Кіріспе
Алтылық аккорд – екі түрлі аккордты білдіреді, біріншісі классикалық музыкада, екіншісі – қазіргі заманғы эстрадалық музыкада қолданылады. Бұл терминнің бастапқы мағынасы – бірінші инверсиядағы аккорд, яғни үшіншісі бас нотасында, ал түбірі одан жоғары алтыншы интервалда орналасқан аккорд. Классикалық музыкада бұл термин осы мағынада қолданыла береді және «алтыншы аккорд» деп аталады. Ал қазіргі заманғы эстрадалық музыкада алтылық аккорд – түбірінен жоғары аккорд құрамына қосылған алтыншы интервалды қамтитын кез келген үштік. Бұл дәстүрлі түрде (классикалық музыкада әлі де қолданылады) 18 ғасырда Жан-Филипп Рамо (sixte ajoutée) тұсында «қосылған алтыншы аккорд» немесе «қосылған алтыншы триада» деп аталды. Эстрадалық музыкада аккорд инверсияларын көрсету қажет болмайды, сондықтан аккордтың бірінші инверсиясын белгілейтін терминге де мұқтаждық жоқ. Сондықтан эстрадалық музыкадағы «алтылық аккорд» термині – «қосылған алтыншы аккорд» дегеннің қысқаша түрі. Қосылған алтыншы аккордтың үш негізгі түрі бар: мажорлық алтыншы, минорлық алтыншы және кішірейтілген минорлық алтыншы.
The term sixth chord refers to two different kinds of chord, the first in classical music and the second in modern popular music. The original meaning of the term is a chord in first inversion, in other words with its third in the bass and its root a sixth above it. This is how the term is still used in classical music today, and in this sense it is called also a chord of the sixth. In modern popular music, a sixth chord is any triad with an added sixth above the root as a chord factor. This was traditionally (and in classical music is still today) called an added sixth chord or triad with added sixth since Jean Philippe Rameau (sixte ajoutée) in the 18th century. It is not common to designate chord inversions in popular music, so there is no need for a term designating the first inversion of a chord, and so the term sixth chord in popular music is a short way of saying added sixth chord. There are three main types of added sixth chords: major sixth, minor sixth and minor flat sixth.
Қосылған алтыншы акордтар
Джазда "алтыншы аккорд" деп аталатын нәрсе дәстүрлі түрде "қосылған алтыншы аккорд" деп аталған. Аты айтқандай, бұл алтыншы интервал қосылған үш дыбысты аккорд.
Майордың алтыншы
Негізгі алтыншы аккорды – негізгі триада, ал қосымша алтыншы интервалы – мажорлы. Мысалы, C-ге салынған мажорлы алтыншы аккорды (C6 немесе CM6 деп белгіленеді) C, E, G және қосымша мажорлы алтыншы A ноталарынан тұрады. Бұл ноталар A минорының жетінші аккордымен бірдей – мұндай аккордты қосымша алтыншы аккорд деп қарастыру керек пе, әлде жетінші аккорд деп қарастыру керек пе, бұл оның контексіне және гармониялық функциясына байланысты. Әдеттегі теорияға қарсы, талдауларды қосымша алтыншы аккордтар ретінде түсіндіру үшін, кейбір танымал музыканың соңғы тоникалық аккорды дәстүрлі түрде "субмедианта алты-бес аккорды" (халықтық терминология бойынша қосылған алтыншы аккордтар) немесе бірінші инверсиядағы жетінші аккорд (мүмкін, супертоникалық V/ii-нің доминантасы) ретінде талдауға болады. Қосымша алтыншы аккордтың интервалдық күштеріне сәйкес, бірінші инверсиядағы аккордтың ең күшті интервалының түбірі (CEGA), таза бесінші (C–G) – бұл тамыр (C).
Кіші алтыншы
Минорлық алтыншы аккорд (кейде: минорлық үлкен алтыншы, немесе минорлық/мажорлық алтыншы) кіші үштік пен тамырдан жоғары мажорлық алтыншы интервалы қосылған нотадан тұрады. Мысалы, До мажорда бұл аккорд До, Ми, Соль және Ля ноталарынан құралады. Бұл аккорд Cm6, CmM6, Cmin/maj6, Cmin(maj6) сияқты түрде жазылуы мүмкін. Cm6 аккордының түбірі жоқ F9 аккордымен бірдей ноталардан тұратынын ескеріңіз, яғни F (түбірі жоқ), Ля, Ми, До және Соль ноталарынан. Бұл ноталар бірнеше энагармониялық эквиваленттері бар төрт ноталық аккордты құрайды: До–Ми–Соль–Ля аккорды Cm6, F9, F9 (түбірі жоқ), Am75, B79, AMaj79 немесе Balt деп жазылуы мүмкін. Көптеген джаз аккордтық схемалары осы аккордтық белгілерді ешқандай шектеусіз қолданады, әсіресе минорлық алтыншы мен доминантты тоғызыншы аккордтарды таңдауда. Сондықтан, кейбір жағдайларда Cm6 аккорды көрсетілгенде, F9 аккорды композитордың гармониялық ниетіне сәйкес жақсырақ гармониялық таңдау болуы мүмкін; немесе керісінше. Доминантты функциясы бар гармониялардың қатысуында тамырдың қозғалысын талдау, әдетте, қай энагармониялық аккордтың дұрыс белгіленгенін көрсетеді. Кейбір жағдайларда гармония мәнді болмайды. Мажорлық алтыншы аккорды көбінесе мажорлық үштікпен алмастырылатын болса, минорлық алтыншы көбірек мүмкіндіктерге ие және жартылай кемітілген жетінші аккордтың инверсиясы ретіндегі өзіндігіне байланысты әртүрлі гармониялық рөлдерді атқарады. Тамырдан жоғары толық бесінші интервалының болуы осы аккордтың жартылай кемітілген жетінші аккордқа қарағанда тұрақтырақ екенін білдіреді. Мажорлық және минорлық ұғымдарын төрт ноталық аккордтарға кеңейту, тиісінше отоналитет және утоналитет деп аталады, бұл аккордты доминантты жетінші аккордтың утоналитеті деп қарастырады.
Минорлық жазық алтыншы
Минорлық жазық алтыншы аккорды – кіші үштік және қосымша алтыншы интервал кіші болып келеді, осыған байланысты ол «жазық алтыншы» деп аталады. Мысалы, До мажорда (C) С, Ми, Соль және Ля ноталары бар. Бұл аккорд Cm6 деп жазылуы мүмкін. Бұл аккорд мажорлық жетілік аккордының инверсиясымен де бірдей.
Популярлы музыкада
Алтыншы аккордтың мысалдары 19-шы ғасырдың соңында танымал музыкада кездесе бастады, мысалы Иоганн Штраус II-нің "Көк Дунай" вальсінде. Ричард Тарускин Штраустың қосымша алтыншы аккордты қолдануын еуропалық (немесе еуропалық стильдегі) музыканың жалпы тіліне енген бір стильдік ерекшелік деп санайды, және бұл – шкаланың алтыншы сатысының үйлесімділікке еркін енуі. Алтыншы аккорд 20-шы ғасыр бойы джаз және танымал музыканың үйлесімділігінің жиі кездесетін элементі болды. Осы аккордтың тартымды тұсы – оның тоналдық екіұштылығы. Үйлесімде мажор және минор элементтерінің екеуі де бар. Курт Вейлдің "Үш тиындық операдан" (1928) "Мака пышағы" әні бастауынан-ақ осы аккордты қолданады, нәтижесінде "бір түрлі битональдық туындайды: мелодияда Ля миноры, гармонияда До мажоры". Глен Миллердің "Tuxedo Junction" (1940) әнін ашатын тромбон риффі Swing дәуірінен белгілі бір мысал. Кейінірек шыққан және алтыншы аккордты қамтитын танымал әндерге: The Beatles-тың "She Loves You" (1963), "Help!" (1965) және "The Fool on the Hill" (1967), Артур Кент пен Сильвия Дидің "Bring Me Sunshine" (1968), The Young Rascals-тың "Groovin'" (1967), Queen-нің "Bohemian Rhapsody" (1975), Steely Dan-нің "Bad Sneakers" (1975) және Styx-тың "Babe" (1979) жатады.
The sixth chord was a common feature of the harmony of jazz and popular music during the entire twentieth century. One of the attractions of the chord is its tonal ambiguity. The harmony contains within it aspects that are both major and minor. Kurt Weill’s song "Mack the Knife" from the Threepenny Opera (1928) uses the chord from the start, resulting in "a sort of bitonality: A minor in the melody, C major in the harmony." The trombone riff that opens Glenn Miller’s "Tuxedo Junction" (1940) is a well known example from the Swing era. Later popular songs that feature sixth chords include: The Beatles' "She Loves You" (1963), "Help!" (1965) and "The Fool on the Hill" (1967), Arthur Kent and Sylvia Dee's "Bring Me Sunshine" (1968), The Young Rascals' "Groovin'" (1967), Queen's "Bohemian Rhapsody" (1975), Steely Dan's "Bad Sneakers" (1975) and Styx's "Babe" (1979).
Арнайы алтыншы акордтар
Неаполитандық алтыншы – бұл төмендетілген супертоникаға (гамманың екінші сатысына) салынған мажорлық үш дыбыстың бірінші инверсиясы. Сондықтан, C мажордағы Неаполитандық алтыншы F, A және D ноталарынан тұрады.
Көптеген үлкен алтыншы аккордтары бар. Олардың әрқайсысы бастан жоғары мажорлық үшінші және үлкен алтыншыдан тұрады. Егер тек осы үш нота ғана болса, аккорд итальяндық алтыншы болып табылады; басқа үлкен төртінші қосылса, аккорд француздық алтыншы болып табылады; ал итальяндық алтыншының басына таза бесінші қосылса, ол неміс алтыншысы болады (осы атаулардың этимологиясы белгісіз). Бәрі әдетте (мысалы, C мажордағы A, гамманың алтыншы сатысы) бас нотасы ретінде қолданылады – осы жағдайда олар доминантаға ажыратылады.
Алтыншы фактор
Аккордтың алтыншы сатысы тамырдан жоғары алты дыбыстық аралыққа тең. Дәстүрлі түрде, алтыншы сатысы тамырдан, бесінші және үшінші сатылардан кейін маңыздылығы жағынан төртінші орында тұрады, ол қосымша дыбыс ретінде қарастырылады. Оны тамыр ретінде қолдануға болмайды, себебі мұндай инверсия бастапқы нотаға қосылған дыбыс емес, алтыншы сатыстағы жетінші аккордты еске түсіреді. Джаз аккордтары мен теориясында алтыншы сатысы міндетті түрде қолданылады, өйткені ол қосымша дыбыс болып табылады. Алтыншы сатысының сапасы шкала бойынша анықталуы немесе көрсетілуі мүмкін. Мысалы, мажор шкаласында тоник аккордына қосылған диатоникалық алтыншы сатысы мажор болады (C–E–G–A), ал минор шкаласында ол минор болады (C–E–G–Ab). Алтыншы сатысы октава бойынша он үшінші сатысына тең. Егер бесінші және он үшінші сатылары арасындағы дыбыстарды жойып, содан кейін он үшінші сатысын октавамен төмендетіп алтыншы сатысына жеткізсе, қосымша алтыншы сатысы бар аккорд алынады (C–E–G–B–D′–F′–A′ минус B–D′–F′ = C–E–G–A).