Кіріспе

Near v. Minnesota, 283 U. S. 697 (1931) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі, онда басылымға алдын ала тыйым салу баспасөз бостандығын, Бірінші түзетуде қорғалған құқықты бұзады деп танылды. Бұл қағида кейінгі сот шешімдерінде сөз бостандығына да қолданылды. Сот, «зиялы» немесе «жанжалды» газеттерді жариялаушыларды бағытталған Миннесота штатының заңы АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуін (он төртінші түзету арқылы қолданылған) бұзады деген шешімге келді. Заң ғалымы және бағанашы Энтони Льюис «Near» ісін Сотының «алғашқы маңызды баспасөз ісі» деп атады. Бұл іс кейіннен «New York Times Co. v. United States» (1971) ісінде маңызды прецедент болды, онда Сот Никсон әкімшілігінің Пентагон құжаттарын жариялауға тыйым салу әрекетіне қарсы шешім шығарды.

Іс-қағаздарының мазмұны

1927 жылы "католиктерге, антисемиттерге, қараларға және жұмысшыларға қарсы" деп сипатталған Джей М. Нир, қылмысты жала жабу үшін сотталған бұрынғы мэр үміткері Говард А. Гилфордпен бірге Миннеаполисте "The Saturday Press" газетін шығара бастады. Газетте еврей-американдық ұйымдасқан қылмыстың қаланы полиция бастығы Фрэнк В. Бранскилмен бірге "де-факто басқарып отырғаны" жазылды, Нир оны сыбайлас жемқорлыққа айыптады. Газеттің тағы бір нысаны – мэр Джордж Е. Лич, Хеннепин округінің прокуроры және болашақ үш мәрте губернатор болған Флойд Б. Олсон, сондай-ақ Хеннепин округінің үлкен қазылар алқасының мүшелері еді. Газет мәлімдегендей, олардың бірі құзырсыз болса, екіншісі белгілі қылмыстық әрекеттерді тергеуге және соттауға қасақана кедергі келтірді. Газеттің алғашқы саны таратылғаннан кейін Гилфордқа шабуыл жасалып, ауруханаға түсті, онда оған тағы бір қастандық жасауға тырысты. "The Saturday Press" газетінде жарияланған материалдардың бірі үлкен Моз Барнетт деген бандитке қарсы қылмыстық іс қозғалуына себеп болды. Ол жергілікті тазалау орталығынан қорғау үшін ақша талап етуге тырысып, клиенттерінің киімдерін жойды.

Бірінші сатыдағы сот ісін жүргізу

Олсон 1925 жылғы қоғамдық тәртіпсіздік туралы заң бойынша Нир мен Гилфордқа қарсы шағымдану артықшылығын пайдаланды. Бұл заң "Миннесотаның үнсіздік заңы" деп те белгілі, ол "жалақор, қорқынышты және артық айыптаулы газеттерді" басып шығару, сату немесе тарату арқылы "қоғамдық тәртіпсіздікке" себепкер болғандарға қарсы тұрақты тыйым салуды көздейді. Олсон өзіне және басқа да аталған мемлекеттік лауазым иелеріне қарсы 1927 жылдың 24 қыркүйегі мен 1927 жылдың 19 қарашасы аралығында жарияланған тоғыз нөмірдегі айыптаулардың, сондай-ақ газеттің жалпы антисемиттік сипатының осы заңды бұзу құралатынын мәлімдеді. 1927 жылдың 22 қарашасында Хеннепин округінің аудандық сотының судьясы Маттиас Болдуин айыпталушыларға "The Saturday Press" немесе осы сияқты материалдарды қамтитын кез келген басқа да басылымды редакциялаудан, жариялаудан немесе таратудан тыйым салатын уақытша тыйым салу туралы қаулы шығарды. Бұл тыйым салу Олсон мен судья арасындағы ex parte отырысында ешбір айыпталушыға хабарламасыз қабылданды және судьяның айыпталушыларға газетін жариялаудан тұрақты тыйым салуға негіз жоқ екенін көрсету туралы бұйрығы бойынша отырысқа дейін күшінде болды. Отырыс 9 желтоқсанда өтті, ал болашақ Миннеаполис мэрі Томас Э. Латимер айыпталушылардың қызметі АҚШ және Миннесота конституцияларымен қорғалған деп мәлімдеді және шағымға қарсылық білдірді. Судья Болдуин қарсылықты қабылдамады, ал Миннесота Жоғарғы Соты апелляциялық шағымда оны растады.

Миннесотаның Жоғарғы Сотының бірінші шешімі

Жоғары сот бір сенбеген басылым "көптеген адамдардың көңіл-күйін бұзып, зиян келтіріп, тыныштығын қауіпке ұшыратады" деп жазды, сондықтан ол "маскүнемдік ішімдіктерді заңсыз сататын орындар", "бұзғын үйлер", "иттер", "жаман қоршаулар", "қонақ үйлер", "лотереялар" және "зияны бар арамшөптер" сияқты зиянды екенін көрсетті. Сот газеттің де қауіпсіздікке қауіп төндіруі мүмкін деп санады, себебі "сенбеген материалдар" тыныштықты бұзып, шабуылдарға себеп болуы мүмкін. Сот Миннесота штатының "қылмыскерлерді атқару туралы мәліметтерді" жариялауға және "қоғамға зиянды нәрселерді" үйретуге тыйым салатын штаттың құқығын қолдаған бұрынғы шешімдерін келтірді. Осылайша, газеттің зиянды мазмұнына байланысты оны жариялауға шектеу қою "халық өкілдері арқылы сөйлейтін" "қоғамдық моральды" және "қоғамдық игілікті" сақтаудың заңды құқығына жатады. Сот мұндай шешімдерге үлкен құрмет көрсетуі керектігін айтты, өйткені "қоғамдық мүдделерді қандай шаралармен қорғау керектігін анықтау құқығы заң шығарушы органда". Нейр мен Гилфордтың Миннесота конституциясының 1-бабы, 3-тармағы бойынша баспасөз еркіндігін қорғауына қатысты, Мемлекеттік Жоғарғы Сот бұл құқықтың "сенбеген материалдарды" жариялауды қорғау үшін емес, тек "адал, сақты және адал баспасөзге қалқан" ретінде қарастырды, "жала жабушылар мен сенбеген ақпарат тарататындар" емес. Оның орнына, "баспаны пайдаланатын адам оны дұрыс пайдаланбаған жағдайда жауапкершілікке тартылады". Сот сондай-ақ мемлекеттік конституцияның әділ сот процесі туралы ережесі қосымша қорғауды қамтамасыз етпейтінін мәлімдеді.

Соттың тергеу изоляторынан кейінгі шешімі

Кейін іс Хеннепин округінің аудандық сотына қайтарылды, және Нейр мен Гилфорд Қоғамдық Зияндылық Заңының конституциялықтығына қанағаттанбаушылықтарын жаңартты. Төреші Болдуин олардың қанағаттанбаушылықтарын тағы да жоққа шығарды. Дәлел ретінде тек Олсонның расталған шағымы мен газеттердің өзі ұсынылды, ал айыпталушылар «Saturday Press» газеті заң бойынша берілген анықтамаға сай келмейтінін немесе олардың жариялаған хабарларының шындық екенін дәлелдеуге тырыспады. Болдуин газеттерде тек ар-намысқа тиетін және жала жабушылық материалдар бар деген шешім шығарды және айыпталушыларға «заңмен анықталғандай, зыянды, ар-намысқа тиетін немесе жала жабушылық газет болып табылатын кез келген басылымды өндіруден, өңдеуден, жариялаудан, таратудан, иеленуден, сатудан немесе сыйлаудан» және «сондай-ақ, аталған «The Saturday Press» немесе кез келген басқа атаумен немесе тақырыппен аталған зияндылықты одан әрі жалғастырудан» мәңгілік түрде тыйым салды.

Миннесотаның Жоғарғы Сотының екінші шешімі

Апелляциялық шағымда тағы бір рет Миннесота Жоғарғы соты өзінің алғашқы шешімінің заңның конституциялықтығына қатысты қалған сұрақтарды жоққа шығарғанын мәлімдеді, сотталушылардың мемлекеттік конституциялық шағымы бойынша да, АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуіне сүйенген процестік құқықтарға қатысты жаңа аргумент бойынша да. Сотталушылар сонымен қатар, алғашқы соттың бұйрығы тым кең екенін, оларға газет шығаруға толыққандай кедергі келтіргенін мәлімдеді, бірақ олардың шағымында бұйрықты өзгерту туралы талап қойылған жоқ. Дегенмен, сот олардың бұйрықтың ауқымын түсінуімен келіспеді, егер газет "қоғамдық мүдделерге сәйкес" жұмыс істесе, оларға газет шығаруға рұқсат етілетінін айтты. Осы шешімге тек Ней АҚШ Жоғарғы сотына шағымданып, Чикаго Трибьюнының баспашысы полковник Роберт Р. МакКормиктің соңғы сәттегі қаржылық көмегінің арқасында мүмкіндік алды. Хьюз жазған АҚШ Жоғарғы сотының шешімінен алынған цитата бүгінгі күні Tribune вестибюліне қашап тасталған.

Кейінгі дамуы

Ней "The Saturday Press" газетін қайтадан шығара бастады, оны "тіл тарттырмаған газет" деп атады. Кейін Гильфорд "Твин-Сити репортер" газетінің штатына қосылды. Ол Миннеаполистегі ұйымдасқан қылмыстың наразылығын туғызуын жалғастырды және 1934 жылдың 6 қыркүйегінде атып өлтірілді. Hustler Magazine v. Falwell (1988) ісінде пародиялар тіпті осы шектеулі стандарттан да шығарылды, себебі оларда нақты фактілерді растайтын ешқандай мәлімдеме болған жоқ. Hustler бұл қорғаутың жала жабуға ғана емес, қасақана эмоциялық зиян келтіру сияқты басқа да құқықтық бұзушылықтарды да қамтитынын нақтылады.

Осы іс бойынша негізгі сот практикасы

Үкіметтің жаңалықтардың мазмұнын алдын ала шектеуіне жол жоқ, егер ол маңызды әскери ақпаратты жарияламаса, құмарлықты қамтымаса немесе тікелей "зоттылық әрекеттерге" ұлтас болмаса.