Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англияның Генрих I-нің жазбаша жариялануы, Уильям Пенн жазған құжат.
Written proclamation by Henry I of Englandthe document written by William Penn
Еркіндіктер хартиясы, сондай-ақ Коронация хартиясы немесе Корольдіктер жарғылары деп аталатын бұл құжат Англияның Генрих I-і 1100 жылы таққа отырғанда шығарған жазбаша жариялануы болып табылады. Ол патшаны ақсүйектерге, шіркеу қызметкерлеріне және жеке тұлғаларға қатысты белгілі бір заңдармен шектеуге тырысты. XIX ғасыр тарихшылары Фредерик Метланд пен Фредерик Поллок оны ағылшын құқық тарихындағы маңызды құжат және Магна Картаны алдын бағдарлаушы деп санайды. Бұл құжат оның ізашары Вильгельм II (оның ағасы Вильгельм Руфус) тарапынан патшалық биліктің теріс пайдаланылуына, атап айтқанда барондарға артық салық салуға, бос лауазымдарды заңсыз иеленуге, сондай-ақ симония мен плюрализм тәжірибелеріне қатысты наразылықтарды қамтиды. Еркіндіктер хартиясы монархтар тарапынан көбінесе назарсыз қалды, бірақ 1213 жылы Кентербери архиепископы Стивен Лэнгтон ақсүйектерге Генрих I-нің Еркіндіктер хартиясында бір ғасыр бұрын олардың бостандықтары кепілдендірілгенін еске салды.
The Charter of Liberties, also called the Coronation Charter, or Statutes of the Realm, was a written proclamation by Henry I of England, issued upon his accession to the throne in 1100. It sought to bind the King to certain laws regarding the treatment of nobles, church officials, and individuals. The nineteenth century historians Frederick Maitland and Frederick Pollock considered it a landmark document in English legal history and a forerunner of Magna Carta. The document addressed abuses of royal power by his predecessor William II (his brother William Rufus), as perceived by the nobility, specifically the over taxation of the barons, the abuse of vacant sees, and the practices of simony and pluralism. The Charter of Liberties was generally ignored by monarchs, until in 1213 Stephen Langton, Archbishop of Canterbury, reminded the nobles that their liberties had been guaranteed over a century prior in Henry I's Charter of Liberties.
Өмірбаян
Англияның Генрих I, лақабы Боклерк, Вильгельм I (Басқыншы Вильгельм) мен оның фламандтық патшайымы Матильданың төртінші және ең кіші ұлы еді. Генрихтің жақсы білімді болғаны, латын тілінде оқи және жаза білгені, сондай-ақ ағылшын құқығы мен табиғаттану білімі болғаны үшін оған Боклерк деген атау берілді. Әкесінен 5 мың фунт күміс алғанмен, жер иелігі болмады. Ол осы ақшаны Нормандиядағы Котентин түбегіндегі ауданды ағасы Нормандиялық Роберттен 3 мың фунтқа сатып алды. Робертке әкесі Нормандия герцогтығын қалдырған, бірақ оған ақша қажет болды. Францияда түрлі саяси интригалар орын алып, Генрихтің ағасы, Англияның сол кездегі патшасы Вильгельм II, екі жылға түрмеге қамады. 1096 жылы Роберт Нормандиядан Бірінші крест жорығына аттанды. Генрих Роберт болмағанда Нормандияны басып алған Вильгельмге адалдық серт берді. Вильгельм 1100 жылдың 2 тамызында аң аулау кезінде қайтыс болды (Генрих осы аңшылыққа қатысқан еді). Вильгельм өлгеннен кейін және Роберт болмағандықтан Генрих ағылшын тәжін талап етті. Генрих бірден үш саяси мәселеге тап болды. 1) Графтар мен барондар оны қабылдамады. 2) Әсіресе Кентербери архиепископы Анзельм, шіркеу оған қарсы болды. 3) Англосаксон халқы жаңа патшаға ықылас көрсетпеді. Генрих шіркеуге жеңілдіктер жасап, Анзельммен келісті. Ол Шотландия королі Малкольм III-нің қызы Эдитке үйленді, ол ағылшын-шотланд тегінен шыққандықтан, англосаксондықтардың үлкен құрметіне ие болды. Ол өз атын нормандық Матильда деп өзгертті. Бірақ бұл таңдау барондар мен графтарға ұнаған жоқ. Генрих абыройын сақтап, тағын нығайту қажеттігі туды. 1093 жылы Вильгельм II ауырғанда және өлімнен қорқып, жарлық шығарған еді. Бұл жарлықтың мәтіні тарихтан жоғалып кеткен. Ол түрмедегілерді босатып, қарыздарды кешіріп, қасиетті және әділ заңдар сақталатынын кепілдеген деп есептеледі. Бірақ Вильгельм денсаулығына келген соң, берген уәделерін орындамады. Генрих одан да әрекет етті. Ол жетекші барондар мен графтармен келіссөздер жүргізіп, оларға түрлі жеңілдіктер берді. Барлық тарап келіскеннен кейін, келісім "Бостандықтар туралы жарғы" ретінде жарияланды.
Henry I of England, nicknamed Beauclerc, was the fourth and youngest son of William I (William the Conqueror) by his queen Matilda of Flanders. The name Beauclerc was given because Henry was well educated, being able to read and write Latin, and possessed a knowledge of English law and natural history. He had received 5,000 pounds of silver from his father, but no land holdings. He used this to purchase a district in the Cotentin Peninsula in Normandy for 3,000 pounds from his brother Robert of Normandy. Robert had been left the Duchy of Normandy by their father, but needed money. Various political intrigues occurred in France, which led to the imprisonment of Henry for two years by his brother William II, then King of England. In 1096, Robert left Normandy for the First Crusade. Henry swore fealty to William, who took over Normandy in Robert's absence. William was killed in a hunting accident on 2 August 1100. (Henry was present on this hunting trip.) With William dead and Robert absent, Henry claimed the English crown. Henry was immediately faced with three political problems. (1) The earls and barons did not accept him. (2) There was antagonism from the Church, especially Archbishop Anselm of Canterbury. (3) The native Anglo Saxon population was not receptive to the new king. Henry made concessions to the Church and reconciled with Anselm. He married Edith, the daughter of King Malcolm III of Scotland, who was of mixed Anglo Scots heritage, and so garnered great favour with the Anglo Saxons. She changed her name to the Norman Mathilda. However, the choice displeased the barons and earls. Henry needed to mollify the nobles and secure his throne. William II had issued a charter in 1093, when he was ill and fearing death. The text of this charter has been lost to history. It is believed to have freed prisoners, forgiven debts, and assured that holy and good laws would be maintained. Whatever promises William made, he quickly broke after he recovered his health. Henry went further. He negotiated with the leading barons and earls, making various concessions to them. When all sides were agreed, the agreement was issued as the Charter of Liberties.
Салдары
Вильгельм I Эдуард Исповедниктің заңдарын жоғары бағалаған. Ол көптеген заңдарды реформалап, Эдуардтың заңын Англияның ортақ заңына айналдыруға тырысты, сонымен қатар нормандтық билік пен әдет-ғұрыптарды нығайтты. Нормандық кезеңде аз ғана заң шығарылды. Генрих билігін «Еркіндік жарғысымен» бастады, бұл оның әкесінің дәуіріне қайта оралатынын көрсетеді, ол зор сағынышпен еске алынды. Вильгельм II жасаған зұлымдықтар жойылды. Жемқорлық, ұрлық, қамқорлық, неке, кісі өлтіруге байланысты айыппұлдар және т.б. тоқтатылды. Бұрынғы қарыздар мен қылмыстар кешірілді. Демендік жерлер мен әскери қызметкерлер Данеланың данегельдік салымынан босатылды. Ең бастысы, Вильгельм I түзетулерімен Эдуард Исповедниктің «laga Eadwardii» заңы қайта жаңғыртылды. Бұл жарлық барондар патша уәде еткендей, өздерінің ішкі халқына да сондай жеңілдіктер береді деген үмітпен жарияланды. Плюкнеттің пікірінше, бұл жақсы ниет феодалдық тізбек бойымен тарады. Жарғы заң емес, Вильгельм I кезінде болған заңға оралуға берілген уәде еді, оған Вильгельм II араласпағанша. Жарғыдағы уәделерді орындау міндетті емес еді. Генрих I оларды елемегенін көрсететін көптеген дәлелдер бар. Генрихтің билікке келгеніне отыз бір жыл өткен соң шыққан «Түзек орамалары» патшаның билігін жарғыда белгіленген шектен асырып кеткенін көрсетті. Салықтарды жинау және басқарудағы жемқорлық пен алаяқтықты жою үшін құрылған қазыналық, шын мәнінде, тәждің билігін күшейтті. Оның бас кеңесшісі, Солсбери епискобы Роджер басшылығымен, бас ішкі халқы үшін заң жасалды, ол Еуропадағы ең қатал заң болып есептелді. Бұл үнсіз болды және үлгілер тізбегін құрды. Билігінің басында Генрих графтық және жүздік соттарды Эдуард Исповедник заманындағыдай өткізу туралы жарлық шығарды. Бұл ескі дәстүрлі соттарды жаңа нормандық әдістерге сәйкес келтірді. Ол кездегі жылнамашылар Генрих ұрлық туралы заң шығарғанын, өлім жазасын қайта орнатқанын (Вильгельм II көптеген қылмыстар үшін тоқтатқан), нашар ақшаны сатушыларды қатал жазалағанын және өзінің сарайлықтарының ашкөздігін тоқтатқанын айтты. Ол өзінің жылдам армиясы мен сотымен барлық аймақтарды қорқытты. Генрих өзінің қолының өлшемін стандарттық эль өлшемі ретінде белгіледі. 1120 жылы оның ұлы Вильгельмнің «Ақ кемеде» суға батып кетуі нормандық әулеттің аяқталуына әкелді. 1135 жылы Стивен Англия тағына отырды. Ол нормандықтардың соңғы патшасы болды. Генрихтің қызы Матильдамен болған қақтығысы «Анархияға» әкелді. Шіркеумен қарым-қатынастардың күрделігі ұзақ уақыттан бері байқалып келді. Вильгельм I епископтарды уақытша мөрімен тағайындауға тырысты. 1075 жылы Папа Григорий VII шіркеуді мемлекеттен тәуелсіз деп санай отырып, діни лауазымдарға бейіндеуді тыйым салды. Ұзақ күрес болды. Генрих I таққа отырғанда және Ансельммен ашық қақтығысқа түскенде бұл күрес жалғасты. Бұл қақтығысты Шартрдың канондық заңгері Иво реттеді және жеңілдетті. Генрих епископтарды сайлауға араласпай, бақылау жасай алатыны туралы келісімге келді. Бұл келісім 1122 жылға қарай бүкіл Еуропаға тарады. 1122 жылғы Вормс конкордаты ұзаққа созылмады, бірақ шіркеу мен мемлекет арасындағы шиеленістің сипатын ғана өзгертті. Генрих I-нің Вестминстердегі үкіметі өте тиімді болды. Нормандық үкімет механизміне күшті басшылық қажет болды. Стивен бұған лайық болмады. Генрихтің өлімі бірнеше ғасыр бойы үлкен трагедия ретінде қарастырылды: Стивеннің тұсында Генрих I «Әділет арысы» деп аталды. «Еркіндік жарғысы» 1215 жылы Англия королі Джонның билігінің соңында шыққан «Магна Хартия» (Ұлы Хартия) үшін үлгі болды.
William I had been a great admirer of the laws of Edward the Confessor. He had reformed many laws in an effort to make the law of Edward the common law of England while establishing a strong Norman rule and custom. During the entire Norman period, there was little legislation. Henry began his reign with the Charter of Liberties, sending a strong message: he was returning to his father's ways, which were viewed with great nostalgia. The perceived abuses of William II were to be abolished. The corruption and larceny of reliefs, wardships, marriages, murder fines and so forth, was to end. Debts and past offences were to be forgiven. The demesne lands and military tenants were to be freed from the danegeld of Danelaw. Above all, the “laga Eadwardii” Law of Edward the Confessor, as amended by William I, would be restored. The proclamation was made with the assumption that the barons would make the same concessions to their tenants as the king had promised to them. Plucknett is of the opinion that this good will probably did flow down the feudal chain. The Charter was not legislation, but rather a promise to return to the law, as it existed in the time of William I, before it had been corrupted by William II. The promises made in the Charter could not be enforced. There is ample evidence that Henry I ignored them. The Pipe Rolls which came thirty one years into Henry's reign indicate he had extended the power of the crown well beyond the limits set in the Charter. The establishment of the Exchequer, ostensibly to end corruption and fraud in the taking and holding of taxes, in reality, led to greater power of the crown. The direction of its chief minister, Bishop Roger of Salisbury, evolved the law for tenants in chief which became the harshest and most severe in Europe. This occurred silently, and placed precedent upon precedent. Early in his reign, Henry issued a writ declaring the county and hundred courts should be held as in the days of Edward the Confessor. These had the result of bringing the ancient traditional tribunals in accordance with newer Norman methods. Chroniclers of the age state that Henry legislated about theft, restored capital punishment (which had been suspended for a great many crimes by William II), and harshly treated utterers of bad money and rapacious exactions of his courtiers. He made his roving court and army the terror of every neighborhood. Henry made the measure of his own arm the standard ell. The drowning of his son, William, in the loss of the White Ship in 1120, led to the end of the Norman dynasty. Stephen of England claimed the throne in 1135. He was the last Norman king. His conflict with Henry's daughter Matilda led to The Anarchy. The problems with the Church had been brewing for some time. William I had tried to invest bishops with his temporal seal. Pope Gregory VII in 1075 had prohibited lay investiture, holding the Church was independent of the state. A long struggle ensued. This was still going on when Henry I assumed the throne and entered into open conflict with Anselm. This conflict was moderated and ameliorated by the canon lawyer Ivo of Chartres. It was agreed that Henry could observe the selection of bishops, without interference. This accord was extended to all of Europe by 1122. The Concordat of Worms in 1122 did not last, but only changed the nature of tension between Church and State. The government of Henry I at Westminster became exquisitely effective. The mechanism of Norman government needed a strong hand. Stephen was not up to it. Henry's death was viewed as a great tragedy for several centuries:
During the reign of Stephen, Henry I came to be known as the "Lion of Justice". The Charter of Liberties was a precedent for Magna Carta (Great Charter) of 1215, at the end of the reign of John of England.