Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ричард Фицзелан, Арунделдің 3-ші графы, Суррейдің 8-ші графы (шамамен 1313 – 24 қаңтар 1376) – ағылшын ақсұлтаны, ортағасырлық әскери қолбасшы және көрнекті адмирал. Арундл ең бай дворяндардың бірі және Англияның Эдуард III патшалығын басқарған рыцарлық кодекстің ең адал қолдаушысы болды.
Richard Fitzalan, 3rd Earl of Arundel, 8th Earl of Surrey (c. 1313 – 24 January 1376) was an English nobleman and medieval military leader and distinguished admiral. Arundel was one of the wealthiest nobles, and most loyal noble retainer of the chivalric code that governed the reign of Edward III of England.
Ерте өмір
Ричард 1313 жыл шамасында Англияның Сассекс округінде дүниеге келген. Фицлан – Эдмунд Фицланның, 2-ші Арундел графының және оның әйелі Алиса де Вареннің үлкен ұлы. Оның ата-анасы 1304 жылдың 30 желтоқсанынан кейін үйленді, бұрын оның әкесі 1304 жылы Алисаға үйленуден бас тартқаны үшін айыпталған болатын; олардың никесі Алисаның әкесінің қамқоршысы, Суррей графы ұйымдастырған. Арундел граф қайтыс болғаннан кейін пікірін өзгертті, Алисаны мұрагер етіп тағайындады, ал оның жалғыз ағасы он жасар қызға үйленді. Оның шешесінің ата-аналары Уильям де Варен және Жоан де Вере болды. Уильям – Джон де Вареннің, 6-шы Суррей графының (оның өзі Мод Маршалдың екінші некесінен туған ұлы) және оның әйелі Элис де Лузиньянның (1256 жылы қайтыс болған) жалғыз ұлы еді.
Richard was born c. 1313 in Sussex, England. Fitzalan was the eldest son of Edmund Fitzalan, 2nd Earl of Arundel, and his wife Alice de Warenne. His parents married after 30 December 1304, after his father had initially been fined for refusing to marry Alice in 1304; their betrothal had been arranged by Alice's grandfather the Earl of Surrey, his father's guardian. Arundel changed his mind after the Earl died, leaving Alice the heiress presumptive, and with her only brother married to a ten year old girl. His maternal grandparents were William de Warenne and Joan de Vere. William was the only son of John de Warenne, 6th Earl of Surrey (himself the son of Maud Marshal by her second marriage), and his wife Alice de Lusignan (died 1256), half sister of Henry III of England.
Азаматтық мансап
1321 жылы Фицталанның әкесі Эдуард II-нің жақын серіктері, Хью ле Деспенсер, 1-ші Винчестер графы және оның аты-жөні бірдей ұлымен одақтасты, ал Ричард Хью Кенжеңнің қызы Изабел ле Деспенсерге үйленді. Деспенсер партиясының бағына қарсылық туды, және 1326 жылдың 17 қарашасында Фицталанның әкесі өлімге кесілді. Ол әкесінің иеліктері мен титулдарына ие болған жоқ. Дегенмен, 1330 жылға қарай саяси жағдай өзгерді, және келесі бірнеше жылда Ричард Арундел графының титулын, сондай-ақ оның әкесі Сассекс және Уэльс шебінде иеленген кең байлықтарын қайта алды. Бұдан өзге, 1334 жылы ол Солтүстік Уэльстің әділет судьясы (кейін бұл лауазымы өмір бойына берілді), 1336 жылы Портчестер қамалының констеблі (1338 жылға дейін), ал 1339 жылы Кернарвонширдің жоғары шерифі және Кернарфон қамалының губернаторы болып тағайындалды. Ол Уэльстегі Эдуард Қара Принцтің ең сенімді қолдаушыларының бірі болды.
Around 1321, Fitzalan's father allied with Edward II's favourites, Hugh le Despenser, 1st Earl of Winchester and his namesake son, and Richard was married to Isabel le Despenser, daughter of Hugh the Younger. Fortune turned against the Despenser party, and on 17 November 1326, Fitzalan's father was executed. He did not succeed to his father's estates or titles. However, political conditions had changed by 1330, and over the next few years, Richard was gradually able to reacquire the Earldom of Arundel as well as the great estates his father had held in Sussex and in the Welsh Marches. Beyond this, in 1334 he was made Justiciar of North Wales (later his term in this office was made for life), in 1336 Constable of Portchester Castle (until 1338), and in 1339 High Sheriff of Caernarvonshire and Governor of Caernarfon Castle for life. He was one of the most trusted supporters of Edward the Black Prince in Wales.
Жүз жылдық соғыс кезінде әскери және әскери қызмет
Уэльстегі жоғары лауазымдарына қарамастан, келесі онжылдықтарда Арундел уақытының көп бөлігін Шотландияда (Екінші Шотландия Тәуелсіздігі соғысы кезінде) және Францияда (Жүз жылдық соғыс кезінде) шайқасты. 1337 жылы Арундл ағылшын әскерінің солтүстік бөлігіндегі ортақ қолбасшы болып тағайындалды, ал келесі жылы ол жалғыз қолбасшы атанды. 1339 жылдың қыркүйегінде Слюйден француз флоты көрінді, олар Эдуард III флотына қарсы шабуыл жасауға ниеттенді. 2 қазанда теңізге шыққанда, қатты дауыл оларды жолдан бұрып, Зет-Звийнге қайтарды. Эдуард Парламентпен кездесті, және олар жаңа флотты панчпорттардың барондарымен жабдықтауға және Батыс адмиралы лорд Арунделдің басшылығымен қамтамасыз етуге бұйрық берді. 1340 жылдың 26 наурызында Портсмутте батыстан келген 70 кеме жаңа адмиралдың басшылығымен жиналды. 1340 жылдың 20 ақпанында комиссия алған графқа солтүстік және панчпорттардан келген флоттар қосылды. Сол жазда ол патшаның флагмандық кемесі "Томасқа" қосылды, екі күннен кейін, 22 маусымда Фландрияға аттанды. Арундел көрнекті әскер болды, 1340 жылдың шілдесінде Слюй шайқасында қатысты, онда оның ауыр жүктелген кемесі испан флотымен шайқасты. 13 шілдеде Парламент шақырғаннан кейін, ол жеңіске куә болды. 1342 жылдың желтоқсанына қарай Арундел адмиралдық лауазымынан бас тартты. Бірақ ол Турнай қамалында болған болуы мүмкін. Шотландия шекараларын күзетуші ретінде қысқа мерзім қызметтенгеннен кейін ол континентке оралды, онда бірнеше науқандарда соғысты және 1340 жылы Аквитанияның бірлескен лейтенанты болып тағайындалды. Фландрия жорығының сәтті аяқталуы, онда Арундел көп шайқас көрмеді, Дөңгелек үстел рыцарларын құруға ықпал етті, оған әр Уицунда 300 ұлы рыцарь қатысты. Уэльс принцінің бұрынғы қамқоршысы, сонымен қатар Эдуард III-нің жақын досы және Дерби, Солсбери, Уорвик және өзінің төрт ұлы графының бірі болды. Хантингдон мен сэр Ральф Невиллмен бірге ол Мұнараның күзетшісі және ханзаданың сақшысы болды, оның гарнизонында 20 жаяу әскер мен 50 садақшы болды. Патшалық кеңесші ретінде ол салық жинауды күткен, бұл 1338 жылдың 20 шілдесінде үлкен аласқа түсірді. Патшаның соғыстары әрдайым халыққа ұнамайтын, бірақ Арундел осы саясаттың маңызды құралы болды. 1344 жылы Авиньондағы бейбіт келіссөздердің сәтсіз аяқталуына қарамастан, Эдуард өзінің Гаскониялық поддандыларын қорғауға бекінді. 1345 жылдың басында Дерби мен Арундел Аквитания герцогтығының лейтенанттары ретінде Бордоға аттанды, ханзада Жанның жер иелеріне жасаған жоспарларын болдырмауға тырысты. 1346 жылдың тамызында Дерби 2000 сарбазбен оралды, ал Арундел теңіз дайындықтарына жауапты болды.
Despite his high offices in Wales, in the following decades, Arundel spent much of his time fighting in Scotland (during the Second Wars of Scottish Independence) and France (during the Hundred Years' War). In 1337, Arundel was made joint commander of the English army in the north, and the next year he was made the sole commander. In September 1339 a French fleet appeared off Sluys, determined to make sail against Edward III's fleet. When eventually they put to sea on 2 October they were blown off course by a violent storm back to the Zet Zwijn roads. Edward met Parliament, and they ordered a new fleet to be granted provisions by the barons of the cinque ports, and commanded by the Admiral of the West, Lord Arundel. Seventy ships from the west met at Portsmouth on 26 March 1340 to be commanded by their new admiral. The earl, granted the commission on 20 February 1340, was joined by fleets from the north and cinque ports. That summer he joined the king on flagship cog Thomas, leaving port two days later on 22 June for Flanders. Arundel was a distinguished soldier, in July 1340 he fought at the Battle of Sluys, during which his heavily laden cog grappled with the Spanish fleet. Summoned by Parliament on 13 July, he bore witness to the victory. By December 1342 Arundel had relinquished his post as admiral. But it appears he may have been at the siege of Tournai. After a short term as Warden of the Scottish Marches, he returned to the continent, where he fought in a number of campaigns, and was appointed joint lieutenant of Aquitaine in 1340. The successful conclusion of the Flanders campaign, in which Arundel saw little fighting, encouraged the setting up of the Knights of the Round Table—attended every Whitsun by 300 great knights. A former guardian of the Prince of Wales, Arundel was also a close friend of Edward III, and one of the four great earls—Derby, Salisbury, Warwick and himself. With Huntingdon and Sir Ralph Neville, he was a Keeper of the Tower and guardian to the prince with a garrison of 20 men at arms and 50 archers. A royal councillor, he was expected to raise taxes, which had caused such consternation on 20 July 1338. The King's wars were not always popular, but Arundel was a vital instrument of that policy. Despite the failure of the peace negotiations at Avignon in 1344, Edward was decided on protecting his Gascon subjects. In early 1345, Derby and Arundel sailed for Bordeaux as lieutenants of the duchy of Aquitaine, attempting to prevent Prince Jean's designs on the tenantry. In August 1346 Derby returned with an army of 2,000 men; while Arundel was responsible for naval preparations.
Үлкен байлық
1347 жылы ол Суррей (немесе Варрен) графы титулына ие болды, бұл оның зор байлығын одан да арттырды. Дегенмен, ол 1361 жылы Суррей графинясының жесірі қайтыс болғанға дейін қосымша титулды пайдаланбады. Ол король Эдуард III-ге көп сомада ақша қарызға берді, бірақ одан да кейін, дүниеден өткенде көп ақшасын мұра қалдырды.
In 1347, he succeeded to the Earldom of Surrey (or Warenne), which even further increased his great wealth. He did not, however, use the additional title until after the death of the Dowager Countess of Surrey in 1361. He made very large loans to King Edward III but even so, on his death left behind a great sum in hard cash.
Өлім және мұра
Ричард 1376 жылғы 24 қаңтарда Арундел қамалында 70 немесе 63 жасында қайтыс болды және Леус монастырында жерленді. Ол өсиетін 1375 жылғы 5 желтоқсанда жазды. Өсиетінің ішінде ол екінші әйелінен туған үш ұлын, екі қызын – Херефорд графинясының жесірі Джоан мен Кент графинясы Элис, екінші ұлы Джонның немерелерін және тағы да басқаларды атады, бірақ өзінің үлкен ұлы Эдмундты мүлдем есімдерін жоқ қылды. Ричард өсиетінде мұрагерлеріне Арундел қамалында Фицталан капелласын салуды тапсырды, оны оның ізбасары салған. Чичестер соборындағы Ричард Фицталан мен оның екінші әйелі Ланкастерлік Элеонораның ескерткіш мүсіндері Филип Ларкиннің «Арундел қабірі» поэмасының тақырыбы болды. Фицталан Едуард III-ке берген түрлі қарыздарына қарамастан, өте бай адам болып қайтыс болды, ол 60 000 фунт стерлинг ақша қалдырды. Ол дипломатиялық саясатта да, бизнесте де өткір ойлы болған. Ол сақ адам еді және мұрасын болашақ ұрпақ үшін даналықпен сақтап қалды.
Richard died on 24 January 1376 at Arundel Castle, aged either 70 or 63, and was buried in Lewes Priory. He wrote his will on 5 December 1375. In his will, he mentioned his three surviving sons by his second wife, his two surviving daughters Joan, Dowager Countess of Hereford and Alice, Countess of Kent, his grandchildren by his second son John, etc., but left out his bastardized eldest son Edmund. In his will, Richard asked his heirs to be responsible for building the Fitzalan Chapel at Arundel Castle, which was duly erected by his successor. The memorial effigies depicting Richard Fitzalan and his second wife Eleanor of Lancaster in Chichester Cathedral are the subject of the poem "An Arundel Tomb" by Philip Larkin. Fitzalan died an incredibly wealthy man, despite his various loans to Edward III, leaving £60,000 in cash. He had been as astute in business as he had in diplomatic politics. He was a cautious man, and wisely saved his estate for future generations.