Гарольд Харт Крейн: Американдық ақынның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық ақын (1899–1932)

Харольд Харт Крейн (21 шілде 1899 – 27 сәуір 1932) – американдық ақын, ең әйгілі туындысы – «Көпір» (The Bridge) атты ұзақ поэмасы. Т.С. Элиоттан шабыттанған Крейн жоғары стильдегі модернистік өлеңдер жазды, олар көбінесе күрделілігімен ерекшеленеді. Өмірі бойында әртүрлі әдеби журналдарда өлеңдерін жариялаған, сондай-ақ екі жинақ шығарды: «Ақ ғимараттар» (White Buildings, 1926) және «Көпір» (The Bridge, 1930). «Ақ ғимараттар» сол кездегі авангардтық әдеби ортада оның орнын нығайтуға көмектесті. «Көпір» поэмасында ол Элиоттың «Шөл жерінен» (The Waste Land) үлгі алған эпикалық өлең жазуға тырысты, ол қазіргі, қалалық мәдениетке одан да оптимистік көзқарас білдірді. «Бұзылған мұнара» (The Broken Tower, 1932) оның соңғы жарияланған өлеңі болуы тиіс еді. Бірақ ол тек өлімінен кейін ғана басылып шықты. Крейн Огайо штатының Гарретсвилл қаласында Кларенс А. Крейн мен Грейс Эдна Харт отбасында дүниеге келді. Ол Кливлендтегі Шығыс орта мектебінің үшінші курсында оқуын тастап, Нью-Йоркке кетті, ата-анасына кейін Колумбия университетіне түсетінін уәде берді. Крейн түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде мәтін жазу және жарнама салаларында қызмет етті. 1920-жылдардың басында әртүрлі шағын, бірақ беделді әдеби журналдар Крейннің өлеңдерін жариялады, бұл оған авангард ортасында «Ақ ғимараттар» жинағымен бекітілген және күшейтілген құрметті әкелді. Американы синтездеуге жасаған тынысы «Көпір» (1930) поэмасында көрінді, ол Элиоттың «Шөл жерінен» гөрі көтеріңкі балама ретінде қарастырылды. Алғашқы сыншылар пікірлері әртүрлі болды, көптегендері ауқымын мақтап, өлеңдердің сапасын сынады. 1932 жылдың 27 сәуірінде Крейн мас күйінде «Оризаба» лайнерінен Мексика шығанағына секіріп кетті, лайнер Нью-Йоркке жол тартқан кезде. Ол өлім хаты қалдырмады, бірақ куәгерлер оның өзіне қол жұмсау ниеті болғанын айтты. Өмірі бойында бірнеше гомосексуалдық қарым-қатынастар жасады, олардың көпшілігі поэзиясында сипатталған немесе оған әсер еткен. Оның бір әйел серігі – Пегги Коули, ол өліміне бір жыл бұрын танысқан. Замандас пікірлері әртүрлі болды, Марианна Мур және Уоллес Стивенс сияқты ақындар оның туындыларын сынады, ал Уильям Карлос Уильямс және Э.Э. Каммингс сияқты басқалары мақтады. Өлгеннен кейін Крейн бірнеше драматургтер, ақындар және әдеби сыншылар (Роберт Лоуэлл, Дерек Уолкотт, Теннесси Уильямс және Гарольд Блум сияқты) тарапынан жоғары бағаланды.

Harold Hart Crane (July 21, 1899 – April 27, 1932) was an American poet, best known for his only long poem, The Bridge. Inspired by T. S. Eliot, Crane wrote highly stylized modernist poetry, often noted for its complexity. He published poems in various literary magazines throughout his life, as well as two collections: White Buildings (1926) and The Bridge (1930). White Buildings helped to cement his place in the avant garde literary scene of the time. In The Bridge, he tried to write an epic poem in the style of The Waste Land, that expressed a more optimistic view of modern, urban culture than the one that he found in Eliot's work. The Broken Tower (1932) was meant to be his last published poem. However, it only appeared in print following his death. Crane was born in Garrettsville, Ohio, to Clarence A. Crane and Grace Edna Hart. He dropped out of East High School in Cleveland during his junior year and left for New York City, promising his parents he would later attend Columbia University. Crane took various jobs, including in copywriting and advertising. Throughout the early 1920s, various small but well respected literary magazines published some of Crane's poems, gaining him among the avant garde a respect that White Buildings ratified and strengthened. His ambition to synthesize America was expressed in The Bridge (1930), intended to be an uplifting counter to Eliot's The Waste Land. Initial critical reaction to it was mixed, with many praising the scope but criticizing the quality of the poems. On April 27, 1932, Crane, in an inebriated state, jumped off the steamship USS Orizaba and into the Gulf of Mexico while the ship was en route to New York. He left no suicide note, but witnesses believed his intentions to be suicidal. Throughout his life, he had multiple homosexual relations, many of which were described by, or otherwise influenced, his poetry. He had one known female partner, Peggy Cowley, around a year before his death. Contemporary opinion was mixed, with poets including Marianne Moore and Wallace Stevens criticizing his work and others, including William Carlos Williams and E. E. Cummings, praising it. Posthumously, Crane has been praised by several playwrights, poets, and literary critics (including Robert Lowell, Derek Walcott, Tennessee Williams, and Harold Bloom).

Ақ ғимараттар (1926)

1920-шы жылдардың басында көптеген кішкентай, бірақ беделді әдеби журналдар Крейннің кейбір өлеңдерін жариялап, оған авангардтық қауымда сыйлылыққа ие болуға көмектесті, бұл сыйлылық 1926 жылы «Ақ ғимараттар» жарық көргеннен кейін нығайтылды. 1926 жылдың 1 мамырында ол анасының туған үйіне, Исла-де-ла-Хувентуд аралына барды. Шілде айында ол Liveright Publishing баспасынан «Ақ ғимараттарды» жариялауға келісім-шарт алды. «Саяхаттар» көбінесе Даниялық теңіз саудагері туралы еске түсіреді. Бұл жағдай тұйыққа тірелген, және «кейбір рухани оқиғалар мен мүмкіндіктерді» көруден бас тартумен сипатталған. Крейннің өзіне қойған міндеті – осы рухани оқиғалар мен мүмкіндіктерді поэзия арқылы жаңғырту және осылайша «Американың мистикалық синтезін» жасау болды. 1928 жылы Кубадағы үйіне дауылдан зақым келген соң Крейн Нью-Йоркке қайтып келді, бірақ оның сүйіктісі Опфер оны Бруклин Хайтстағы 110 Columbia Heights мекенжайындағы Опфердің әкесінің үйіне шақырды. Крейн осы жерден ашылатын көріністерге қатты қуанды.

Плагиаттау туралы айыптау

1926 жылдың желтоқсан айының ортасында Крейн Вудсток қаласында Уильям Мюррелл Фишерге барды, ол әдеби сыншы болды және оны алғаш рет олардың ортақ досы Горхам Мунсон арқылы танысты. Сол жерде Фишер Крэйнге 1917 жылы қайтыс болған, көпке танылмаған ақын Сэмюэл Гринбергтің бірнеше өлеңдерінің қолжазбаларын көрсетті. 20 желтоқсанда Горхам Мунсонға жазған хатында Крейн: «Фишер Нью-Йорктегі еврей ауруханасында қайтыс болғанға дейін күтіммен қараған Грунберг деген ақын, Рембоның жас нұсқасы болды. Фишер маған керемет материал көрсетті, оның бір бөлігін мен көшіріп жатырмын және қайтып келген кезде саған көрсетемін» деп жазды. Сэмюэлдің ағасы Морис Гринберг, Фишерге Сэмюэлдің бес дәптерінен берді, оларды жариялау үшін. Крейн Фишерден бір айдан кем уақытқа қарыз алған дәптерлерден қырық екі өлең көшіріп алды. Крейннің көптеген өлеңдері Гринбергтің өлеңдерінен алынған жолдар мен тіркестерден тұрады, оларға сілтеме жасалмаған. Крейннің «Ақ ғимараттар» жинағындағы үшінші өлеңі «Мінез-құлық белгілері» Гринбергтің өлеңдерінен қайта құрастырылған жолдардан ғана тұрады. Жазушы және сыншы Сэмюэл Р. Делани, Крейннің белгісіз ақынға назар аударуға тырысқанын және оқырмандардың оның ықпалының бірін өздері анықтағанда алатын қуанышты сезінуін қалағанын айтады. Ивор Винтерс пен Аллен Тейт екеуі де «Ақ ғимараттарды» жоғары бағалады, бірақ «Көпірді» сәтсіздік деп санады.

Мұра

ХХ ғасырдың ортасында Джон Берриман және Роберт Лоуэлл сияқты американдық ақындар Крейнді маңызды ықпал деп атады. Екеуі де өз өлеңдерінде Крейн туралы жазған. Берриман оған «Түс әндері» жинағындағы танымал элегияларының бірін арнады, ал Лоуэлл 1959 жылғы «Өмір зерттеулерінде» «Харт Крейнге арналған сөздерін» жариялады: «Менің жасымдағы Шеллиді кім сұрайды, / Менің төсегім мен тағамым үшін жүрегін беруі керек». Лоуэлл Крейннің 1920 жылдары есейген буынның ең маңызды американдық ақыны болғанын ойлады, оның айтуынша: «[Крейн] басқа ешбір ақын болмағандай, Нью-Йорк қаласын жақсы білді, ол нәрселердің ортасында болды». Теннеси Уильямс Крейн өзіне қол жұмсаған жерге ұқсас нүктеде «теңізге қайта бергісі» келетінін айтты. Уильямстың соңғы пьесаларының бірі – «Адам қадамдары жұмсақ болуы керек» атты «көлеңке пьесасы» Крейннің анасымен қарым-қатынасын зерттейді. 1991 жылы «The Paris Review» журналында Антонио Вайспен сұхбаттасқан әдеби сыншы Гарольд Блум Крейннің Уильям Блейкпен бірге өте жас кезінде әдебиетке деген қызығушылығын қалай оятқанын айтты: «Мен он немесе он бір жаста, жасөспірімге дейін едім. Мен әлі күнге дейін Крэйн мен Блейктің маған сыйлаған ерекше қуаныш пен күшті еске аламын, әсіресе Блейктің ұзын өлеңдеріндегі шешендігі, бірақ олар не туралы екенін түсінбедім. Мен Бронкстағы кітапханадан Харт Крейннің жинақталған өлеңдерін алдым. «Ой, сен, мықты сана, / серпіліп, / шалқардың қайтып келуіне / жақындап келесің» деген керемет метафораны тапқанда әлі есімде. Мен оның Марловтық шешендігімен әсерлендім. Менің ішімде әлі күнге дейін сол кітаптың дәмі сезіледі. Шындығында, ол менің алғашқы кітабым. Мен үлкен қарындасымнан оны маған беруін өтіндім, және 1942 жылы туған күніме сыйлаған қара-алтын басылымы әлі де менде бар. Менің ойымша, ХХ ғасырдың Йейтс пен Стивенстен жоғары қоя алатын жалғыз ақыны – Харт Крейн». Блум сонымен қатар Харт Крейннің толық өлеңдерінің жүз жылдық басылымына кіріспе жазды. Томас Люкс: «Егер шайтан маған келіп: «Том, сен өліп, Харт тірі болуы мүмкін», – десе, шайтан тірілгенде Харт тікелей «А»-ға баруға міндеттенсе, мен бірден келісімге барар едім», – деді. Әдебиет сыншысы Адам Кирш: «[Крейн] американдық модернизм канонында ерекше жағдай болды, оның беделі Элиот немесе Стивенс сияқты сенімді емес», – деп мәлімдеді. 2011 жылы американдық ақын Джеральд Стерн Крейн туралы эссе жазды, онда ол: «Кейбіреулер Крейн туралы сөйлескенде оның ішімдікке құмарлығына, хаотикалық өміріне, өзін-өзі күмәндануына және жыныстық өмірінің қауіп-қатерлеріне баса назар аударады, бірақ ол 32 жасында қайтыс болғанына қарамастан, осы нәрселерді басқара алды және нәзік, зейін қоятын, дана және түбегейлі жаңа поэзияны жасады», – деді. Эссесінің соңында Стерн: «Крейн әрдайым менімен бірге, мен қандай да бір шығарма жазсам да, қысқа немесе ұзақ, таңғажайып немесе қарапайым – оның дауысы, оның ырғағы, формаға деген сезімі, өмірге деген құрметі, сөзге деген сүйіспеншілігі, оның көрігі маған әсер етті. Бірақ мен осы керемет ақынды пайдалануға, өзіме иеленгім келмейді, өйткені мен одан өзгешемін, ол, ақырында, ХХ ғасырдың ағылшын тіліндегі ұлы ақыны болуы мүмкін», – деп жазады. Поэзиядан басқа, Крейннің өз-өзіне қол жұмсауы белгілі суретші Джаспер Джонстың бірнеше туындыларына, соның ішінде «Перископ», «Лэндс энд» және «Дивер» картиналарына, сондай-ақ Эллиотт Картердің «Үш оркестр үшін симфониясына» (The Bridge) және Марсден Хартлидің «Сегіз қоңыраудың ақымақтығы, Харт Крейнге арналған естелік» картинасына әсер етті.

Mid century American poets, such as John Berryman and Robert Lowell, cited Crane as a significant influence. Both poets also wrote about Crane in their poetry. Berryman wrote him one of his famous elegies in The Dream Songs, and Lowell published his "Words for Hart Crane" in Life Studies (1959): "Who asks for me, the Shelley of my age, / must lay his heart out for my bed and board." Lowell thought that Crane was the most important American poet of the generation to come of age in the 1920s, stating that "[Crane] got out more than anybody else he somehow got New York City; he was at the center of things in the way that no other poet was." Tennessee Williams said that he wanted to be "given back to the sea" at the "point most nearly determined as the point at which Hart Crane gave himself back". One of Williams's last plays, a "ghost play" titled Steps Must Be Gentle, explores Crane's relationship with his mother. In a 1991 interview with Antonio Weiss of The Paris Review, the literary critic Harold Bloom talked about how Crane, along with William Blake, initially sparked his interest in literature at a very young age: I was preadolescent, ten or eleven years old. I still remember the extraordinary delight, the extraordinary force that Crane and Blake brought to me—in particular Blake's rhetoric in the longer poems—though I had no notion what they were about. I picked up a copy of The Collected Poems of Hart Crane in the Bronx Library. I still remember when I lit upon the page with the extraordinary trope, "O Thou steeled Cognizance whose leap commits / The agile precincts of the lark's return." I was just swept away by it, by the Marlovian rhetoric. I still have the flavor of that book in me. Indeed it's the first book I ever owned. I begged my oldest sister to give it to me, and I still have the old black and gold edition she gave me for my birthday back in 1942 . I suppose the only poet of the twentieth century that I could secretly set above Yeats and Stevens would be Hart Crane. Bloom also authored the introduction to the centennial edition of the Complete Poems of Hart Crane. Thomas Lux has stated, "If the devil came to me and said 'Tom, you can be dead and Hart can be alive,' I'd take the deal in a heartbeat if the devil promised, when arisen, Hart would have to go straight into A. A." The literary critic Adam Kirsch has argued that "[Crane has been] a special case in the canon of American modernism, his reputation never quite as secure as that of Eliot or Stevens." In 2011, the American poet Gerald Stern wrote an essay on Crane in which he stated, "Some, when they talk about Crane, emphasize his drinking, his chaotic life, his self doubt, and the dangers of his sexual life, but he was able to manage these things, even though he died at 32, and create a poetry that was tender, attentive, wise, and radically original." At the conclusion of his essay, Stern writes, "Crane is always with me, and whatever I wrote, short poem or long, strange or unstrange—his voice, his tone, his sense of form, his respect for life, his love of the word, his vision have affected me. But I don't want, in any way, to exploit or appropriate this amazing poet whom I am, after all, so different from, he who may be, finally, the great poet, in English, of the twentieth century." Beyond poetry, Crane's suicide inspired several works of art by noted artist Jasper Johns, including "Periscope", "Land's End", and "Diver", as well as the "Symphony for Three Orchestras" by Elliott Carter (inspired by The Bridge) and the painting Eight Bells' Folly, Memorial for Hart Crane by Marsden Hartley.

Суреттер

Крейн – актер Джеймс Франконың 2011 жылғы американдық студенттік фильмі «Сынған мұнараның» тақырыбы. Ол фильмді өзі жазып, режиссерлік етіп, басты рөлді сомдады, бұл фильм Нью-Йорк университетінде кино өнері саласы бойынша магистрлік диссертациясының жобасы болды. Сценарийін Пол Марианидің 1999 жылғы «Сынған мұнара: Харт Крейннің өмірі» атты деректі кітабының негізінде еркін жазған. Студенттік фильм болғанына қарамастан, «Сынған мұнара» 2011 жылы Лос-Анджелес кинофестивалінде көрсетілді және 2012 жылы Focus World Films компаниясы арқылы DVD форматында таратылды. Крейн Сэмюэл Р. Деланидің «Атлантис: 1924 модель» әңгімесінде және Роберт Ши мен Роберт Антон Уилсонның «Иллюминатус!» трилогиясында кейіпкер ретінде пайда болады.

Өмірбаяндары

Фишер, Клайв. Харт Крейн: Өмір. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2002. Хортон, Филип. Харт Крейн: Америка ақынының өмірі. Нью-Йорк: W. W. Norton & Company, 1937. Микер, М. Дж. Кенеттен аяқталу: Танымал суицидтердің 13 терең зерттеуі. Гарден, Нью-Йорк: Doubleday & Company, Inc., 1964. 108–133 беттер. Мариани, Пол. Бұзылған мұнара: Харт Крейннің өмірі. Нью-Йорк: W. W. Norton & Company, 1999. Унтерекер, Джон. Саяхатшы: Харт Крейннің өмірі. Нью-Йорк: Farrar, Straus and Giroux, 1969. Вебер, Бром. Харт Крейн: Биографиялық және сыни зерттеу. Нью-Йорк: The Bodley Press, 1948.