Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кортона (итал. Cortona) — Италияның Тоскана облысы, Ареццо провинциясындағы қала және коммуна. Ареццодан кейін Валь-ди-Кьяна аймағының маңызды мәдени және өнер орталығы болып табылады.
Cortona (/k//ɔːr/'/t//oʊ//n//ə/, korˈtoːna) is a town and comune in the province of Arezzo, in Tuscany, Italy. It is the main cultural and artistic centre of the Val di Chiana after Arezzo.
Топонимика
Кортона латын тіліндегі Cortōna және этруск тіліндегі 𐌂𐌖𐌓𐌕𐌖𐌍 (curtun, 𐌍𐌖𐌕𐌓𐌖𐌂) сөздерінен туындаған. Тіл білімі маманы Гельмут Рикстің сөзіне сәйкес, этруск тіліндегі этникалық атау curthute (curѳute) болған, ол Сиена провинциясындағы Киузи қаласындағы жазуда рулық атау ретінде кездеседі.
Cortona is derived from Latin Cortōna, and from Etruscan 𐌂𐌖𐌓𐌕𐌖𐌍 (curtun, 𐌍𐌖𐌕𐌓𐌖𐌂 in Etruscan). According to linguist Helmut Rix, ethnic in Etruscan was curthute (curѳute), attested as a gentile in an inscription from Chiusi, in the province of Siena.
Этруск дәуірі
Этрусктердің қатысы археологиялық тұрғыдан Вилланован кезеңінің соңынан табылды, ал қаланың Умбриялық тегіне қатысты мұндай дәлел жоқ. Б.з.д. 8-7 ғасырлары аралығында ол Этруск лигасының маңызды мүшесі немесе лукумонияға айналды. Көптеген жағдайларда Кортона өзінің стратегиялық орнының арқасында өте қуатты қалаға айналды, бұл жақын жердегі аумақты кеңінен бақылауға мүмкіндік берді. Б.з.д. 4 ғасырда этрусктер қаланы 3 шақырымға дейін қоршап тұрған мықты қабырғаларды, қала маңына шашырап орналасқан "мелон" қабірлерін және Италиядағы бірегей мысал – сфинкстермен әшекейленген монументалды жерлеу алтарын (Содоның Тумулус II) салды. Бұл жерде сонымен қатар этрус тіліндегі ең ұзын жазулардың бірі сақталған қола тақта да табылды. Б.з.д. 310 жылы көптеген этруск қалалары Римге бағынды, ал Кортона Риммен одақ жасады, бірақ бұл одақ бұзылып, Трасимен көліне жақын жерде қақтығысқа әкелді.
An Etruscan presence is found archaeologically from the late Villanovan while there is no such evidence of an Umbrian origin of the city. Between the 8th and 7th centuries BC it became an important member of the Etruscan League or a lucumonia. Most likely, Cortona became a very powerful city thanks to its strategic position, which allowed a wide control of nearby territory. In the 4th century BC the Etruscans built the imposing walls that surround the city for about 3 km, the "melon" tombs scattered around the city and the monumental funerary altar (Tumulus II of the Sodo) adorned with sphinxes, a unique example in Italy. The Tabula Cortonensis was also found here, a bronze sheet with one of the longest inscriptions in the Etruscan language. In 310 BC many Etruscan cities were subdued by Rome and Cortona made an alliance with Rome which however was not respected and led to a violent clash near Lake Trasimeno.
Рим дәуірі
Кортона ақырында Рим колониясына айналып, Корито деген атпен белгіленді. Рим үкімдігі кезінде Кортона көптеген ықпалын жоғалтты. Кассия жолы – орталық Этрурия арқылы өтетін Римнің негізгі қанаты, Кортонаны айналып өтіп, тікелей Киузиден Ареццоға дейін жалғасты. Екінші Пуника соғысы кезінде Ганнибал Кортонаны қоршап, шабуыл жасады. Тразименоның танымал шайқасы шалқары алыс емес жерде болды, ал шайқас алаңынан үлкен алыс емес Оссая ауылы өлгендердің денелері жиналған жер болғандықтан, сүйек сақтау орны ретінде аталды. Рим кезеңінен қалған іздер кейбір жергілікті ауылдардың аттарында да көрініс береді, атап айтқанда, Метеллиано – патшалық Метелли әулетінің топонимінен алынған, ал Кассия жолының жанындағы ежелгі бақылау бекеті орналасқан Центоя – Рим әскерінің бір бөлімі болған жүздікке байланысты. 450 жылы готтар Кортонаны жаулап алды. Готика соғысының соңғы сатыларында (535–554) Кортона тоналып, қиратылды.
Cortona eventually became a Roman colony under the name Corito. Cortona lost much of its influence under Roman rule. The Via Cassia, the main Roman artery through central Etruria, led directly from Chiusi to Arezzo, bypassing Cortona. During the Second Punic War Hannibal besieged and attacked Cortona. The famous battle of Trasimeno took place not far away and the hamlet of Ossaia, not far from the battlefield, takes its name because the remains of the dead were amassed there, becoming an ossuary. Traces from the Roman period can also be found in the names of some local hamlets, in particular Metelliano, derived from the toponym of the patrician family Metelli, and Centoia on an ancient checkpoint near the via Cassia, seat of a Century, sub unit of the Roman army. In 450 AD the Goths occupied Cortona. In the final stages of the Gothic War (535–554), Cortona was sacked and destroyed.
Кейінгі тарих
Кортона 13 ғасырда өз валютасымен гибеллиндік қала-мемлекетке айналды. 1325 жылдан 1409 жылға дейін Раниери Касали әулеті қалаға сәтті басшылық етті. 1409 жылы Неапольдің Ладислав I-і тарапынан басып алынғаннан кейін, Кортона 1411 жылы Медичилерге сатылды. 1737 жылы Медичи әулетінің үлкен тармағы тоқтатылып, Кортона Лоррейн үйінің билігіне өтті. Италияның Біріккен соғыстарынан кейін Тоскана – Кортонаны қоса – Италия Корольдігінің бір бөлігіне айналды.
Cortona became a Ghibellinian city state in the 13th century, with its own currency. From 1325 to 1409, the Ranieri Casali family successfully ruled the town. After being conquered by Ladislaus of Naples in 1409, Cortona was sold to the Medici in 1411. In 1737, the senior branch of the Medici line became extinct and Cortona came under the authority of the House of Lorraine. Following the Italian Wars of Independence, Tuscany—Cortona included—became part of the Kingdom of Italy.
Кортонаның құрылуы туралы аңыз
Кортонаның негізі классикалық дәуірге дейінгі мифтермен байланысты. Бұл мифтер кейіннен, әсіресе Козимо I де Медичи кезінде қайта жаңартылды. XVII ғасырдағы Джакомо Лауроның, Аннио да Витербоның жазбаларынан өңделген "Нұсқаулық" кітабында Нұх Ұлы топан судан кейін 108 жыл өткен соң Тибр және Палья өзендері арқылы Вальдикианаға келгені айтылады. Ол бұл жерді Италиядағы басқа кез келген жерден артық көрді, себебі ол өте құнарлы болды және онда отыз жыл тұрды. Нұхтың ұрпақтарының бірі – оның ұлы Краньо болды. Ол төбеге шығып, биік орналасуын, көркем жазирасын және тыныш ауа райын ұнатып, Ұлы топан судан кейін 273 жылда Кортона қаласын сол жерде салды.
The foundation of Cortona remains mixed in myths dating to classic times. These were later reworked especially in the late Renaissance period under Cosimo I de' Medici. The 17th century Guide of Giacomo Lauro, reworked from writings of Annio da Viterbo, states that 108 years after the Great Flood, Noah entered the Valdichiana via the Tiber and Paglia rivers. He preferred this place to anywhere else in Italy, because it was so fertile, and dwelt there for thirty years. One of Noah's descendants was Crano, his son who came to the hilltop and, liking the high position, the fine countryside and the calm air, built the city of Cortona on it in 273 years after the Great Flood.
Негізгі көрікті жерлер
Кортона сәулетінің ерекшелігі ортағасырлық стильде, тік және тар көшелермен еңіс беткейде орналасқан. Гарибальди алаңынан (жергілікті тұрғындар бұл жерді Piazza Carbonaia деп әлі де атайды) Вальдикиананың толық көрінісі ашылады, соның ішінде Трасимен көлі де көрінеді – бұл жерде б.з.д. 217 жылы Ханнибал рим армиясын тұтқынға алған (Трасимен көлі шайқасы). Кортона археологиялық паркі этруск қала-мемлекетінің қызықты қалдықтарын сақтайды, оларға ежелгі қабырғалар, ғимараттар және салтанатты қабірлер жатады. Этруск қала-мемлекеті ретіндегі тарихынан қалған көптеген қызықты ескерткіштер сақталған. Айналасындағы жерде ежелгі қабырғалардың бөліктері, ғимараттар мен рәсімдік қабірлер кездеседі. Этруск қала қабырғасының кейбір бөліктері бүгінде қазіргі қабырғаның негізі ретінде көрініп тұр. Қаланың басты көшесі – Via Nazionale, еңісі жоқ жалғыз көше, және жергілікті тұрғындар оны әлі де Ruga Piana деп атайды. Кортонадан тыс жерде Оссаядағы рим вилласы мен жақын төбелердегі римдік жолдар бар, олармен бүгінде де саяхаттауға болады. Palazzo Casali, сондай-ақ Palazzo Pretorio деп те аталады, Etruscan Академиясының мұражайына ие, онда этруск, рим және египеттік өркениеттерден, сондай-ақ орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінен шыққан өнер туындылары мен артефакттар қойылған. Etruscan Академиясының мұражайы 1727 жылы Онофрио Балделлидің жинақтары мен кітапханасы негізінде құрылды. Оның ең танымал көне артефактілерінің бірі – 1840 жылы Кортонаның жанындағы Фраттадан табылған қоладан жасалған шам (лампадарио), кейін Академия оны 1600 флоренциялық скудиге сатып алды. Оның иконографиясында (16 шамның астында) панапайпа немесе екі флейтада ойнайтын Силен, сондай-ақ сиреналар мен арпиялардың бейнелері бар. Толқындарды, дельфиндерді және басқа да қауіпті теңіз жануарларын бейнелейтін аймақтарда тілі шығып тұрған горгонға ұқсас бет бейнеленген. Әр шамның арасында Ахелостың мүйізді басы орналасқан. Шам б.з.д. 4 ғасырдың екінші жартысындағы маңызды солтүстік этруск діни орталығынан шыққан деп есептеледі. Кейінгі (б.з.д. 2 ғасыр) жазуда бұл шам Мусни отбасының қалауымен құрбандық мақсатында қайта арналғаны көрсетілген. Мұражайда тағы бірнеше маңызды этруск қола туындылары бар. Жақын жердегі этруск қабірлеріне Tanella di Pitagora (Камуциядан төбенің ортасында) кіреді: қабірдің тас қабырғасы ашық көрінеді, бірақ бұрын топырақ үйіндісімен жабылған. Екі қабір Il Sodo төбесінде, ал үшіншісі – Камюкияның өзінде орналасқан. Il Sodo I, "Il Melone" деп белгілі "Grotta Sergardi", шеңбер пішіндес, ішкі бөлмелерге апаратын параллель дәліздерге ашылатын дәлізден тұрады. Бөлмелер тас плиткалармен қаланған, бірақ қабырғалар дөңгеленген кірпіштерден жасалған. Бұл қабірді аралауға болады. Il Sodo II-де жауынгерлерді жеп жатқан сфинкстер бейнеленген үлкен тас сатылы құрбандық алаңы орналасқан. Қаланың ең бағалы өнер туындылары – Фра Анжеликоның Епархиялық мұражайдағы екі панносы: «Жариялану» және «Киелілермен бірге Ана мен бала». Осы суретшінің сақталған үшінші туындысы – Сан-Доменико шіркеуінің кіреберісінің үстіндегі фреска, ол 1436 жылы Кортонада болған кезінде салынған. Епархиялық мұражайда Джузеппе Мария Креспидің, «Lo Spagnuolo» деп белгілі суретшінің «Святая Маргаританың экстазы» атты туындылары да қойылған. Академия мұражайында Кортониялық суретші Джино Северинидің 1916 жылғы «Аналық сезім» картинасы бар. Сонымен қатар Пьетро да Кортонаның туындыларының үлгілерін де көруге болады. 1504 жылы салынған Брамасоль вилласы 2003 жылы түсірілген «Тоскан күнінің астында» фильміне түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды.
The prevailing character of Cortona's architecture is medieval with steep narrow streets situated on a hillside at an elevation of that embraces a view of the whole of the Valdichiana. From the Piazza Garibaldi (still referred to by the local population by its older name, Piazza Carbonaia) is a fine prospect of Lake Trasimeno, scene of Hannibal's ambush of the Roman army in 217 BC (Battle of Lake Trasimene). Cortona Archaeological Park hosts interesting remains from the Etruscan city state, including ancient walls, buildings and ceremonial tombs. boasts a number of interesting remains from its past as an Etruscan city state. The surrounding countryside is dotted with sections of ancient walls, buildings and ceremonial tombs. Parts of the Etruscan city wall can still be seen today as the basis of the present wall. The main street, via Nazionale, is the only street in the town with no gradient, and is still usually referred to by locals by its older name of Ruga Piana. Outside Cortona are the Roman villa at Ossaia and the Roman roads in the hills nearby which can still be traveled today. The Palazzo Casali, also known as Palazzo Pretorio, houses the Museo dell'Accademia Etrusca, displaying items from Etruscan, Roman, and Egyptian civilizations, as well as art and artefacts from the Medieval and Renaissance eras. The distinguished Etruscan Academy Museum had its foundation in 1727 with the collections and library of Onofrio Baldelli. Among its most famous ancient artefacts is the bronze lampadario or Etruscan hanging lamp, found at Fratta near Cortona in 1840 and then acquired by the Academy for the large sum of 1600 Florentine scudi. Its iconography includes (under the 16 burners) alternating figures of Silenus playing panpipes or double flutes, and of sirens or harpies. Within zones representing waves, dolphins and fiercer sea creatures is a gorgon like face with protruding tongue. Between each burner is a modelled horned head of Achelous. It is supposed that the lampadario derived from some important north Etruscan religious shrine of around the second half of the 4th century BC. A later (2nd century BC) inscription shows it was rededicated for votive purposes (tinscvil) by the Musni family at that time. The Museum contains several other important Etruscan bronzes. Etruscan chamber tombs nearby include the Tanella di Pitagora (halfway up the hill from Camucia): the fine masonry of the tomb stands exposed, but was formerly covered by an earth mound. Two at the foot of the hillside at Il Sodo, and a complex in Camucia itself. Il Sodo I, the 'Grotta Sergardi' commonly known as 'Il Melone', contains a passage, opening into parallel passages leading to square inner chambers, within a mound about in circumference. Although the chambers are paved with slabs of masonry the walls are constructed of pieces of rock roughly formed into bricks. This tomb can be visited. Il Sodo II contained a large stone stepped altar platform with carved sphinxes devouring warriors. The town's chief artistic treasures are two panels by Fra Angelico in the Diocesan Museum, an Annunciation and a Madonna and Child with Saints. A third surviving work by the same artist is the fresco above the entrance to the church of San Domenico, likewise painted during his stay at Cortona in 1436. The Diocesan Museum houses also a group of work by Giuseppe Maria Crespi, known as Lo Spagnuolo, called Ecstasy of Saint Margaret. The Academy Museum includes the very well known painting Maternità of 1916 by the Cortonese artist Gino Severini. There are also examples of the works of Pietro da Cortona. The villa Bramasole, built in 1504, was used as the location for the 2003 film Under the Tuscan Sun.
Оссаяның императорлық вилласы
Император вилласы б.з.б. 1 ғасырдан бастап б.з. 6 ғасырына дейін қоныстанған. Үлкен, сәнді, созылған террассалы виллаға алдымен консул Вибий Пансае отбасы, одан кейін император Августың немерелері және тақ мұрагерлері Гай Цезарь мен Луций Цезарь ие болды.
The Imperial villa was inhabited from the 1st century BC until the 6th century AD. The large, luxurious, elongated terraced villa was owned first by the consular family Vibii Pansae, followed by Gaius Caesar and Lucius Caesar, grandsons and heirs to the throne of emperor Augustus.
Қайта өрлеу дәуірінің сәулет өнері
Санта-Мария-Нуова 1554 жылы Джорджио Вазари салған, грек кресті орналасқан күмбезді шіркеу. Ішінде күмбездің фонарын тіреп тұратын төрт үлкен бағана орналасқан. Екі жағында кресттің төрт қанаты күмбездік қабырғалармен жабылған, ал бұрыштарда төрт кішкентай күмбез көтеріледі. Шіркеудің ішінде Алессандро Аллоридің "Тууы" картинасы, Баччо Чиарпидің "Сан-Карло Борромео обадан зардап шеккендерге қасиетті тағам беруі" және Эмполидің "Жариялануы" суреттері бар. Ғибадатхананың жағдайы нашар, ішкі бөлігі келушілерге жабық. Санта-Мария-делле-Грацие-аль-Кальцинайо 1484–1515 жылдары Франческо ди Джорджио Мартинимен "Мадонна-дель-Кальцинайо" деп аталатын қасиетті Мария Ананың керемет бейнесін сақтау үшін салынған. Бұл бейне бастапқыда әк ыдысының – кальцинаионың ағаш қабырғасына салынған. Кемеге орталықтандырылған Ренессанс стилі қолданылды: ғимараттың шығыс бөлігі көбінесе орталықтандырылған формаға айналдырылып, Флоренция соборына ұқсас үлкен күмбезбен аяқталды. Жаңадан қалпына келтірілген ішкі кеңістікте ерекше биік аркалар бар.
Santa Maria Nuova, built by Giorgio Vasari in 1554, is a domed church with a centralized Greek cross layout. Inside are four large columns which supports the lantern of the cupola. At the sides the four arms of the cross branch out covered with barrel vaults, while four small cupolas arise in the spaces of the angles. The interior contains paintings depicting a Nativity by Alessandro Allori, San Carlo Borromeo administers communion to those afflicted by Plague by Baccio Ciarpi, and an Annunciation by Empoli. The church is in poor condition, and the interior is not open for visitors. Santa Maria delle Grazie al Calcinaio was built in 1484–1515 by Francesco di Giorgio Martini to shelter a putatively miraculous icon of the Blessed Virgin Mary, the "Madonna del Calcinaio". This image was originally painted on the timbers of a lime vat, a calcinaio, hence the name. A centralized Renaissance design was applied to the design of the nave: the eastern part of the building was generally developed into a centralized form, which would then be crowned with a large cupola, foreshadowing the cathedral at Florence. The restored interior has unusually high arches.
Көлік
Кортонаға пойызбен баруға болады: ең жақын станса – Камуция Кортона. Сонымен қатар, Теронтола Кортона станциясы Теронтола ауданында орналасқан. Екі станса да Флоренция–Рим темір жолында жатыр, ал Теронтола Кортона станциясы Фолиньоға қарайтын желімен де қиылысады. Флоренция, Рим және Фолиньодан (Перужа арқылы) тікелей пойыз қатынасы бар.
Cortona may be accessed by rail: the closest station is Camucia Cortona, away. In addition Terontola Cortona station lies in the district of Terontola. Both stations lie on the Florence–Rome railway, while Terontola Cortona station is also at the junction with the line to Foligno, via There are direct trains from Florence, Rome, and Foligno (via Perugia).
Шарап
2000 жылы Кортона DOC (Denominazione di Origine Controllata) құрылды, оның құрамында 14 түрлі шарап өндіріп, сапасын бақылайтын 29 мүше бар.
In 2000, Cortona established Cortona DOC (Denominazione di Origine Controllata), which has 29 members that produce and control 14 different types of wines.
Танымал мәдениетте
Кортона Конанның саяхат бағдарламасының бірінде маңызды орын алды, онда Конан О'Брайен мен Джордан Шлански (шоудың атқарушы продюсерлерінің бірі) Италияға сапар шегеді. Шлански Кортонаға жиі келіп тұратындықтан, қала әкімі оған тұрақ орны сыйлайды және О'Брайенді өзінің сүйікті мейрамханасына апарады, онда ол азық-түлік, шарап және айналасы туралы түсіндіруге тырысады, бірақ бұл әрекеті аса сәтті болмайды. Кортона сонымен қатар Франсис Мейстің "Тоскана күннің астында" атты кітабында және осы кітап негізінде түсірілген, Диана Лейн басты рөлде ойнаған фильмде де көрсетілген. Ол Кортонаға экскурсияға барып, қала шетінде вилла сатып алады. Кортона "Баффи – вампирлерді жоюшы" сериалының 1-ші маусымының 8-ші эпизодында: "Мен, робот, сен, Джейн" атты бөлімде де пайда болады, онда дін қызметкерлері тобы сиқырлы ритуал арқылы Молох демонын кітапқа қамап қояды.
Cortona was featured as one of the destinations in a travel episode of Conan, in which Conan O'Brien and Jordan Schlansky (one of the show's associate producers) visit Italy. Schlansky, being a recurring visitor of Cortona, is awarded a parking space by the city's mayor and introduces O' Brien to his favourite restaurant, where he, with questionable success, explains the food, wine, and the surrounding area, to his travel companion. Cortona was also featured in Frances Mayes' book Under the Tuscan Sun, basis for the eponymous movie starring Diane Lane. She visits Cortona on a tour and buys a villa on the outskirts. Cortona was also featured in Buffy the Vampire Slayer season 1, episode 8: "I, Robot You, Jane", where a circle of priests trap the demon Moloch into a book using a magic ritual.