Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1835 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1835 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
5 тамыз – Ватикандағы Collegio Romano директоры отец Доминик Думушель Халли кометасының қайта оралуын алғаш көрді. 21 тамызда Фридрих Георг Вильгельм Струве Дорпат обсерваториясында оны қайта байқады. Джон Гершель кометаны бірінші болып табады деп күтілген, себебі ол сол кезде Оңтүстік Африкада 20 фут фокустық қашықтығы бар рефлекторымен – сол кездегі әлемдегі ең үлкен телескоппен болған. Ол оны қазан айында байқап, 16 қарашада перигелийге жеткенше бақылайды. Комета 1836 жылдың қаңтарында қайта пайда болады, ал Гершель оны мамыр айында соңғы рет байқайды. 25 тамыз – Гершель мен ойдан шығарылған серігі доктор Эндрю Гранттың Айда тірі жандарды ашқандығы туралы алты мақаланың біріншісі «Нью-Йорк Сан» газетінде жарияланды. Бұл оқиға қазір «Ұлы Ай алдауы» деп белгілі. Берлин обсерваториясы ашылды. Каролина Гершель мен Мэри Сомервилл Корольдік астрономиялық қоғамның алғашқы әйел мүшелері атанды.
August 5 – First sighting of the return of Comet Halley by Father Dominique Dumouchel, director of the Collegio Romano at the Vatican. It is next seen on August 21 by Friedrich Georg Wilhelm Struve at the Dorpat Observatory. John Herschel had been expected to find the comet first, as he was at the time in South Africa with his 20 ft focal length reflector – at this time the world's largest telescope. He finally observes it in October and watches until it reaches perihelion November 16. It reappears in January 1836, and Herschel will be the last person to observe it in May. August 25 – The first of six articles on discoveries of living creatures on the Moon supposedly made by Herschel and a fictitious companion named Dr. Andrew Grant is published in the New York Sun. This incident is now known as the Great Moon Hoax. Berlin Observatory opened. Caroline Herschel and Mary Somerville become the first women members of the Royal Astronomical Society.
Биология
Қаңтар – Дж. К. Лудон "Арборетум және Фрутицетум Британникум" жарияланымдарын бастайды. Неміс ботанігі Хьюго фон Моль жасыл балдырлар Кладофора гломератамен жұмыс істеген кезде жасуша бөлінуін алғаш рет микроскоп астында байқайды.
January – J. C. Loudon begins publication of Arboretum et Fruticetum Britannicum. Cell division is first observed under the microscope by German botanist Hugo von Mohl as he works over green algae Cladophora glomerata.
Химия
Винилхлоридті алғаш Юстус фон Либиг және оның шәкірті Анри Виктор Регольт жасаған.
Vinyl chloride first produced by Justus von Liebig and his student Henri Victor Regnault.
Геология
Ұлыбританияда Генри Де ла Беш негізін салған, әлемдегі алғашқы ұлттық геологиялық қызмет – Ordnance Geological Survey. Родерик Мёрчисон силур дәуірін, ал Адам Седжвик кембрий дәуірін атады.
Ordnance Geological Survey founded in Britain, under Henry De la Beche, the world's first national geological survey. Roderick Murchison names the Silurian period, and Adam Sedgwick the Cambrian.
Математика
Адольф Кетле «Адам және оның қабілеттерінің дамуы, немесе әлеуметтік физика туралы эссе» (адам туралы трактат деп аударылады) атты еңбегін жариялап, өзінің «әлеуметтік физика» теориясын баяндайды және қалыпты үлестірімге сәйкес өлшенген айнымалылардың орташа мәндерімен сипатталатын «орташа адам» (l'homme moyen) тұжырымын сипаттайды.
Adolphe Quetelet publishes Sur l'homme et le développement de ses facultés, ou Essai de physique sociale (translated as Treatise on Man), outlining his theory of "social physics" and describing his concept of the "average man" (l'homme moyen) who is characterized by the mean values of measured variables that follow a normal distribution.
Физика
Джордж Бидделл Эйри Эйри дискісі құбылысын алғаш рет толық түсіндірді. Гаспар Густав Кориолис айналмалы беттегі қозғалысты зерттеп, Кориолис эффектісін ашты. Уильям Роуэн Гамильтон қозғалыс теңдеулерін жариялады.
George Biddell Airy provides the first full explanation of the Airy disk phenomenon. Gaspard Gustave Coriolis examines motion on a spinning surface and deduces the Coriolis effect. William Rowan Hamilton states Hamilton's equations of motion.
Физиология және медицина
Ирландиялық дәрігер Роберт Джеймс Грейвс Грейвс ауруының белгілерін алғаш рет сипаттайды. Француз дәрігері Пьер Шарль Александр Луи Парижде "Recherches sur les effets de la saignée dans quelques maladies inflammatoires et sur l'action de l'émétique et des vésicatoires dans la pneumonie" атты кітабын жариялайды, онда ол қан құюдың кейбір қабыну ауруларын емдеуде көбінесе тиімсіз екенін жағдайдағы зерттеулер арқылы көрсетеді. Бельгиялық статистик Адольф Кетле "Sur l'homme et le développement de ses facultés, ou Essai de physique sociale" атты кітабында адамның қасиеттерінің орташа мәннен ауытқуы туралы теориясын ұсынады, сонымен қатар адамдық белгілердің қалыпты үлестірім қисығы бойынша таралатынын көрсетеді.
Irish physician Robert James Graves first describes symptoms of Graves' disease. French physician Pierre Charles Alexandre Louis publishes his book Recherches sur les effets de la saignée dans quelques maladies inflammatoires et sur l'action de l'émétique et des vésicatoires dans la pneumonie in Paris, in which he analyzes case studies to demonstrate that bloodletting is largely ineffective as a treatment. Belgian statistician Adolphe Quetelet publishes his books Sur l'homme et le développement de ses facultés, ou Essai de physique sociale, in which he presents his theory of human variance around the average, with human traits being distributed according to a normal curve.
Технология
Тамыз – Х. Фокс Талбот Англияның Уилтширдегі Лэкок аббаттығында әлемдегі алғашқы фотосуреттік негативтерді жасайды. 12 қыркүйек – Вильгельм Фридрих Випрехт пен Карл Морицке клапанды бас тубаға прус патенті беріледі. Сэмюэл Колт револьверді ойлап тапты. Джозеф Генри электр релесін ойлап тапты. Сэмюэл Морзе Морзе кодын әзірлейді.
August – H. Fox Talbot exposes the world's first known photographic negatives at Lacock Abbey in Wiltshire, England. September 12 – A Prussian patent is granted to Wilhelm Friedrich Wieprecht and Carl Moritz for a valved bass tuba. Samuel Colt invents the revolver. Joseph Henry invents the electric relay. Samuel Morse develops the Morse code.
Туылғандар
12 наурыз – Саймон Ньюкомб (1909 жылы қайтыс болды), канадалық математик және астроном. 14 наурыз – Джованни Шиапарелли (1910 жылы қайтыс болды), итальяндық астроном. 24 наурыз – Жозеф Стефан (1893 жылы қайтыс болды), австро-словен физигі және математигі. 29 наурыз – Густав Зандер (1920 жылы қайтыс болды), швед дәрігері. 2 тамыз – Элиша Грей (1901 жылы қайтыс болды), американдық электр инженеры. 1 қазан – Адам Полицер (1920 жылы қайтыс болды), венгрлік отолог. 6 қараша – Чезаре Ломброзо (1909 жылы қайтыс болды), итальяндық сот-медициналық психиатры.
March 12 – Simon Newcomb (died 1909), Canadian mathematician and astronomer. March 14 – Giovanni Schiaparelli (died 1910), Italian astronomer. March 24 – Joseph Stefan (died 1893), Austro Slovene physicist and mathematician. March 29 – Gustav Zander (died 1920), Swedish physician. August 2 – Elisha Gray (died 1901), American electrical engineer. October 1 – Ádám Politzer (died 1920), Hungarian otologist. November 6 – Cesare Lombroso (died 1909), Italian forensic psychiatrist.
Өлімдер
18 тамыз – Фридрих Стромейер (1776 жылы туған), неміс химигі. 14 қыркүйек – Джон Бринкли (1763 жылы туған), британдық астроном. 23 қыркүйек – Антиде Янвье (1751 жылы туған), француз дәлдік сағаттар жасаушысы. 21 қараша – Ханаока Сейшү (1760 жылы туған), жапондық хирург.
August 18 – Friedrich Stromeyer (born 1776), German chemist. September 14 – John Brinkley (born 1763), British astronomer. September 23 – Antide Janvier (born 1751), French precision clockmaker. November 21 – Hanaoka Seishū (born 1760), Japanese surgeon.