Кіріспе

Көрінетін эмоцияларды зерттеу
көрінетін эмоцияларды зерттеу

Патогномия – "адамның бет-әлпеті мен денесінің уақытша белгілерінің, ерікті немесе еріксіз болсын, семиотикасы". Мұның мысалдары – күлімсіреу, жымиып жіберу, еріксіз іш кешіру немесе жөтел сияқты реакциялар. Ол да, оның сыншысы Георг Кристоф Лихтенберг те бұл терминді физиогномиядан туындырды, ол адамдардың бет-әлпеттерінің статикалық және бекітілген ерекшеліктеріне және олардан салыстырмалы түрде тұрақты қасиеттерді анықтауға бағытталған. Физиогномия адамның жалпы, ұзақ мерзімді мінезін болжау үшін пайдаланылады, ал патогномия – қазіргі мінез-құлқы туралы ақпарат алу үшін қолданылады. Физиогномия ерекшеліктердің пішініне, ал патогномия – ерекшеліктердің қозғалысына негізделген. Бұдан әрі, физиогномия адамның табиғатына, ал патогномия – уақытша жағдайына және қазіргі эмоциялық күйін ашуға назар аударады. Георг Кристоф Лихтенберг физиогномияның патогномияны, соның ішінде бекітілген және қозғалмалы бет ерекшеліктерін қамтитынын айтады, бірақ бұл термин көбінесе адамның ерекшеліктерін ажырату және анықтау үшін қолданылады.

Патогномияны зерттеу

Патогномия ғылымы белгілі бір эмоцияларды, олардың кейбіреулерін анықтау қиынға соғатын, мысалы, түрлі психологиялық ауруларға байланысты аурудың айқын емес белгілерін анықтаудың практикалық негізі болып табылады. Психологиялық ауруларға депрессия, назар жетіспеуі және гипербелсенділік синдромы, екіполярлық бұзылыс, тамақтану тәртібінің бұзылысы, Уильямс синдромы, шизофрения және аутизм спектрінің бұзылыстары жатады. Эмоциялардың белгілерін түсінуге қатысты қабылдаудың басты бағыты – бет әлпеті арқылы эмоцияларды тану болып табылады. Соңғы жылдары адам эмоциясын тануға негізделген деректер базасынан бастап, қазір эмоцияларды тануды одан әрі зерттеу үшін осындай стимулдар ұсынатын компьютерлік деректер базасына дейін, эмоциялық сигналдарды сөзсіз белгілер арқылы анықтау қабілеті едәуір жақсарды.

Компьютерлік әдістер

1978 жылы Экман және оның әріптесі Уоллес В. Фризен бет бұлшықеттері мен олардың қызметтерінің таксономиясын жасады, бұл объективті өлшеуді қамтамасыз етеді, осы жүйе бет мінез-құлқын сипаттайды. Бұл жүйе Бет-әлпетті кодтау жүйесі (FACS) деп аталады. Бұрынғы кодтау жүйелері көбінесе субъективті тәсілге негізделген, тек жасырылған эмоцияларды анықтауға тырысты, бұл жеке адамның көзқарасы мен бағасына көп тәуелді болды. FACS негізінен көрсетілген бет-әлпетті сипаттауға бағытталған, бірақ зерттеуші бет мінез-құлқы эмоционалды жағдаймен тығыз байланысты болған жағдайда интерпретацияны қоса алады. FACS негізінде құрылған ашық қолжетімді деректер базасы – Radboud Faces Database (RaFD). Бұл деректер жиынтығында "бес түрлі камера бұрышынан бір мезгілде түсірілген үш түрлі бағыттағы сегіз бет-әлпет" бар. Барлық RaFD эмоциялары айқындылығымен ерекшеленеді, тек жек көру сезімі басқаларына қарағанда аз айқын. Стимулдарды ерлер мен әйелдерге, ересектерге және балаларға көрсету арқылы қатысушылардан көрсетілген эмоцияны анықтау сұралады. Сильван С. Томкинс және оның шәкірттері Кэрол Э. Изард пен Пол Экман динамиктер арқылы дыбыстық стимулдарды ұсынды және қатысушылардан аудионы тиісті эмоцияға сәйкес таңдауды сұрады, олар басылған парақта бет-әлпеті бейнеленген суреттермен көрсетілген жазбаларды таңдады. Хронаки және басқалар толығымен компьютерленген әдіспен тыңдағыштар арқылы стимулдарды көрсетіп, қатысушылардан эмоциялық сөздер жазылған пернетақта түймелерінен таңдауды сұрады. Дауыстық экспрессияны зерттеудің осы көптеген әдістері стандартты тәсілді қолданады: стимулды ұсыну және қатысушыдан естігеніне сәйкес эмоцияны көрсетуді сұрау. Бұл тәсіл эмоциялар мен құмарлықтар туралы білімді осындай сөзсіз коммуникация арқылы одан әрі дамытуға мүмкіндік береді.