Екінші дүниежүзілік соғыстағы мұзды ұшақ тасушы кеме жобасы

Кіріспе

Британдықтар пикреттен жасалған ұшақ тасымалдаушы құруды жоспарлаған. "Хабакук" жобасы немесе "Хаббакук" (аталуы әртүрлі) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтардың ағаш массасы мен мұздан жасалған пикреттен ұшақ тасымалдаушыны салу жоспары еді. Ол сол кезде құрлықтағы ұшақтардың ұшу қашықтығынан тыс болған Атлантика орталығындағы неміс суасты қайықтарына қарсы қолданылуы тиіс болған. Жобаның мақсаты – ең үлкен кеме жасау еді, оның ұзындығы 600 метрге жетер еді, бұл тіпті USS Enterprise-дан да ұзын, соғыс кемелері арасындағы ең ірі кеме. Бұл идеяны Біріккен операциялар штабында жұмыс істеген Джеффри Пайк ұсынды. Ірі масштабтағы сынақтардан және Канаданың Альберта штатындағы Джаспер ұлттық паркіндегі Патрисия көлінде прототип құрылғаннан кейін, жобаның құнының өсуі, қосымша талаптар, сондай-ақ ұзақ қашықтықтағы ұшақтар мен эскорт тасымалдаушыларының пайда болуы салдарынан тоқтатылды. Бұл жаңа технологиялар Атлантика орталығындағы қиындықты шешуге мүмкіндік берді, оны жоба шешуге тырысқан.

Бастапқы тұжырымдама

Джеффри Пайк Дж. Д. Бернальдің ескі досы болды және оны Лорд Луи Маунтбеттенге, Біріккен операциялардың Бас штабына, кабинет министрі Леопольд Амери ұсынған. Пайк Бернальмен бірге Біріккен операциялар штабында (COHQ) жұмыс істеді және Маунтбеттен оны гений деп есептеді. Пайк Хабакук идеясын АҚШ-та M29 Weasels өндірісін ұйымдастыру кезінде ойлап тапты, бұл Норвегия, Румыния және Италия Альпісіндегі қысқы операцияларға арналған элиталық бөлім құру жобасы еді. Пайк ұшақтар үшін мұхиттың ортасындағы тоқтау орнының идеясын алғашқы болып ұсынған жоқ, сондай-ақ мұндай жүзбелі аралды мұздан жасауға болатынын алғашқы болып айтқан да емес. Неміс ғалымы А. Герке Вальденбургтен бұл идеяны ұсынды және 1930 жылы Цюрих көлінде алдын ала тәжірибелер жүргізді. Бұл идея жиі қайталап шығатын: 1940 жылы мұз арал туралы идея Адмиралтействода таралды, бірақ офицерлер, соның ішінде Невил Шут, оны әжуа ретінде қабылдады. Ол одан әрі сынды пікірлер жинаған меморандумды таратты. Құжат Бірінші теңіз лордының пошта жәшігіне жетпей тұрып табылды.

Кодтық атауы және жазылуы

Жобаның кодтық атауы ресми құжаттарда жиі қате жазылып, Хабакук деп аталатын. Бұл Пайктің қателігі болуы мүмкін. Кем дегенде бір қолтаңбасыз құжатта (көрініп тұрғаны, оның өзі жазған) Хабакук деп жазылған. Алайда, жобамен айналысқан адамдар, мысалы, Перуц және Гудив сияқты соғыстан кейінгі жарияланымдардың барлығы дұрыс жазуды қалпына келтіреді, бір "б" және үш "к" әрпімен. Атау жобаның амбициялық мақсатына сілтеме жасайды:

Дэвид Лампе өзінің "Пайк, белгісіз гений" кітабында атаудың Вольтердің "Кандид" еңбегінен алынғанын және Пайктің канадалық хатшысы қате жазғанын айтады. Алайда, бұл сөз "Кандид" кітабында кездеспейді, сондықтан бұл ақпарат дұрыс емес болуы мүмкін.

Пикрет

1942 жылдың басында Пайк пен Берналь Атлантика мұхитының жағдайларына төтеп бере алатын, жеткілікті түрде үлкен мұз платформасын құрудың қаншалықты жылдам болу мүмкін екенін аныттау үшін Макс Перутцты шақырды. Перутц табиғи айсбергтердің су бетіндегі бөлігінің ұшу-қону жолағы үшін тым кішкентай екенін және кенеттен аударылуға бейім екенін көрсетті. Егер су мен ағаш ұнынан жасалған, қатып қалғанда қара мұздан мықтырақ, баяу еритін және батпайтын пикрет деген қоспа ойлап табылмайтын болса, жоба тоқтатылар еді. Оны үкіметтік тобы әзірлеген және Пайк есімімен атаған. Пайкқа инуиттердің мүктік шаналарын, олардың құрамындағы мүктікпен нығайтылған нұсқалары идея берген болуы мүмкін деген болжам бар. Бұл аңызға айналған әңгіме болуы мүмкін, себебі бұл материалды алғаш рет Марк пен Хогенштейн Бруклинде жариялаған. Зерттеу жұмыстары қорғаныш экраны ретінде қатып қалған мал өліктері орналасқан, тоңазытылған ет сақтау қоймасында жүргізілді.

Үлгілік масштаб

Канаданың Жаспер ұлттық паркіне ірі масштабты модель салу туралы шешім қабылданды. Альберта штатының Луиза көлінде үлкен мұз блоктары жасалды, ал Патрисия көлінде кішкентай прототип салынды, оның өлшемдері 60 х 30 фут (18 метр х 9 метр), салмағы 1000 тонна және бір ат күші бар мотормен мұздатылды. Берналь COHQ-ға канадалықтардың 1000 тонналық модель салып жатқанын және оны сегіз адам он төрт күн ішінде құрастыратынын хабарлады. Біріккен операциялардың Бас штабы (CCO) Черчилльдің Штаб бастықтары комитетіне бірден бір кемеге тапсырыс беруді ұйымдастыруға шақырғанын, ең жоғары басымдықпен, және жоспардың сәтті болуы мүмкін екендігі анықталған жағдайда, қосымша кемелерге дереу тапсырыс берілуі керектігін мәлімдеді. Канадалықтар 1944 жылға арналған кемені салуға сенімді болды. Қажетті материалдар 300 мың тонна ағаш целлюлозасы, 25 мың тонна талшықты картон изоляциясы, 35 мың тонна ағаш және 10 мың тонна болат түрінде қолда бар болды. Құны 700,000 фунт стерлингке бағаланды. 1943 жылдың жазында Берналь және Перуцпен бірге кеме құрылысын жобалауды жалғастырған кеме құрылысшылары мен инженерлер «Хабакук» кемесі туралы мәліметтер ұсынды. Кемеге қойылатын талаптар қатаң болды: ол тіркелген ең үлкен толқындарға төтеп беруге тиіс болды, ал Әскери-теңіз министрлігі оның торпедаға төзімді болуын қалады, яғни корпустың қалыңдығы кем дегенде 40 фут (12 м) болуы керек еді. Әуе күштерінің әуе бөлімі одан ауыр бомба тасушылардың ұшуы керек деп шешті, демек палубаның ұзындығы 610 метр болуы керек еді. Рульдік басқару да қиындықтар тудырды; бастапқыда кеме екі жақтағы қозғалтқыштардың жылдамдығын өзгерту арқылы басқарылатын болады деп жоспарланған, бірақ Корольдік теңіз күштері рульдің қажет екеніне келісім берді. Алайда, 30 метрден аса биіктіктегі рульді орнату және басқару мәселесі шешілмеді. «Хабакук III» – «Хабакук II»-нің кішірек, жылдам нұсқасы болды. Әуе маршалы Портал «Хабакук III»-ке бомбадан келген зиян туралы сұрады, ал Берналь палубаның белгілі бір бөлігінің жабыны жыртылуы мүмкін екенін, бірақ оны иілгіш кілеммен жөндеуге болатынын ұсынды. Ұшақ ангарларының төбесі 1000 кг бомбаға қарсы жарылысқа төзімді болса да, орталық бөлігіндегі бомбадан пайда болған тесіктермен күресу қиынға түсер еді. Бернальдің пікірінше, 1944 жылдың көктемінде Канадада ірі масштабты модель аяқталып, сынақтан өткізілгенше, үлкен «Хабакук II» практикалық бола ма, жоқ па, ешкім анық айта алмайды. Ол пикреттің материал ретінде қолайлылығына күмәнданбады, бірақ құрылыс және навигациялық қиындықтарды жеңу қажет екенін айтты. «Хабакук II» кемесінің соңғы жобасы, «айсберг кемесі» деп аталған, 2.2 миллион тонна суды ығыстыруға тиіс болды. Бу турбиналары бөлек сыртқы гондолаларда орнатылған 26 электр қозғалтқышын қуатпен қамтамасыз етуі керек еді (құрастырылған кемелердегі әдеттегі қозғалтқыштар мұз кемесі үшін тым көп жылу шығарар еді). Оның қарулануы 40 қос түтік 4.5 дюймдік (114 мм) универсалды артиллериялық мұнаралар мен көптеген жеңіл зениттік қаруларды қамтитын, сонымен қатар ұшу-қону жолағын және 150-ге дейін екі қозғалтқышты бомба тасушылар немесе истребительдерді орналастыруға мүмкіндік беретін. Бұл оқиғаны растайды, Маунтбеттен мұз және пикреттен жасалған екі блок әкелгенін айтады. Алғаш мұзға атқаннан кейін, сынықтарға қатысты ескерту жасап, Маунтбеттен: «Сізге айырмашылықты көрсету үшін оң жақтағы блокқа атам» деді. Брук «оқ блоктан секіріп шығып, ашулы ара сияқты аяғымыздың айналасында ұшты» деп хабарлады. Макс Перутц өзінің «Мен сені ертерек ашуландырсам екен» атты кітабында осыған ұқсас оқиғаны баяндады. Пикреттің көрсетілімі Біріккен операциялар штабында (COHQ) теңіз офицері, лейтенант-командир Дуглас Адшид Грант жасады, Перутц оған құрғақ мұзбен толтырылған термостардағы мұз және пикрет таяқшаларын, сондай-ақ үлкен мұз және пикрет блоктарын ұсынды. Грант екі блокқа да оқтар атып, мұз бен пикреттің салыстырмалы күшін көрсетті: мұз сынып қалды, бірақ оқ пикреттен кері секіріп, Императорлық бас штабтың бастығына (Сэр Алан Брук) иығына тиді. Брук жарақат алмады.

The decision was made to build a large scale model at Jasper National Park in Canada to examine insulation and refrigeration techniques, and to see how pykrete would stand up to artillery and explosives. Large ice blocks were constructed at Lake Louise, Alberta, and a small prototype was constructed at Patricia Lake, Alberta, measuring 60 by 30 feet (18 metres by 9 metres), weighing 1,000 tons and kept frozen by a one horsepower motor. Bernal informed COHQ that the Canadians were building a 1,000 ton model, and that it was expected to take eight men fourteen days to build it. The Chief of Combined Operations (CCO) responded that Churchill had invited the Chiefs of Staff Committee to arrange for an order to be placed for one complete ship at once, with the highest priority, and that further ships were to be ordered immediately if it appeared that the scheme was certain of success. The Canadians were confident about constructing a vessel for 1944. The necessary materials were available to them in the form of 300,000 tons of wood pulp, 25,000 tons of fibreboard insulation, 35,000 tons of timber and 10,000 tons of steel. The cost was estimated at £700,000. Naval architects and engineers continued to work on Habakkuk with Bernal and Perutz during the summer of 1943. The requirements for the vessel became more demanding: it had to have a range of and be able to withstand the largest waves recorded, and the Admiralty wanted it to be torpedo proof, which meant that the hull had to be at least 40 feet (12 m) thick. The Fleet Air Arm decided that heavy bombers should be able to take off from it, which meant that the deck had to be 2,000 feet (610 m) long. Steering also raised problems; it was initially projected that the ship would be steered by varying the speed of the motors on either side, but the Royal Navy decided that a rudder was essential. However, the problem of mounting and controlling a rudder over 100 feet (30 m) high was never solved. Habakkuk III was a smaller, faster version of Habakkuk II. Air Chief Marshal Portal asked about potential bomb damage to Habakkuk III, and Bernal suggested that a certain amount of deck covering might be ripped off, but could be repaired by some kind of flexible matting. It would be more difficult to deal with bomb holes in the centre portion, though the roof over the aircraft hangars would be made blast proof against 1,000 kg bombs. Bernal considered that no one could say whether the larger Habakkuk II was a practical proposition until a large scale model could be completed and tested in Canada in the spring of 1944. He had no doubts about the suitability of pykrete as a material, but said that constructional and navigational difficulties remained to be overcome. The final design of Habakkuk II gave the bergship, as it was called, a displacement of 2.2 million tons. Steam turbogenerators were to supply for 26 electric motors mounted in separate external nacelles (normal, internal ship engines would have generated too much heat for an ice craft). Its armament would have included 40 dual barrelled 4.5" DP (dual purpose) turrets and numerous light anti aircraft guns, and it would have housed an airstrip and up to 150 twin engined bombers or fighters. support this account, telling how Mountbatten brought two blocks, one of ice and one of pykrete. After first shooting at the ice, with a warning to beware of splinters, Mountbatten said "I shall fire at the block on the right to show you the difference". Brooke reported that "the bullet rebounded out of the block and buzzed round our legs like an angry bee". Max Perutz gave an account of a similar incident in his book I Wish I Made You Angry Earlier. A demonstration of pykrete was given at Combined Operations Headquarters (COHQ) by a naval officer, Lieutenant Commander Douglas Adshead Grant, who was provided by Perutz with rods of ice and pykrete packed with dry ice in thermos flasks and large blocks of ice and pykrete. Grant demonstrated the comparative strength of ice and pykrete by firing bullets into both blocks: the ice shattered, but the bullet rebounded from the pykrete and hit the Chief of Imperial General Staff (Sir Alan Brooke) in the shoulder. Brooke was unhurt.

Сын

Хабакук дизайны сынға ұшырады, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери-теңіз күштерінің зерттеу және даму басқарушысының көмекшісі сэр Чарльз Ф. Гудивтен. Соғыстан кейін жарияланған мақаласында Гудив қажетті ағаш массасының көп мөлшері қағаз өндірісіне айтарлықтай әсер ететінін атап көрсетті. Ол сондай-ақ әрбір кемеге 40 000 тонна тығыз изоляция, тұзды су айналымы үшін мыңдаған шақырым болат құбырлар және төрт электр станциясы қажет болатынын мәлімдеді, бірақ барлық бұл ресурстарға (олардың кейбіреулерін тиімдірек күрес қабілетіне ие конвенциялық кемелерді құруға жұмсауға болар еді) Хабакук тек белгілі бір жылдамдықпен ғана қанағаттандыра алатынын айтты. Оның мақаласында кеме құрылысында қолданылатын мұздың қасиеттеріне қатысты сықақпен толған көптеген пікірлер де болды.

Соңғы демалыс

2009 жылдың 15 сәуірінде MythBusters телешоуының эпизодында Джейми Хайнман мен Адам Савидж ағаш целлюлозасының орнына ылғал газеттің толық парақтарын пайдаланып, пикреттің өңделген нұсқасынан Yesterday's News деп аталған шағын, тегіс түпті қайық жасады. Олар Аляска суларында қайықты белгілі бір жылдамдықпен (мәлімет жоқ) жүргізіп, сынап көрді, бірақ 20 минуттан кейін балқыған пикреттен су ағып бастады. Өрт сөндіргішпен ағып жатқан жерлерді тоңдыруға және қолмен суды шығаруға тырысқаннан кейін, 10 минуттан соң Хайнман қайыққа сорғы ала алмайтындай көп су жиналып жатқанын анықтады және олар газеттің бөлігін су бетінде қалдырып, жағаға қайтып келді. Кейіннен олар пикреттен қайық жасау мүмкін екенін, сондай-ақ пикреттің оқтан өткізбейтін, берік және мұздан ұзақ уақыт ерімейтін қасиеттерін көрсеткенін түсінді. Дегенмен, пикреттен жасалған әскери кеменің ұзаққа шыдамайтынына күмән келтірді. Қорытындысы: "Мүмкін, бірақ абсурдты". 2010 жылдың қыркүйек айында BBC бағдарламасы Bang Goes The Theory да пикрет қайығын қайта жасауға тырысты. Жүздік талшықтарынан жасалған пикреттен жасалған кеме қабығы тоңазытқышта тоңдырылды, содан кейін Портсмут портында Солент арқылы Коуске бару үшін жіберілді. Кеме қабығы бірден су ағып бастады, себебі оның артқы жағында сыртқы қозғалтқышты орнату үшін тесіктер жасалған еді; қозғалтқыштың салмағы осы тесіктерді су сызығының астына түсірді.