Өзіңнің Таңдауын Жасау Оқиғалары

Кіріспе

сауда маркасы бар кітаптар сериясы

"Өз бағытыңды өзің таңда" кітаптар сериясы – әр оқиғасы екінші жақтың көзқарасынан жазылған балаларға арналған ойын кітаптары. Оқырман басты кейіпкердің рөлін алып, оның іс-әрекеттерін және сюжеттің аяқталуын анықтайтын шешімдер қабылдайды. Бұл серия Эдвард Паккардтың идеясы негізінде құрылған және бастапқыда Констанс Каппел мен Р.А. Монтгомеридің "Вермонт Кросроудс Пресс" баспасында "Сенің өзіңнің оқиғаларың" сериясы ретінде жарық көрген. "Өз бағытыңды өзің таңда" (Choose Your Own Adventure) – 1980 және 1990 жылдары ең танымал балалар серияларының бірі болды, 1979 мен 1998 жылдар аралығында 250 миллионнан астам данасы сатылды. "Bantam Books" (қазір "Random House"-қа тиесілі) "Choose Your Own Adventure" сауда маркасының қолданысын тоқтатуға рұқсат бергеннен кейін, серияны "Chooseco" жаңартып шығарды, қазіргі таңда сауда маркасы оларға тиесілі. 2016 жылдан бері "Chooseco" 16 миллионнан астам түпнұсқа кітап сатты, 80-90-шы жылдардағы көптеген классикалық туындыларды (қазіргі буынға бейімделіп) және 50-ден астам жаңа кітапты жариялады. Бұл серия 40 тілге аударылған. Әлем бойынша 270 миллионнан астам кітап басылып шықты. "Chooseco" Паккардтың кітаптарын қайта басып шығармайды, өйткені ол өзінің "U Ventures" баспасын құрды.

Формат

Бастапқыда 7-14 жас аралығындағы балаларға арналған кітаптар екінші тұлғада жазылған. Басты кейіпкер – яғни, оқырман – жеке тергеуші, таушы, жарыс жүргізушісі, дәрігер немесе тыңшы сияқты оқиғаға қатысты рөлді өз мойнына алады. Сериядағы кейбір кітаптар оқырмандарға рөлді таңдау мүмкіндігін береді, мысалы, оқиғалық кітаптарда оқырмандарға альпинист, саяхатшы немесе турист болу ұсынылуы мүмкін. Әңгімелер көбінесе гендерлік және нәсілдік жағынан бейтарап, бірақ кейбір жағдайларда, әсіресе иллюстрацияларда, ер адам оқырман (мақсатты демографиялық топ) екендігі туралы болжам бар. Кейбір әңгімелерде басты кейіпкер бала, ал басқаларында ересек адам болып келеді. Серия дамыған сайын Паккард пен Монтгомери ойын кітаптарының форматымен тәжірибе жасады, кейде күтпеген бұрылыстарды, мысалы, шексіз беттер тізбектерін немесе алдау аяқтауларын енгізді. Мысалы, "Inside UFO 54 40" кітабындағы "жәннат планетасы" аяқтауын алуға болады, бірақ ол тек алдау арқылы немесе қате бетке бұрылып ғана жетеді. Осыдан шығудың жалғыз жолы – кітапты "қайта орнату", яғни жауып, бірінші беттен қайта бастау.

Тарих

Пэккардтың айтуынша, сериалдың негізгі идеясы ол қыздарына ұйықтатар алдында айтқан әңгімелерден туындаған, Пит есімді кейіпкер мен оның оқиғаларына арналған: «Менде Пит есімді кейіпкер болды және оны әдетте оқшауланған аралда түрлі оқиғаларға қатыстыратынмын. Бірақ сол түні Питке не істеу керектігі туралы ойым бітіп бара жатты, сондықтан мен олардан не істегісі келетінін сұрадым». Оның екі қызы оқиғаның әртүрлі бағыттарын ұсынды, ал Пэккард әр бағыттың соңын ойлап тапты: «Мені қатты әсер еткені – олардың идеяға деген табиғи құлшынысы болды. Мен: «Мұны жазып қойсам болады ма?» – деп ойладым». Пэккард бұл негізгі идеяны көп ұзамай «Sugar Cane Island-дағы сіздің оқиғаларыңыз» деген атпен қолжазбаға түсірді. 1970 жылы ол баспагер іздеді, бірақ тоғыз баспа компаниясы бас тартқандықтан, идеяны тоқтатты. 1975 жылы ол Vermont Crossroads Press баспасының тең иесі Рей Монтгомериді кітапты жариялауға көндірді, нәтижесінде 8000 дана сатылды, бұл шағын жергілікті баспа үшін үлкен көрсеткіш болды. Кейіннен серия Pocket Books компаниясына сатылды, онда да жақсы сатылды, бірақ Монтгомери кітапты үлкен баспагер таба алса, одан да жақсы сатылатынына сенді. Біраз талқыдан кейін Монтгомери Bantam Books компаниясымен серияға келісімшарт жасасты. Пэккард пен Монтгомери серияға кітаптар жазуға, соның ішінде басқа авторларға тапсырыс беруге таңдалды. Кітап сериясы Bantam Books компаниясымен бірге сол форматта жұмыс істеген авторлардың үш сериясын құруға себеп болды. Осыған ұқсас тағы 19 серия бәсекелес баспалар тарапынан жариялана бастады. Концепцияның үлкен танымалдылығы осы форматтағы жаңа жазу жанрының пайда болуына әкелді, ол «ойын кітабы» деп аталды. 1990 жылдары серия компьютерлік ойындардың бәсекесіне тап болып, төмендеді. Серия 1999 жылы тоқтатылды, бірақ 2003 жылы Chooseco атты жаңа компаниямен қайта жандандырылды. Монтгомери 2014 жылы қайтыс болды; оның соңғы «Өзің таңда» кітабы «Гас робот патшасына қарсы» болды. 2019 жылдың қаңтар айында Chooseco компаниясы Netflix компаниясына қарсы «Black Mirror: Bandersnatch» фильміне қатысты сауда белгісін бұзу туралы сотқа шағым түсірді. Netflix бұл дауды 2020 жылдың қараша айында реттеді.

According to Packard, the core idea for the series emerged from bedtime stories that he told to his daughters, revolving around a character named Pete and his adventures: "I had a character named Pete and I usually had him encountering all these different adventures on an isolated island. But that night I was running out of things for Pete to do, so I just asked what they would do". His two daughters came up with different paths for the story to take and Packard thought up an ending for each of the paths: "What really struck me was the natural enthusiasm they had for the idea. And I thought: 'Could I write this down?'" Packard soon developed this basic premise into a manuscript titled The Adventures of You on Sugar Cane Island. He set out in 1970 to find a publisher but was rejected by nine publishing companies, causing him to shelve the idea. In 1975, he was able to convince Ray Montgomery, co owner of Vermont Crossroads Press, to publish the book and it sold 8,000 copies, a large amount for a small local publishing house. The series was later marketed to Pocket Books, where it also sold well, but Montgomery believed that it would sell better if a bigger publisher could be found. After some discussion, Montgomery was able to make a contract for the series with Bantam Books. Packard and Montgomery were selected to write books for the series, including the contracting out of titles to additional authors. The book series prompted the creation of three other series by authors with Bantam Books that worked with the same format. Nineteen other series of the same format began being published by rival publishing houses. The large popularity of the concept led to the titling of a new genre of writing for the format, which was called the gamebook. By the 1990s, the series faced competition from computer games and was in a decline. The series was discontinued in 1999, but was relaunched by a new company, Chooseco, in 2003. Montgomery died in 2014; his final Choose Your Own Adventure book was Gus vs. the Robot King. In January 2019, Chooseco initiated a trademark infringement legal challenge against Netflix for the film Black Mirror: Bandersnatch. Netflix settled the suit in November 2020.

Әдебиетті қабылдау

Смитсондық мақала стильді «үлгіге түскен» деп сынап, бір ғалым «әдеби сапасы тұрғысынан, көптеген көп желілі кітаптардың шынайы есіктік» екенін айтады.