керектігін анықтай алады. Бұл құрғырлардың осыны білуі мүмкін болғанымен, олардың қоршаған ортаға байланысты желі дизайнын қалай өзгертетіні әлі толық зерттелмеген. Кейбір ғалымдар құрғырдың кеңістіктік ойлау арқылы және табиғи мінез-құлық ережелерімен салыстырғанда, не жұмыс істейтінін немесе жұмыс істемейтінін білу арқылы осы қабілетке қол жеткізе алатынын болжайды. Гастераканта және Микратена туыстарындағы тікенді құрғырлар өздерінің желілеріндегі өсімдік тұқымдарына немесе тікендерге ұқсайды. Гастеракантаның кейбір түрлерінің денесінен ұзын, мүйіз тәрізді тікендер шығып тұрады. Кейбір шарлы тоқушылардың желілерінің ерекшелігі – желінің ортасынан өтетін жібектің қиылысқан жолағы – стабилимент. Ол бірнеше туыста кездеседі, бірақ Солтүстік Американың сары және жолақты бау-бақша құрғырлары – Аргиопа ең жақсы мысал. Құрғырлар есейген сайын жібек өндіруі азаяды, көптеген ересек құрғырлар өз түсінің көмегімен көбірек жем тарта алады. Бұл жолақ жемді қызықтыруға, құстарды желіден алшақтатуға және құрғыр желіде отырғанда оны жасыруға мүмкіндік береді. Стабилимент жәндіктерге жібектің көрінбейтін етуіне және жемнің қашуын қиындатуына себеп болуы мүмкін. Қырым дәуірінде гүлді өсімдіктер мен олардың тозаңдаушы жәндіктерінің таралуы байқалды. Қазбалық дәлелдер көрсеткендей, осы кезде шарлы желі пайда болған, бұл құрғырлардың жәндіктермен бірге таралуына мүмкіндік берді.

Many orb weavers build a new web each day. Most orb weavers tend to be active during the evening hours; they hide for most of the day. Generally, towards evening, the spider consumes the old web, rests for about an hour, then spins a new web in the same general location. Thus, the webs of orb weavers are generally free of the accumulation of detritus common to other species, such as black widow spiders. Some orb weavers do not build webs at all. Members of the genera Mastophora in the Americas, Cladomelea in Africa, and Ordgarius in Australia produce sticky globules, which contain a pheromone analog. The globule is hung from a silken thread dangled by the spider from its front legs. The pheromone analog attracts male moths of only a few species. These get stuck on the globule and are reeled in to be eaten. Both genera of bolas spiders are highly camouflaged and difficult to locate. In the Araneus diadematus, variables such as wind, web support, temperatures, humidity, and silk supply all proved to be variables in web construction. When studied against the tests of nature, the spiders were able to decide what shape to make their web, how many capture spirals, or the width of their web. Though it could be expected for these spiders to just know these things, it is not well researched yet as to just how the arachnid knows how to change their web design based on their surroundings. Some scientists suggest that it could be through the spider's spatial learning on their environmental surroundings and the knowing of what will or will not work compared to natural behavioristic rules. The spiny orb weaving spiders in the genera Gasteracantha and Micrathena look like plant seeds or thorns hanging in their orb webs. Some species of Gasteracantha have very long, horn like spines protruding from their abdomens. One feature of the webs of some orb weavers is the stabilimentum, a crisscross band of silk through the center of the web. It is found in several genera, but Argiope – the yellow and banded garden spiders of North America – is a prime example. As orb weavers age, they tend to have less production of their silk; many adult orb weavers can then depend on their coloration to attract more of their prey. The band may be a lure for prey, a marker to warn birds away from the web, and a camouflage for the spider when it sits in the web. The stabilimentum may decrease the visibility of the silk to insects, thus making it harder for prey to avoid the web. During the Cretaceous, a radiation of flowering plants and their insect pollinators occurred. Fossil evidence shows that the orb web was in existence at this time, which permitted a concurrent radiation of the spider predators along with their insect prey.

Көбею

Аранеид түрлері желінің орталық бөлігінде жұптасады, онда аталық желіні ақырындап кезіп, желіп қоймауға тырысады, содан кейін орталыққа жеткенде ұрғашысына жұптасады; немесе аталық желінің ішінде немесе сыртында ұрғашыны тербеліс арқылы қызықтыру үшін жұптасу жібін жасайды, егер сәтті болса, жұптасу жіпте жүзеге асады.