Кіріспе

Британдық саясаткер (туған 1950)

Сэр Эдвард Джулиан Эгертон Ли (туған 20 шілде 1950) – британдық консервативтік партиясының саясаткері, 1983 жылдан бері Гейнсборо, алдында Гейнсборо және Хорнкасл сайлау округінен Парламент депутаты. Ли 2013 жылы Королеваның туған күніне орай "қоғамдық және саяси қызметтері" үшін рыцарь атағын алды; сондай-ақ француз және итальян үкіметтерінен де марапатталды. Парламенттік ортада бастапқыда "Виконт" деп аталған Ли, өзінің жер иелері аристократиялық тегіне байланысты Вестминстерде "көтерісшіл" ретінде тәуелсіз ойлылығымен танымал. Егер оның жеке принциптеріне қайшы келсе, тіпті өз саяси партиясына қарсы дауыс беруге дайын. Ол Маастрихт келісіміне қарсы шыққандардың бірі болды және министрлер арасында еуроскептиктерді ұйымдастырғаны үшін қызметтен алынған деп хабарланды. Кейіннен ол Ирак соғысына дауыс берген және оны қолдауын ақтауға тырысып жатқандардың жауапкершілікке тартылуын қалады. 2001 жылдан 2010 жылға дейін Мемлекеттік есеп комитетінің төрағасы болып қызмет етті, мемлекеттік қаржыны тексеріп, тиімділігін арттыруға ұмтылды. Ли 2010 жылы парламенттік сессия аяқталғанда төрағалық лауазымынан бас тартты, мұндай жағдай оппозициялық депутат үшін қалыпты жағдай. Ли – көрнекті католик саясаткері және Ұлыбритания Католик Одағының бұрынғы президенті. Ол үш кітаптың авторы және редакторы: «Дұрыс Ойлау» (1988); «Құдайды ұмытқан ұлт» (2008); және «Ақыл-ой монастыры» (2012).

Ерте өмір және білім

Эдвард Ли Лондонда мемлекеттік қызметкер, сэр Невилл Ли мен оның әйелі Дениз Бранчтың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF барлау қызметінде қызмет етті және 1974-1984 жылдар аралығында Жеке кеңестің хатшысы болды. Оның отбасы Чиширдегі Вест-Холл, Хай-Легтен шыққан, Бриджвотер графы Эгертонның ұрпақтары. Ли – 1588 жылы Реформация кезінде Тибернде католик діні үшін дарға асылған және 1929 жылы Папа Пий XI-нің батасын алған Рим католик шейіті, Бәкітти Ричард Лидің ұрпағы. Оның анасының әкесі полковник Кирилл Дензил Бранч, Ресей империясының соңғы премьер-министрі, князь Николай Голицыннің сіңілісінің ұлы болды. Ли Оратория мектебінде және Шарль де Голль атындағы француз лицейінде жеке білім алды, содан кейін Дарем университетінің колледжінде тарих мамандығын оқып, Дарем одағының президенті болып сайланды. Бітірген соң Ли Инер-Темплде адвокаттыққа қабылданды және Голдсмит-Чемберс (адвокаттар кеңсесі) арбитраж және қылмыстық құқық салаларында тәжірибе жинады. Ол Халықаралық арбитраж институтының мүшесі (FCIArb) және бұрынғыда Артиллерия компаниясының қатарында қызмет еткен.

Саяси мансап

Ли алғаш рет парламентке 1974 жылғы қазан айында өткен жалпы сайлауда Миддлсбро округінен үміткер болып, 24,4% дауыс алып екінші орынға ие болды. Кейін 1976-1977 жылдары Маргарет Тэтчердің жеке кабинетінде саяси хатшы болып жұмыс істеді. 1974 жылы Ли Ричмонд аудандық кеңесіне сайланды. 1977-1981 жылдары Ричмонд округін өкілдік етіп, Үлкен Лондон кеңесіне сайланды. 1983 жылғы жалпы сайлауда Ли Гейнсборо және Хорнкасл округтерінен парламент депутаты болып сайланды, 50,9% дауыспен және 5067 дауыс артықшылықпен жеңіске жетті. 1987 жылғы жалпы сайлауда Гейнсборо және Хорнкасл округтерінен қайта сайланды, дауыс үлесі 53,3%-ға өсті және 9723 дауыс артықшылықты қамтыды. Маргарет Тэтчердің жақтаушысы болған Ли 1990 жылы Тэтчердің премьер-министр лауазымынан кеткен күні таңертең оны қызметте қалуға көндіру үшін әріптесі Майкл Браунмен бірге 10 Даунинг-стритке барды. Чарльз Пауэлл бұл қиын міндет екенін ескерткенімен, оларға сол кездегі кабинет отырысына қатысуға рұхсат берілді. Ли мен Браун 10 Даунинг-стриттен шығып, Уайтхолл арқылы Төменгі палатаға қарай бетке алды, олардың «көздерінен жас тамған» делінді. Тэтчер отставкаға кеткеннен кейін, Ли жетекшілік сайлауда Майкл Хесселтинді қолдады, ол Сауда және өнеркәсіп министрлігінде (DTI) қызмет еткен және Тэтчерді арқасынан шапқан адамды, алдынан шапқандарға қарағанда қолдауды жөн көрді. 1992 жылғы жалпы сайлауда Ли 54% дауыспен және 16 245 дауыс артықшылықпен қайта сайланды. Ли Джон Мейджордың үкіметінде Парламенттік мемлекеттік хатшысы қызметін атқарды, бірақ Маастрихт шартына қарсы болғандықтан 1993 жылдың мамырында жұмыстан босатылды. Министр қызметін атқарган кезінде почта қызметін жекешелендіруді ынталандырды. 1995 жылғы консервативтік партия жетекшілігіне сайлауда Ли Джон Редвудты қолдады. 2001 жылғы жалпы сайлауда 46,2% дауыспен және 8071 дауыс артықшылықпен Гейнсборо округінен қайта сайланды. 2001 жылдан 2010 жылға дейін Ли Мемлекеттік есеп комитетінің төрағасы болды, бұл комитет бюджетті тексерумен, мемлекеттік қаржының ысырапшылығын анықтаумен және мемлекеттік шығыстарда ақшаның тиімділігін іздеумен айналысатын басты парламенттік орган. Оның төрағалығы кезінде комитет 420 мемлекеттік жоба мен бағдарлама бойынша мәліметтер жинап, салық төлеушілерге 4 миллиард фунт стерлингтен астам қаржыны үнемдеуге көмектесті. 2005 жылғы жалпы сайлауда Ли 43,9% дауыспен және 8003 дауыс артықшылықпен қайта сайланды. Ли 40-тан астам консервативті парламент мүшелерінің көзқарасын білдіретін әлеуметтік консервативті Cornerstone Group президенті болды және 2005 жылы топтың тұсаукесерлік памфлеті «Иман, Ту және Отбасы» авторы болды. 2006 жылғы қазан айында Ли Дэвид Кэмерон партия басшысы болғаннан кейін негізгі жақтаушылардың консервативтерге дауыс беруден бас тартқанын мәлімдеді. Дегенмен, Мемлекеттік есеп комитетінің тиімді төрағалығы оның парламенттік мансабын жаңартты. 2008 жылдың басында PAC төрағасы ретінде Ли Көлік министрлігінің (DfT) қате статистикасына сүйеніп, салық төлеуден жалтарғандықтары үшін мотоциклшілерді сынады. Ол мотоциклшілердің 38%-ы көлік салығын төлемейтінін айыптады. Кейін DfT мотоциклдердің 95,5%-ы заңды екенін мойындағаннан кейін ол бұл үшін кешірім сұрады. 2010 жылғы жалпы сайлауда Ли тағы да сайланды, дауыс үлесі 49,3%-ға өсті және 10 559 дауыс артықшылықты қамтыды. 2010-2011 жылдары Ли Джордж Осборнның орталық үкімет үшін жаңа қаржылық басқару стратегиясын әзірлеуге және іске асыруға сыртқы сынды енгізу үшін тағайындаған тәуелсіз қаржы кеңесшісі болды. Ол 2011 жылы қызметтен кетті, бірақ кейіннен ол Парламент бюджетіне қаржылық бақылауды жақсарту туралы есеп беру үшін тікелей Казначейство канцлеріне қайта тағайындалды. Ол Қазынашылықтың қаржылық есеп беру және кеңес беру тақтасының мүшесі болды және 2010 жылы Ли Еуропа Кеңесінің Парламенттік Ассамблеясына делегат болды, үнемі сөйледі және Мәдениет, ғылым, білім және БАҚ комитетінде жұмыс істеді. Ли 2011 жылы Борис Джонсонның Джордж Осборнға несиелік дағдарыстан кейін экономикалық жаңғыруға көмектесу үшін Ұлыбританиядағы салық мөлшерлемесін төмендету туралы шақыруын қолдады. 2010 жылдың соңында Лиге Ұлыбританияның Ватикан елшісі қызметі ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Еуропа Кеңесінің Ассамблея мүшесі Ли Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың ұсынысы бойынша адам құқықтары туралы заңнаманы одан әрі қабылдауға қарсы болды. 2011 жылы Ли Ұлттық аудит басқармасын тексеріп, бағалайтын орган - Мемлекеттік есеп комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. 2012 жылы Ли, көптеген консервативті парламент мүшелерімен бірге, көптеген Король кеңесшілері де бар, Коалициялық үкіметтің Лордтар палатасын реформалауға бағытталған әрекетіне қарсы дауыс берді, бұл маңызды конституциялық мәселе бойынша мағыналы парламенттік пікірталасқа уақыт шектеу қойылды. 2014 жылдың қыркүйегінде Ли үкіметтің митохондриялық алмасу терапиясына рұқсат беруіне сын көтерді, бұл жазылмайтын аурулар, мысалы, бұлшықет дистрофиясымен туған балалардың тууына жол бермейді. Бұл аурулар әр 6500 сәбидің біреуіне әсер етеді, Ли бұл адамдардың «мүшелеріне бөлінуіне» және ол «өзгертілгендер мен өзгертілмегендер» деп атағандар арасындағы қақтығысқа әкелуі мүмкін екенін мәлімдеді. Денсаулық сақтау министрлігі генетикалық өзгерістердің болмағанын мәлімдеді. 2015 жылы Франция президенті Франсуа Олланд оны «біздің парламенттеріміздің, үкіметтеріміздің және қоғамдарымыздың арасындағы көпір» болғаны үшін Легион д’Онер орденімен марапаттады, деді елші Сильви Берман оның марапатталуында. Ли 2015 жылғы жалпы сайлауда 52,7% дауыспен және 15 449 дауыс артықшылықпен қайта сайланды. 2016 жылдың наурыз айында ол Жасыл партияның депутаты Кэролайн Лукастың NHS жекешелендіруін кері қайтаруға бағытталған заң жобасын «сүрелеу» үшін үш басқа консервативті депутатқа қосылды. Үш жарым сағат бойы сөйлеу арқылы Лукасқа заң жобасын ұсынуға бар болғаны 17 минут қалды, нәтижесінде ол дауыс берусіз тоқтатылды. Ли 2017 жылғы мерзімінен тыс өткен жалпы сайлауда 61,8% дауыспен және 17 023 дауыс артықшылықпен қайта сайланды. Ли 2019 жылдың наурыз айында Англия мектептерінде ЛГБТ-ге бағытталған жыныстық және қарым-қатынас білімін қарсы дауыс берген 21 депутаттың бірі болды. 2019 жылғы жалпы сайлауда Ли 66,4% дауыспен және 22 967 дауыс артықшылықпен қайта сайланды. 2020 жылдың тамызында Ли Франциядан Англияға өтетін мигранттардың баспана іздеуіне жол бермеу үшін Ұлыбританияның Кале қаласын қайтаруды ұсынды. 2022 жылдың 1 наурызында Ли Украинадағы Ресейдің басып кіруінен Ұлыбританияға қашқын қабылдауға қатысты Прити Пателдің «пропорционалды жауабын» мақтады. Парламентте сөйлеген Ли, сондай-ақ Пателге «мысалы, Линкольнширдегі адамдардың даусын тыңдауын» өтінді, онда біз Шығыс Еуропадан келген миграция бойынша өз үлесін қостық және тұрғын үй мен жұмыс орындары бойынша үлкен қысымға тап болдық. Осы мәлімдемелері үшін Ли Линкольншир округі кеңесінің Лейборист кеңесшілері тарапынан сынға ұшырады.

Көзқарастар

Ли – католик және «Христиандық перспективадан ойлар» деген жеке блогын жүргізеді. Ол 1962 жылғы Мессаның қолданылуын қолдайтын Латын Мессасы қоғамының меценаты. Ол парламентте дәстүрлі отбасылық құндылықтарды нығайту үшін, соның ішінде жұмыс істейтін отбасыларға салық жүктемесін азайту саясатын енгізу мақсатында әлеуметтік консервативтік мақсаттарды қолдайды. Ол адам эмбриондарын зерттеуге қатысты аборт заңын қатаңдатуды жақтады. Ол 28-тарауды қорғады және 2004 жылғы азаматтық серіктестік туралы заңға қарсы болды, оған парламентте екінші оқылымда қарсы дауыс берді. Кейін Ли азаматтық серіктестіктердегі мүлік және зейнетақы құқықтарын 12 жылдан астам бірге тұрған туыстарға тарату туралы түзету ұсынды. Бұл бастапқы заң жобасын қолдаған көптеген адамдар, мысалы консервативті депутат сэр Алан Дункан, оны «бұзушы түзету» деп атады. Ол денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлық туралы заңға енгізілген соңғы түзетулерге қарсы дауыс берді, бұл үйдегі медициналық аборттарға рұқсат беруді бекітті. Ұлттық трастқа тиесілі мүліктер мен отаршылдық арасындағы байланыс, соның ішінде тарихи құлдықпен байланысы туралы алдын ала есептің нәтижесінде Ли 2020 жылдың қарашасында консервативті парламентарийлердің «Ақылды топ» тобынан The Telegraph газетіне жазылған хатқа қол қойды. Хатта Ұлттық траст «мәдени марксистік догмамен боялған, кеңінен таралған «ояну күнтізбесі» деп айыпталды». Ли өзін әлеуметтік консервативті Тэтчерші деп санайды және «еркін кәсіпкерлік, реттеуді азайту, төмен салық салу және кішірек мемлекетке» сенеді. 2018 жылдың маусым айында ол Ұлттық денсаулық сақтау жүйесін реформалауды ұсынды: «Мен жеке өзім Франция мен Германиядағы әлеуметтік сақтандыруды қарастыруымыз керек деп ойлаймын, себебі жалпы салық салуды арттыруға орын жоқ». COVID-19 карантині кезінде Ли шіркеулерді құлшынып тұру үшін ашық ұстауды жақтады, қоғамдық құлшынып тұруға толық тыйым салуды негіздеу үшін ғылыми дәлелдер жоқ екенін айтты. 2023 жылдың маусым айында The Guardian Лиді «Венгрияның оңшыл көшбасшысы Виктор Орбанмен жақын қарым-қатынас жасады» деп айыптады. Бұл Ли және консервативті депутаттар сэр Кристофер Чоп пен Ян Лидделл Грейнджердің Еуропа Кеңесінің парламенттік ассамблеясындағы популистік блок – Еуропа консерваторлар тобы мен Демократиялық альянстың жиналысында Венгрия премьер-министрімен бірге суретке түскені кезінде болды. Либерал-демократтар партиясының өкілі Кристин Жардин бұл суретті айыптап: «Консервативті депутаттар гомофобиялық және демократияға қарсы саясатты жүзеге асырған оңшыл көшбасшымен жақын қарым-қатынас жасауы керек емес» деді. 2017 жылдың қазан айында Парламенттің төменгі палатасы оппозицияның жалпы несие жүйесін енгізуді кейінге қалдыру және алдымен жүйедегі мәселелерді шешу туралы ұсынысын көпшілік дауыспен қабылдады. Ли үкіметтің дауыс беруді елемеу туралы шешімін қатты сынады: «Тирандыққа апаратын жол парламентті елемеу арқылы салынған».

Спикерлік сайлау

Арғы қатардағы тәжірибелі депутат Лиге Ұлыбритания парламентінің спикері лауазымына және 2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін спикердің орынбасары лауазымына үміткер болуға шақырылды, бірақ сол кезде үміткер болмауды шешті, себебі парламенттік дәстүр бойынша, үкіметтік партия мүшелері бұрынғыдан сайланбаған жағдайда мұндай лауазымдарға сайланбауы керек еді. Ли 2019 жылы спикер Джон Беркоу зейнетке шыққаннан кейін Ұлыбритания парламентінің спикері лауазымына үміткер болды; ол сайланса, барлық тарапқа әділ болып, дәстүрлі рөл атқаратынын айтты. Бірінші кезеңде 12 дауыс жинағаннан кейін ол жарыстан шығарылды.

Парламенттік топтар

Француз тілінде еркін сөйлейтін Ли қазір Франция және Италия жөніндегі барлық партиялық парламенттік топтардың төрағасы болып табылады. Ол Вестминстер сарайында Италия парламентінің депутаттарына итальян тілінде сөз сөйледі. Сонымен қатар, ол Ресей жөніндегі жаңа барлық партиялық парламенттік топтың төрағасы, сақтандыру жөніндегі барлық партиялық парламенттік топтың хатшысы, ал 1922 комитетінің Сыртқы істер, қорғаныс және халықаралық даму кіші комитетінің төрағасы.

Жеке өмір

Ли 1984 жылғы 25 қыркүйекте Лондонда Мэри Гудманға үйленді; анасы арқылы Графиня Мария фон Карлоудың немересі және Мекленбург-Стрелиц герцогы Георг Александрдың шөбересі, ал әкесі арқылы өнерді қолдаушы леди Оттолин Моррелл мен британ саяхатшысы Филип Морреллдің шөбересі. Сэр Эдвард пен леди Лидің алты баласы бар (Наталия, Тамара, Бенедикт, Марина, Николас және Теодор), және олар уақыттарын Вестминстердегі және Линкольнширдегі сайлау округіндегі үйлер арасында бөліседі. Олардың үш үлкен баласы мемлекеттік қызметкер болып Ұлыбритания үкіметінде жұмыс істейді. Отбасы Лондондағы Бромптон ораториясы мен Вестминстер соборының паштары және Серпентин жүзу клубының мүшелері. Лидің терісінде розацея ауруы бар және ол 2020 жылғы наурыз айында әлеуметтік желілерде сыртқы түрі үшін қорланғаны туралы айтты.