Қанатты тіреуіштер: архитектуралық элементтер мен тарихы
Flying buttress
Ұшу тіреуіш – қабырғалардың сыртқы қысымын азайту үшін қолданылатын архитектуралық элемент. Гот архитектурасында кең таралған, мықты тіреулер мен аркалардан тұрады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабырға тірегінің арқалық түрі (арк бутант, аркалық тірек) – қабырғаның жоғарғы бөлігінен үлкен массалы тіреуге дейін созылатын, қабырғаны сыртқа қарай итеруші бүйірлік күштерді жерге жеткізуге арналған қақпақтың ерекше түрі. Бұл күштер көбінесе тас күмбездер мен шатырларға желдің тигізуінен пайда болады. Ұшқыш қабырға тірегінің ерекшелігі және анықтамалық белгісі – дәстүрлі қабырға тірегінен айырмашылығы, ол жер деңгейінде қабырғамен жанаспайды және қабырға мен тіреу арасындағы кеңістік арқылы бүйірлік күштерді жеткізеді. Бүйірлік қолдауды қамтамасыз ету үшін ұшқыш қабырға тірегі жүйесі екі бөліктен тұрады: (i) ғимарат қабырғасынан алыс орналасқан массивті тіреу, тік қаланған тас блогы және (ii) тіреу мен қабырға арасын жалғайтын арка – сегменттік немесе квадрант аркасы – ұшқыш қабырға тірегінің арқалық бөлігі.
Form of buttress
The flying buttress (arc boutant, arch buttress) is a specific form of buttress composed of an arch that extends from the upper portion of a wall to a pier of great mass, in order to convey to the ground the lateral forces that push a wall outwards, which are forces that arise from vaulted ceilings of stone and from wind loading on roofs. The namesake and defining feature of a flying buttress is that it is not in contact with the wall at ground level, unlike a traditional buttress, and transmits the lateral forces across the span of intervening space between the wall and the pier. To provide lateral support, flying buttress systems are composed of two parts: (i) a massive pier, a vertical block of masonry situated away from the building wall, and (ii) an arch that bridges the span between the pier and the wall – either a segmental arch or a quadrant arch – the flyer of the flying buttress.
Тарих
Бүйірлік тірек жүйесі ретінде ұшу баттерсі ежелгі дәуірдің соңында дамыған, ал кейіннен готика кезеңінде (12-16 ғасырлар) сәулет өнерінде кеңінен қолданыс тапқан. Ұшу баттерсінің ежелгі мысалдары Равеннадағы Сан-Витале базиликасында және Салоникидегі Галерий ротондасында кездеседі. Ортағасырлық ұшу баттерсінің сәулеттік элементтері византиялық және романдық сәулеттен бастау алады, мысалы, Дурхам соборы сияқты шіркеулердің дизайнында, онда аркалар тас күмбездің бүйірлік қысымын өткелдерге жеткізеді; аркалар галерея шатырының астында жасырылып, көлденең күштерді массивті сыртқы қабырғаларға бағыттайды. 1160 жылдарға қарай, Иль-де-Франс аймағының сәулетшілері ұқсас бүйірлік тірек жүйелерін қолданды, олар сыртқы қабырғаның сыртқы бетінен, бүйірлік науқандардың төбесінен (сондықтан сырттан көрінеді) өтетін, әсем дизайндағы ұзын аркаларды қамтыды, олар сыртқы қабырғаның жоғарғы бөлігіне көтерілетін массивті тік тірекке қосылады. 1180 жылы салынған Париждегі Нотр-Дам соборының ұшу баттерстері готикалық соборларда ең алғаш қолданылғандарының бірі болды. 1163 жылы аяқталған Сен-Жермен-де-Пре шіркеуінің апсидасының жоғарғы қабырғаларын қолдау үшін де ұшу баттерстері сол кезде қолданылған. Мұндай бүйірлік тірек жүйелерінің артықшылығы – сыртқы қабырғалар күмбездің бүйірлік қысымына төтеп беру үшін үлкен және ауыр болуы қажет емес. Оның орнына қабырға бетін азайтуға болады (бұл үлкен терезелерге мүмкіндік береді, көбінесе боялған шынымен жабдықталады), өйткені тік масса сыртқы тіректерге шоғырланған. Ертедегі ұшу баттерстерінің дизайны статикалық жүктемелерді көтеруге қажеттіден ауырлау болған, мысалы, Шартр соборында (шамамен 1210 жыл) және Сент-Реми базиликасының апсидасының айналасында, ол бастапқы түрінде сақталған ерте мысал (шамамен 1170 жыл). Кейінгі сәулетшілер ұшу баттерсінің дизайнын жетілдіріп, флаерлерді тарылтты, олардың кейбіреулері бір қалыңдықтағы воссуардан (қиғаш кірпіш) және үстіне қойылған қақпақ тастан тұрды, мысалы, Амиен соборы, Ле-Ман соборы және Бове соборы. Кейінгі готикалық ғимараттардың сәулеттік дизайнында ұшу баттерстері болды, олардың кейбіреулері крекеттермен (бұғалы безендірулермен) безендірілген флаерлерді және тіректерге орнатылған мүсіндері бар аэдикулаларда (нишаларда) орналасқан скульптураларды қамтыды. Ренессанс архитектурасы қалың қабырғалық құрылыстың пайдасына ұшу баттерсінің бүйірлік тірегін қабылдамады. Құрылыс және сәулетте қолданыстан шыққандықтан, 20 ғасырдың басында канадалық инженер Уильям П. Андерсон ұшу баттерсі дизайнын қайта жаңғыртты және оны маяктар салу үшін пайдаланды.
As a lateral support system, the flying buttress was developed during late antiquity and later flourished during the Gothic period (12th–16th c.) of architecture. Ancient examples of the flying buttress can be found on the Basilica of San Vitale in Ravenna and on the Rotunda of Galerius in Thessaloniki. The architectural element precursors of the medieval flying buttress derive from Byzantine architecture and Romanesque architecture, in the design of churches, such as Durham Cathedral, where arches transmit the lateral thrust of the stone vault over the aisles; the arches were hidden under the gallery roof, and transmitted the lateral forces to the massive, outer walls. By the decade of 1160, architects in the Île de France region employed similar lateral support systems that featured longer arches of finer design, which run from the outer surface of the clerestory wall, over the roof of the side aisles (hence the visibility from the outside) to meet a heavy, vertical buttress rising above the top of the outer wall. The flying buttresses of Notre Dame de Paris, constructed in 1180, were among the earliest to be used in a Gothic cathedral. Flying buttresses were also used at about the same time to support the upper walls of the apse at the Church of Saint Germain des Prés, completed in 1163. The advantage of such lateral support systems is that the outer walls do not have to be massive and heavy in order to resist the lateral force thrusts of the vault. Instead, the wall surface could be reduced (allowing for larger windows, often glazed with stained glass) because the vertical mass is concentrated onto external buttresses. The design of early flying buttresses tended to be heavier than required for the static loads to be borne, e. g. at Chartres Cathedral (ca. 1210), and around the apse of the Saint Remi Basilica, which is an extant, early example in its original form (ca. 1170). Later architects progressively refined the design of the flying buttress, and narrowed the flyers, some of which were constructed with one thickness of voussoir (wedge brick) with a capping stone atop, e. g. at Amiens Cathedral, Le Mans Cathedral, and Beauvais Cathedral. The architectural design of Late Gothic buildings featured flying buttresses, some of which included flyers decorated with crockets (hooked decorations) and sculpted figures set in aedicules (niches) recessed into the buttresses. The architecture of the Renaissance eschewed the lateral support of the flying buttress in favour of thick wall construction. Despite its disuse for function and style in construction and architecture, in the early 20th century, the flying buttress design was revived by Canadian engineer William P. Anderson to build lighthouses.
Готика кезеңінің эстетикалық стилі
Көптеген адамдар бірнеше дәліздерде орналаса алатын үлкен соборларды салу қажеттілігі готика стилінің дамуына түрткі болды. Ұшатын тірек – бұл үлкен тас ғимараттарға қосымша қолдау көрсету үшін табылған шешім болды. Ұшатын тіректер бастапқыда құрылымдық мақсатта қызмет еткенімен, қазір готика дәуірінің эстетикалық стилінің маңызды элементіне айналды. Ұшатын тіректер бастапқыда тұрақтылық және құрылым арқылы соборларға ашық кеңістік пен жарық идеясын жүзеге асыруға көмектесті, клерсторийді және биік шатырлардың салмағын қолдады.
The need to build large cathedrals that could house many people along multiple aisles provided the stimulus for the Gothic style to be developed. The flying buttress was the solution to these massive stone buildings that needed additional support. Although the flying buttress originally served a structural purpose, they are now a staple in the aesthetic style of the Gothic period. The flying buttress originally helped bring the idea of open space and light to the cathedrals through stability and structure, by supporting the clerestory and the weight of the high roofs.
Көркем шығармаларда
Кен Фоллеттің 1989 жылғы "Жердің тіректері" тарихи романының сюжетінде ортағасырлық собордың сәулеті мен құрылысы, әсіресе ұшушы тіректер, маңызды орын алады.
The architecture and construction of a medieval cathedral with flying buttresses figures prominently into the plot of the historical novel The Pillars of the Earth by Ken Follett (1989).