Кіріспе

Канадалық саясаткер

Дэниел Э. Уильямс (1949 жылдың 4 тамызында туған) – канадалық саясаткер, кәсіпкер және заңгер, 2003 жылдың 6 қарашасынан 2010 жылдың 3 желтоқсанына дейін Ньюфаундленд және Лабрадордың тоғызыншы премьер-министрі болды. Уильямс Ньюфаундленд және Лабрадордың Сент-Джонс қаласында дүниеге келіп өсті. Саясатқа кірмес бұрын, Уильямс жоғары табысқа жеткен заңгер және кәсіпкер болды. 2001 жылы Ньюфаундленд және Лабрадордың Прогрессивті консервативтік партиясының жетекшісі болып сайланғаннан кейін, ол Корнер-Брук қаласының Хамбер-Вест сайлау округіндегі қосымша сайлауда Ассамблея палатасына депутат болып сайланды. Уильямстың премьер-министрлігі Ньюфаундленд және Лабрадордан тыс жерлерде көп дау тудырды. Канаданың барлық туларын провинциялық үкімет ғимараттарынан алып тастау және 2008 жылғы федералды сайлауда «Консервативтен басқасы» кампаниясын бастау сияқты оқиғалар ұлттық назарды өзіне аударды. Уильямс Ньюфаундленд және Лабрадордан тыс жерлерде даулы саясаткер болып қала берсе де, провинцияда оның беделі үнемі жоғары болды, мақұлдау рейтингі жиі жетпіс және сексен пайызды құрады.

Ерте өмір және білім

Дэниел Э. Уильямс Канаданың Ньюфаундленд провинциясындағы Сент-Джонс қаласында Томас Уильямс пен Терезита (Галвей) отбасында төрт баланың үлкені ретінде дүниеге келді. Ол алғашқы білімін Сент-Бонавентура колледжінде, содан кейін Гонзага жоғары мектебінде алды. Уильямс отбасы провинцияның Канадамен біріккеннен бері прогрессивті консерваторлар болып келді; Уильямс Джон Дифенбеккердің премьер-министрлігіне кандидаттығын қолдап, жарналар таратты және үгіттендіруші плакаттар ілді.

Оппозиция басшысы

2000 жылы, жылдар бойы күмәнданулар болғаннан кейін, Уильямс Ньюфаундленд пен Лабрадордың Прогрессивті консервативтік партиясының (ПК) төрағалығына кандидаттығын жариялады және 2001 жылдың 7 сәуірінде қарсылықсыз сайланды. 2001 жылдың 19 маусымында ол Хэмбер-Уэст ауданындағы Корнер-Брук сайлау округінде өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті. Оппозиция жетекшісі қызметін атқарган кезінде Уильямс заң шығарушылық еңбекақысын қайырымдылыққа аударды. Сайлауға дейін және сайлау кезінде жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, Уильямс басшылығындағы Прогрессивті консерваторлар басты қарсыласы либералдардан, сондай-ақ Жаңа демократиялық партиядан (ЖДП) айтарлықтай басымдыққа ие болды. Прогрессивті консерваторлар дауыс берудің шамамен 59% -ын алып, 2003 жылғы жалпы сайлауда 48 орынның 34-ін жеңіп алды. Бұл жеңіс провинцияның Канадаға қосылғаннан бері 54 жыл ішіндегі үшінші үкіметтік өзгерісі болды және Либералдық партияның шамамен 15 жылдық үкімдігін аяқтады. Партия төрағасы ретінде Уильямс провинцияның тоғызыншы премьер-министрі болды. 2004 жылға жоспарланған 840 миллион долларлық бюджет тапшылығына байланысты, Уильямс сайлау алдындағы уәдесінен бас тартып, жұмыскерлерді жұмысқа қайтару туралы заң қабылдағаннан кейін ереуіл шамамен бір айдан кейін аяқталды. Сол жылы Уильямс үкіметі қызметтерді тиімдірек жеткізу мақсатында денсаулық сақтау және білім беру басқармаларын біріктірді, бұл әрекет провинцияда әлі де сынға ұшырауда. Уильямстың танымалдылығы, сол кездегі Канада премьер-министрі Пол Мартинмен Атлантикалық келісімді қайта қарауға әкелетін сайлауалды уәдесі үшін күрескен кезде артты. Мартин провинцияға теңізден алынатын мұнай кірісінің 100 пайызын беруді ұсынды, бірақ провинцияның жан басына шаққандағы салық кірісі Онтариодан асып кетпеуі үшін шығындарға шектеу қойды. Уильямс, басқа провинциялық басшылардың қолдауымен, Мартинмен келіссөздерден бас тартып, бұл шектеу провинциялық үкіметке оның үш мұнай кен орындарының қызмет ету мерзімі ішінде миллиардтаған долларлық кіріс жоғалтуына әкелетінін мәлімдеді. Уильямс және Жаңа Шотландияның премьер-министрі Джон Хамм премьер-министрмен бірнеше рет кездесті, бірақ Оттава мен екі провинция арасында келісімге қол жеткізілмеді. 2004 жылдың 23 желтоқсанында Уильямс провинциялық үкімет ғимараттарынан Канаданың барлық туларын алып тастауға бұйрық берген кезде жағдай шиеленістің шыңына жетті. 2005 жылдың 10 қаңтарында провинцияда Канада тулары қайтадан көтерілді, ал бірнеше аптадан кейін Ньюфаундленд пен Лабрадор және Нова-Скотия Оттавамен келісімге келді. Наурыз айында өткізілген сауалнама көрсеткендей, Уильямс үкіметіне қолдау 86 пайызға дейін өсті. 2006 жылдың 3 наурызында Уильямс Ларри Кингтің тікелей эфиріне қатысты, онда Пол Маккартни және оның әйелі Хизер Миллс теңіз түлендерін аулаудың адамгершіліксіз екенін мәлімдеді, өйткені түлендердің балалары өлтірілді. Уильямс жыл сайынғы аулауды ғалымдар, ветеринарлар және БҰҰ мен Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры сияқты ұйымдар қолдайтынын, ал түлендердің 90 пайызы оқпен өлтірілетінін айтты. Уильямс Маккартнилерді IFAW, Greenpeace және PETA-ның қаржы жинауға пайдаланғанын айыптады. Содан кейін ол Маккартнилерді Ньюфаундленд пен Лабрадорға шақырды.

2007 жылғы сайлау

2007 жылдың 21 тамызында Уильямс Хеброн теңіздік мұнай кен орны бойынша бірнеше ірі мұнай компанияларымен түсіністік туралы меморандумға қол қойды, онда үкіметтік роялтилер жобадағы 4,9 пайыздық үлеске айырбасталды. 2007 жылдың 17 қыркүйегінде Уильямс провинциялық сайлауды тағайындады. Уильямстың беделі 75%-ды құрады.

Дауыс санаудан кейін Прогрессивті консерваторлар бұрынғы заң шығарушы жиналысты тарату кезінде болғаннан тоғыз орынға артық орынға ие болды. Партия халықтың дауысының 69,5 пайызын жеңіп алды, бұл провинциядағы Консервативтік партияның ең жоғары көрсеткіші. Үш либерал депутат, сондай-ақ НДП жетекшісі Лорейн Майкл өз орындарын сақтап қалды. Алайда, Либералдық партияның жетекшісі Джерри Рид өзінің сайлау округінде қайта сайланбады. Келесі айда Уильямстың Прогрессивті консерваторлары 1 қазан күні либералдық кандидат Джерри Тобиннің қайтысынан кейін Гранд-Фолс-Виндзор-Буканс округінде өткен кешіктірілген сайлауда жеңіске жеткеннен кейін 48 орынның 44-іне жетті.

Екінші мерзім

2008 жылдың 20 тамызында Уильямс және Chevron Canada басқарған мұнай компанияларының консорциумы Хеброн мұнай алабын дамыту туралы келісімге келді. Бұл провинция жағалауындағы екінші ірі мұнай алабы, шамамен 700 миллион баррель мұнай қоры бар, оның құны шамамен 20 миллиард долларлық роялти және жобадан 3500 жұмыс орны. Құрылыс 2012 жылы басталуы жоспарланған, ал мұнай өндіруі 2017 жылға қарай күтілуде. ABC кампаниясы адамдарды консерваторлардан өзге кез келген партияға дауыс беруге ынталандырды, мақсаты – Ньюфаундленд пен Лабрадорда консерваторлардың сайланбауын қамтамасыз ету болды. Уильямстың фракциясының бір мүшесінен басқа барлық мүшелері қолдаған бұл кампания федералды партияның үміткерлер мен еріктілерді табу мүмкіндігін қиындатты. Сайлау күні кампания сәтті аяқталды, консервативтік партия бұрынғы үш мандатын жоғалтты және провинциядағы дауыс берушілердің 17% ғана қолдауын алды. Ньюфаундленд пен Лабрадорда өкілдігі болмағанмен, консерваторлар екінші азшылық үкімет құруға қол жеткізді. Сайлаудан кейін Уильямс Оттавамен болған дауды аяқтау уақыты келгенін мәлімдеді, ал Харпер де өзара ынтымақтастыққа дайын екенін білдірді. 2009 жылдың 16 маусымында Уильямс үкіметтің "Хиберния Оңтүстік" кеңейтуінде провинцияның 10 пайыздық үлесі болатын Гиберния мұнай алабын кеңейту туралы мұнай компанияларымен келісімге келгенін хабарлады. Бұл келісім провинцияның қазынасына 13 миллиард доллар қосылатынын күтілуде. Уильямс Квебек үкіметі мен оның Hydro Québec мемлекеттік компаниясы туралы ашық пікір білдірді. 2009 жылдың 3 қыркүйегінде Уильямс Hydro Québec компаниясын NB Power компаниясының атом және су электр станцияларын, электр беру жүйесін және басқа да активтерін сатып алу туралы келісім жасасу арқылы нарықтағы өз үстемдігін сақтау үшін Төменгі Черчилль су электр стансасы жобасын тоқтатуға тырысқан деп айыптады. 2009 жылдың 29 қазанында Нью-Брансуик және Квебек премьер-министрлері NB Power активтерінің көп бөлігін Hydro Québec-ке беру туралы түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Ақырында Нью-Брансуик пен Квебек арасындағы келісім күшін жойды, Уильямстың келісімге қанағаттанбауы оның бұзылуына ықпал еткен деп саналады. 2010 жылдың 9 маусымында сөйлеген сөзінде Уильямс "Квебектің жеке мүддесі провинцияларға, елге және біздің елдің халықаралық беделіне зиян келтіреді" деп қатты сынады. 2010 жылдың 2 ақпанында Уильямстың жүрек операциясы үшін АҚШ-қа баратыны хабарланды. Бұл қадам Канаданың денсаулық сақтау жүйесіндегі денсаулық сақтау қызметтерінің сапасы мен қолжетімділігі туралы сұрақтар тудырды. Премьер-министрдің орынбасары Кэти Дандердейлдің айтуынша, "Оған бұл процедураны осы провинцияда жасау туралы ұсыныс жасалмаған". Дандердейл процедураның төлену жолын немесе оны Канаданың басқа провинциясында жасауды жоспарлау мүмкіндігін айтудан бас тартты. 2010 жылдың 8 ақпанында Уильямстың операциясы сәтті аяқталғаны хабарланды. Отанынан оралғаннан кейін Уильямс өзінің таңдауын қорғады: "Мен саясатқа қадам басқанда, өзім үшін ең жақсы медициналық көмек алу құқығымнан бас тартқан жоқпын". Уильямс өзінің провинциясының денсаулық сақтау жүйесіне "жоғары сенім" білдіргенімен, Майамидегі Mount Sinai Medical Center-ге барып, "күніне үш-төрт рет, аптасына бес-алты күн жасалатын өте мамандандырылған операцияны" жасатуды шешкенін айтты. 2010 жылдың 18 қарашасында Уильямсқа Нова-Шотландияның премьер-министрі Даррелл Декстер қосылды, ол Төменгі Черчилль жобасының бірінші кезеңін дамыту үшін 6,2 миллиард долларлық келісім туралы хабарлады. Ньюфаундленд пен Лабрадордың мемлекеттік компаниясы Nalcor Energy 824 мегаватттық Muskrat Falls су электр стансасын дамыту үшін Нова-Шотландияның Emera Inc. компаниясымен серіктестік келісіміне қол қойды. Су электр стансасын дамыту кезінде құламадан шығатын энергия Лабрадордан Ньюфаундленд аралына Белль аралы боғазы арқылы су асты электр желісі арқылы беріледі. Сент-Лоуренс шығанағы арқылы су асты электр желісі арқылы Nova Scotia-ға электр қуаты жеткізіледі. Ньюфаундленд пен Лабрадор гидроэнергияның 40 пайызын өзі пайдаланады және мұнаймен жұмыс істейтін Holyrood жылу электр стансасын жабуға мүмкіндік алады. Emera Inc. Nova Scotia-дағы тұтынушыларға сату үшін 1,2 миллиард долларға электр қуатының 20 пайызын алады. Қалған 40 пайызы Nalcor Energy Атлантика Канадасы және АҚШ-тың Солтүстік-Шығысы нарықтарына сатады.

Танымалдық

Уильямстың танымалдығы Канаданың саяси тарихында бұрынғысы болмаған деңгейде екені айтылады; оның жоғары беделі зейнеткерлікке шыққанға дейін сақталды. Уильямстың премьерлік кезеңі Канадада бірқатар дауларды тудырғанмен, қызметінің алғашқы жылынан басқа, оның өңірлік қолдауы мен үкіметінің беделі оның өкілеттігінің басым бөлігінде жетпіс-сексен пайыз деңгейінде тұрақты болды. 2007 жылы өткізілген сауалнамалар Уильямс пен оның үкіметіне қолдаудың жоғары екенін көрсетті. 2007 жылдың тамызында CRA жүргізген сауалнама бойынша, үкіметтің жұмысына қанағаттанғандардың үлесі 86 пайызды құрады; 77 пайыз Уильямсты премьер ретінде қолдады, ал 76 пайыз Консервативтік партияны қолдады. 2009 жылдың қарашасында CRA өткізген аралық сауалнама сайлаушылардың 77 пайызы Уильямстың Прогрессивтік консерваторларын қолдайтынын көрсетті. CRA жүргізген бұрынғы сауалнамалар бойынша оның танымалдылығы жетпіс пайызды құрады. 2009 жылдың соңында өткізілген тағы екі сауалнама да ұқсас нәтижелерді көрсетті, біріншісі Global News және Ipsos компанияларымен, екіншісі Angus Reid компаниясымен жүргізілді. Angus Reid сауалнамасы Канаданың тоғыз провинциясындағы азаматтарды қамтыды және Уильямстың Канададағы ең танымал премьер екенін анықтады. Провинциядағы сауалнамаға қатысқандардың 78 пайызы Уильямстың жұмысын мақұлдады, ал оның провинциясындағы сауалнамаға қатысқандардың жартысынан астамын қолдауға ие болған жалғыз премьер-министр – Саскачеванның премьер-министрі Брэд Уолл (58 пайыз) болды. 2010 жылдың наурыз айында жарияланған CRA сауалнамасы Уильямстың Прогрессивтік консервативтік партиясына қоғамдық қолдаудың ақпан айындағы 77 пайызбен салыстырғанда 80 пайызға дейін өскенін көрсетті. Үкіметке қанағаттанушылық деңгейі сайлаушылардың 93 пайызын құрады. Гранд-Фоллс Виндзор қағаз фабрикасының кездейсоқ экспроприациясы және провинцияның мұнай төгілуіне мүмкін болатын жағдайға дайындыққа қатысты туындаған дауларға байланысты Уильямс басқаратын үкімет пен оның жеке беделі сәл төмендеді. 2010 жылдың мамырында CRA жүргізген сауалнама үкіметке қанағаттанушылықтың наурыз айындағы 93 пайызбен салыстырғанда 87 пайызға төмендегенін, партияның қолдауы 5 пайызға төмендеп 75 пайызды құрағанын, ал Уильямсқа қолдау 81 пайызбен салыстырғанда 79 пайызға төмендегенін көрсетті. Қолдаудың аздап төмендеуіне қарамастан, Уильямс елдегі ең танымал провинциялық немесе федералды лидер болып қала береді.

Отставка

2010 жылғы 25 қарашада Уильямс 2010 жылғы 3 желтоқсанда премьер-министр лауазымынан қанағат ететінін және вице-премьер Кэти Дандердейлдің 2011 жылы жаңа партия жетекшісі сайланғанға дейін провинцияның премьер-министрі міндетін атқаратынын хабарлады. 2010 жылғы 3 желтоқсанда Уильямс премьер-министр лауазымынан кетті, ал Дандердейл Ньюфаундленд пен Лабрадордың оныншы премьер-министрі болып ант берді, бұл лауазымды атқарган алғашқы әйел атанды. Уильямстың саясаттан кетуінен кейінгі аптада CRA қараша айында жүргізілген сауалнама нәтижелерін жариялады, онда Ньюфаундленд пен Лабрадор тұрғындарының 90 пайызы консервативтік партия үкіметінің жұмысына толық немесе көбінесе қанағаттанғандарын білдірді. Сауалға қатысушылардың 75 пайызы прогрессивті консервативтерді қолдады, ал 76 пайызы Уильямсты премьер-министр лауазымына ең лайықты деп санады.

Саясат

2011 жылдың ақпан айында Уильямс, Уильямстың бұрынғы Хэмбер-Вест округіндегі ПК кандидаттығына түскен Вон Грантермен бірге ашық түрде үгіт жүргізді. 2011 жылдың наурызында Уильямс өзінің құрметіне 1 сәуірде өтетін Прогрессивті консервативтердің құрмет кешкі асына қатыспауға шешім қабылдағанын хабарлады. Бұл құрмет кеші Прогрессивті консервативтердің басшылық конференциясымен бірге өткізілуі жоспарланған, онда Дундердейл партия жетекшісі болып ант ететін еді. Осыдан кейін Уильямс премьер-министр Дундердейл мен оның командасы одан алшақтағанын мәлімдеді. 2011 жылдың 5 қыркүйегінде Уильямс Альберта провинциясының Форт-Макмюррей қаласында Альбертаның Прогрессивті консервативтер қауымдастығының басшылығына кандидат Гэри Мармен бірге үгіт жүргізді. 2015 жылдың қазан айында федералды сайлау кезінде Уильямс Стивен Харпердің азаматтық рәсімдерде мұсылман әйелдеріне ниқап киюге тыйым салуын ұлттық мәселеге айналдыруын, әйелдер мен азшылықтарды оқшаулағандығы үшін нәсілшілдікке жақын деп бағалады.

Хоккей

2011 жылдың мамыр айында Уильямс Америка хоккей лигасының (AHL) командасын Сент-Джон қаласына қайтаруға бағытталған күш-жігерде маңызды рөл атқарды. Провинциялық үкімет «Сент-Джонс» спорт және ойын-сауық ұйымының жылдық 500 000 долларлық субсидия сұранысын қабылдамады, бұл Уильямсты «таң қалдырды». Бірақ 1 маусымда Уильямс «Сент-Джонс» спорт және ойын-сауық ұйымымен және AHL франшизасының иесі, «Манитоба Мус» командасының иесі True North Sports & Entertainment компаниясымен алдын ала келісімдер жасағанын хабарлады. 10 маусымда «Манитоба Мус» командасын Mile One Centre-ге көшіру туралы келісім ресми түрде жарияланды. 29 шілдеде Уильямс Mile One Centre-де тағы бір шара өткізіп, команданың «Сент-Джонс АйсКэпс» деп аталатынын және команданың логотипін таныстырды. Алайда, Уильямс команданың брендін ғана иеленгенімен, AHL франшизасының өзіне ие болмағандықтан, команда тек алты маусым ғана өмір сүрді. Себебі NHL командалары өз AHL филиалдарын бас командаға жақын орналастыруға бейімделген кезде, Ньюфаундлендте команда орналастыруға ниетті AHL франшиза иелері табылмады.

Жылжымайтын мүлік

2011 жылдың желтоқсанында Уильямс Сент-Джонс қаласында 2400 акр жерді дамыту жобасын ұсынғанын хабарлады. Бұл көп мақсатты дамыту жобасына тұрғын үйлер, коммерциялық және өнеркәсіптік ғимараттар кіреді, жобаның құны 10-20 жыл ішінде 5 миллиард долларға жетеді деп есептеледі.

Тау-кен өндірісі

Уильямс 2012 жылы Alderon Iron Ore Corp компаниясына атқарушы төрағаның арнайы кеңесшісі болып жұмысқа тұрды, қазіргі уақытта компания Лабрадор ойысында кен барлау жұмыстарын жүргізіп жатыр. 2012 жылдың шілдесінде Дэнни Уильямс және Alderon компаниясы, Канаданың «Сьерра клубы», экологиялық белсенді Бруно Маркоккьо және саяси блогер Брэд Кабанаға қарсы, радиодағы және Кабананың блогындағы сөздері үшін қорлануға байланысты сотқа шағым түсірді.

Құжаттық фильм

Уильямс – 2014 жылы Канаданың Ұлттық кино кеңесі түсірген «Дани» атты деректі фильмнің негізгі тақырыбы. Жастин Симмс пен Уильям Д. МакГилливрэйдің бірлестігімен түсірілген бұл фильмнің тұңғыш көрсетілімі 2014 жылдың 13 қыркүйегінде Галифакстағы Атлантика кинофестивалінде болды. Фильм Уильямстың премьер-министр қызметін атқарған жеті жылын қамтиды.

Мұра

Уильямс билікте болған кездегі үкіметтің жасаған шығындарының жоғары деңгейін кейбір сыншылар 2015 жылдан бері Ньюфаундленд пен Лабрадордың қаржылық жағдайының себебі деп атады. Премьер-министр Дуайт Болл Уильямс билік кезіндегі шығындарды мұнай бағасы 148 доллар/баррель АҚШ долларымен өтеуге болатынын мәлімдеді. Төменгі Черчилль жобасының құны екі есеге өсті, ал мұнай бағасы (провинцияның ЖІӨ-сінің маңызды бөлігін құрайды) төмендеді. 2016 жылдың маусым айында белгісіз наразылар Конфедерация ғимаратының жанына Уильямстың суреті бар плакатты, сондай-ақ Дуайт Болл мен Кэти Беннеттің плакаттарын іліп қойды. Уильямстың суреті бар плакатта "Дөңгелек тілді" деген ұран жазылған. Дегенмен, Уильямс билікке келгеннен кейінгі үкіметтер мен премьер-министрлер провинцияның қазіргі экономикалық қиындықтарына зор үлес қосты. Уильямс билікке келген кезде провинция инфрақұрылым және әлеуметтік қорғау жүйелері тұрғысынан күрт құлдырап кеткен еді. Оның басшылығымен көптеген прогрессивті саясаттар іске асырылды. Провинцияның тозуға шалқанған инфрақұрылымын жөндеуден басқа, инвестициялар мен провинцияға сенімді арттырды, сонымен қатар көптеген маңызды саясаттарды қолдады: ұлттық үлгіге айналған кедейлікті азайту стратегиясы; елдегі ең прогрессивті студенттік көмек пакеті; халықаралық деңгейде танылған және марапатталған жарнамалар жасаған провинциялық туризм кампаниясы. Қызметтен кеткеннен кейін Канада Банкінің губернаторы провинцияны Канада үшін экономикалық үлгі деп жариялады.