Кіріспе

Ричард Фицзелан, Арунделдің 3-ші графы, Суррейдің 8-ші графы (шамамен 1313 – 24 қаңтар 1376) – ағылшын ақсұлтаны, ортағасырлық әскери қолбасшы және көрнекті адмирал. Арундл ең бай дворяндардың бірі және Англияның Эдуард III патшалығын басқарған рыцарлық кодекстің ең адал қолдаушысы болды.

Ерте өмір

Ричард 1313 жыл шамасында Англияның Сассекс округінде дүниеге келген. Фицлан – Эдмунд Фицланның, 2-ші Арундел графының және оның әйелі Алиса де Вареннің үлкен ұлы. Оның ата-анасы 1304 жылдың 30 желтоқсанынан кейін үйленді, бұрын оның әкесі 1304 жылы Алисаға үйленуден бас тартқаны үшін айыпталған болатын; олардың никесі Алисаның әкесінің қамқоршысы, Суррей графы ұйымдастырған. Арундел граф қайтыс болғаннан кейін пікірін өзгертті, Алисаны мұрагер етіп тағайындады, ал оның жалғыз ағасы он жасар қызға үйленді. Оның шешесінің ата-аналары Уильям де Варен және Жоан де Вере болды. Уильям – Джон де Вареннің, 6-шы Суррей графының (оның өзі Мод Маршалдың екінші некесінен туған ұлы) және оның әйелі Элис де Лузиньянның (1256 жылы қайтыс болған) жалғыз ұлы еді.

Азаматтық мансап

1321 жылы Фицталанның әкесі Эдуард II-нің жақын серіктері, Хью ле Деспенсер, 1-ші Винчестер графы және оның аты-жөні бірдей ұлымен одақтасты, ал Ричард Хью Кенжеңнің қызы Изабел ле Деспенсерге үйленді. Деспенсер партиясының бағына қарсылық туды, және 1326 жылдың 17 қарашасында Фицталанның әкесі өлімге кесілді. Ол әкесінің иеліктері мен титулдарына ие болған жоқ. Дегенмен, 1330 жылға қарай саяси жағдай өзгерді, және келесі бірнеше жылда Ричард Арундел графының титулын, сондай-ақ оның әкесі Сассекс және Уэльс шебінде иеленген кең байлықтарын қайта алды. Бұдан өзге, 1334 жылы ол Солтүстік Уэльстің әділет судьясы (кейін бұл лауазымы өмір бойына берілді), 1336 жылы Портчестер қамалының констеблі (1338 жылға дейін), ал 1339 жылы Кернарвонширдің жоғары шерифі және Кернарфон қамалының губернаторы болып тағайындалды. Ол Уэльстегі Эдуард Қара Принцтің ең сенімді қолдаушыларының бірі болды.

Жүз жылдық соғыс кезінде әскери және әскери қызмет

Уэльстегі жоғары лауазымдарына қарамастан, келесі онжылдықтарда Арундел уақытының көп бөлігін Шотландияда (Екінші Шотландия Тәуелсіздігі соғысы кезінде) және Францияда (Жүз жылдық соғыс кезінде) шайқасты. 1337 жылы Арундл ағылшын әскерінің солтүстік бөлігіндегі ортақ қолбасшы болып тағайындалды, ал келесі жылы ол жалғыз қолбасшы атанды. 1339 жылдың қыркүйегінде Слюйден француз флоты көрінді, олар Эдуард III флотына қарсы шабуыл жасауға ниеттенді. 2 қазанда теңізге шыққанда, қатты дауыл оларды жолдан бұрып, Зет-Звийнге қайтарды. Эдуард Парламентпен кездесті, және олар жаңа флотты панчпорттардың барондарымен жабдықтауға және Батыс адмиралы лорд Арунделдің басшылығымен қамтамасыз етуге бұйрық берді. 1340 жылдың 26 наурызында Портсмутте батыстан келген 70 кеме жаңа адмиралдың басшылығымен жиналды. 1340 жылдың 20 ақпанында комиссия алған графқа солтүстік және панчпорттардан келген флоттар қосылды. Сол жазда ол патшаның флагмандық кемесі "Томасқа" қосылды, екі күннен кейін, 22 маусымда Фландрияға аттанды. Арундел көрнекті әскер болды, 1340 жылдың шілдесінде Слюй шайқасында қатысты, онда оның ауыр жүктелген кемесі испан флотымен шайқасты. 13 шілдеде Парламент шақырғаннан кейін, ол жеңіске куә болды. 1342 жылдың желтоқсанына қарай Арундел адмиралдық лауазымынан бас тартты. Бірақ ол Турнай қамалында болған болуы мүмкін. Шотландия шекараларын күзетуші ретінде қысқа мерзім қызметтенгеннен кейін ол континентке оралды, онда бірнеше науқандарда соғысты және 1340 жылы Аквитанияның бірлескен лейтенанты болып тағайындалды. Фландрия жорығының сәтті аяқталуы, онда Арундел көп шайқас көрмеді, Дөңгелек үстел рыцарларын құруға ықпал етті, оған әр Уицунда 300 ұлы рыцарь қатысты. Уэльс принцінің бұрынғы қамқоршысы, сонымен қатар Эдуард III-нің жақын досы және Дерби, Солсбери, Уорвик және өзінің төрт ұлы графының бірі болды. Хантингдон мен сэр Ральф Невиллмен бірге ол Мұнараның күзетшісі және ханзаданың сақшысы болды, оның гарнизонында 20 жаяу әскер мен 50 садақшы болды. Патшалық кеңесші ретінде ол салық жинауды күткен, бұл 1338 жылдың 20 шілдесінде үлкен аласқа түсірді. Патшаның соғыстары әрдайым халыққа ұнамайтын, бірақ Арундел осы саясаттың маңызды құралы болды. 1344 жылы Авиньондағы бейбіт келіссөздердің сәтсіз аяқталуына қарамастан, Эдуард өзінің Гаскониялық поддандыларын қорғауға бекінді. 1345 жылдың басында Дерби мен Арундел Аквитания герцогтығының лейтенанттары ретінде Бордоға аттанды, ханзада Жанның жер иелеріне жасаған жоспарларын болдырмауға тырысты. 1346 жылдың тамызында Дерби 2000 сарбазбен оралды, ал Арундел теңіз дайындықтарына жауапты болды.

Үлкен байлық

1347 жылы ол Суррей (немесе Варрен) графы титулына ие болды, бұл оның зор байлығын одан да арттырды. Дегенмен, ол 1361 жылы Суррей графинясының жесірі қайтыс болғанға дейін қосымша титулды пайдаланбады. Ол король Эдуард III-ге көп сомада ақша қарызға берді, бірақ одан да кейін, дүниеден өткенде көп ақшасын мұра қалдырды.

Өлім және мұра

Ричард 1376 жылғы 24 қаңтарда Арундел қамалында 70 немесе 63 жасында қайтыс болды және Леус монастырында жерленді. Ол өсиетін 1375 жылғы 5 желтоқсанда жазды. Өсиетінің ішінде ол екінші әйелінен туған үш ұлын, екі қызын – Херефорд графинясының жесірі Джоан мен Кент графинясы Элис, екінші ұлы Джонның немерелерін және тағы да басқаларды атады, бірақ өзінің үлкен ұлы Эдмундты мүлдем есімдерін жоқ қылды. Ричард өсиетінде мұрагерлеріне Арундел қамалында Фицталан капелласын салуды тапсырды, оны оның ізбасары салған. Чичестер соборындағы Ричард Фицталан мен оның екінші әйелі Ланкастерлік Элеонораның ескерткіш мүсіндері Филип Ларкиннің «Арундел қабірі» поэмасының тақырыбы болды. Фицталан Едуард III-ке берген түрлі қарыздарына қарамастан, өте бай адам болып қайтыс болды, ол 60 000 фунт стерлинг ақша қалдырды. Ол дипломатиялық саясатта да, бизнесте де өткір ойлы болған. Ол сақ адам еді және мұрасын болашақ ұрпақ үшін даналықпен сақтап қалды.