Кіріспе
музыка теориясында терминнің қолданылуы. Музыкада немесе музыка теориясында, он үшінші – аккордтың түбірінен он үшінші сатыдағы нота, сондай-ақ түбір мен он үшінші аралығы. Он үшінші көбінесе мажорлы немесе минорлы болады. Он үшінші аккорд – алты (мажорлы немесе минорлы) үшіншінің үйлесімі, соңғысы он бірінші аккордтың 11-інен жоғары орналасқан. Осылайша, он үшінші аккорд – үшіншілерден құралған (терциандық) аккорд, он үшінші аралығын қамтиды, және егер ол тоғызыншы және/немесе он біріншіні қамтыса, кеңейтілген аккорд болып саналады. "Джаздық он үшінші – өте әмбебап аккорд және көптеген жанрларда қолданылады". 13-ші аккордтар инверсияланғанда басқа аккордтармен шатасып, түсініксіз болатындықтан, көбінесе түбірлік позицияда кездеседі. Мысалы, дауыс беруге байланысты, үлкен алтыншысы қосылған мажорлы үштік әдетте алтыншы аккорд деп аталады, себебі алтыншы мажорлы жетілікке алмастыру ретінде қызмет етеді, демек, мұндай контексте аккорд тоны болып саналады. Алайда, Уолтер Пистон 1952 жылы жазғанда, "үшіншілердің үстіне қою арқылы алынған нағыз он үшінші аккорд тіпті 20-ғасыр музыкасында да сирек кездесетін құбылыс" деп мәлімдеген. Бұл төрт бөлімді жазу тәсіліне, аспаптардың мүмкіндіктеріне, дауыс жетекшілігіне және стильдік ерекшеліктерге байланысты болуы мүмкін. Мысалы, "аккордты [гитарада] ойнауды жеңілдету үшін он үшінші аккордтардан көбінесе бесінші және тоғызыншы ноталар алынып тасталады".
In music or music theory, a thirteenth is the note thirteen scale degrees from the root of a chord and also the interval between the root and the thirteenth. The thirteenth is most commonly major or minor
A thirteenth chord is the stacking of six (major or minor) thirds, the last being above the 11th of an eleventh chord. Thus a thirteenth chord is a tertian (built from thirds) chord containing the interval of a thirteenth, and is an extended chord if it includes the ninth and/or the eleventh. "The jazzy thirteenth is a very versatile chord and is used in many genres." Since 13th chords tend to become unclear or confused with other chords when inverted, they are generally found in root position. For example, depending on voicing, a major triad with an added major sixth is usually called a sixth chord , because the sixth serves as a substitution for the major seventh, thus considered a chord tone in such context. However, Walter Piston, writing in 1952, considered that, "a true thirteenth chord, arrived at by superposition of thirds, is a rare phenomenon even in 20th century music." This may be due to four part writing, instrument limitations, and voice leading and stylistic considerations. For example, "to make the chord more playable [on guitar], thirteenth chords often omit the fifth and the ninth."
Үстем он үшінші
Қазіргі заманғы поп және джаз гармониясында, үстем он үшінші аккордтан кейін, он үшінші аккорд (әдетте X13 деп белгіленеді, мысалы C13) жасытылған жетінші интервалды қамтиды. Осылайша, C13 аккорды C, E, G, B және A ноталарынан тұрады. Он үшінші аккорд кезіндегі негізгі гармония әдетте Миксолидиялық немесе Лидиялық доминантты болады (аккордтық шкала жүйесін қараңыз). Он үшінші аккорд тоғызыншы немесе он бірінші шкалалық дәрежелердің сапасын білдірмейді. Жалпы алғанда, он үшінші аккордтың ерекше дыбысын анықтайтын нәрсе – жасытылған жетінші және он үшінші арасындағы диссонанс, яғни жетіншінің үлкеніндегі интервал. 13-ші аккордтар көбінесе доминанттан басқа, тоник немесе субдоминант сияқты басқа да дәрежелерде құрылуы мүмкін. Лидияда. Доминантты он үшінші аккорд ең көп қолданылатын он үшінші аккорд болса, үлкен он үшінші аккорд та жиі кездеседі. Үлкен он үшінші аккорд (үлкен жетіншісі бар) көбінесе хроматикалық түрде көтерілген он бірінші нотаны (C E G B D F A) қамтиды (Лидиялық режимді қараңыз), он бірінші мүлдем болмаған жағдайларды қоспағанда. "Үстем немесе үлкен он үшінші аккордтарда он бірінші нотаны жою қалыпты жағдай, себебі он бірінші нота үшінші нотамен қақтығысады".