Афроамерикалық құқықтар қозғалысы және «Азаматтық мектептер» бағдарламасы

Кіріспе

Африкалық-американдық азаматтық құқықтар ұйымы

Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясы (SCLC) – Атланта, Джорджияда орналасқан африкалық-американдық азаматтық құқықтар ұйымы. SCLC өзінің алғашқы президенті Мартин Лютер Кинг кішімен тығыз байланысты, ол американдық азаматтық құқықтар қозғалысында маңызды рөл атқарды.

Азаматтық мектептер

1954 жылы Эсау Дженкинс пен Септима Кларк Оңтүстік Каролина мен Джорджия жағалауындағы теңіз аралдарында Азаматтық мектептерді ұйымдастырды. Олардың мақсаты ересектерге оқу-жазуды үйрету арқылы сайлаушы тіркелу емтихандарын сәтті тапсыруға, жүргізуші куәлігіне емтихан беруге, пошта арқылы тапсырыс формаларын толтыруға және есепшоты ашуға мүмкіндік беру болды. «Гайландер халық мектебінің» (қазіргі «Гайландер ғылыми-зерттеу және білім беру орталығы») қолдауымен бағдарлама Оңтүстікке кеңінен таралды. Джонс аралындағы Азаматтық мектеп 2007 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген «Прогрессивті клубта» орналасқан. Септима Кларктың «Менің жанымдағы эхо» атты автобиографиясының (225-бет) мәліметінше, «Гайландер халық мектебі» жарғысын бұзғандықтан – коммерциялық қызметпен айналысқандықтан жабылды. «Гайландер халық мектебі» акционерлері мен иелері жоқ коммерциялық емес ұйым ретінде Теннесси штатымен тіркелген. Бірақ 1961 жылы «Гайландер» қызметкерлері «Гайландер ғылыми-зерттеу және білім беру орталығы» ретінде қайта тіркеліп, Ноксвилл қаласына көшті. Ересектерге сауат ашу сабақтарының сыртында, мектептер құпия түрде демократия мен азаматтық құқықтарды, қоғамдық басшылық пен ұйымдастыруды, саясаттың практикалық аспектілерін, сондай-ақ қарсылық пен күрестің стратегияларын және тактикасын оқытты. Осылайша, болашақ жаппай қоғамдық күрестерге адамдық негіз қаланды. Соңында, Оңтүстік аймағындағы Азаматтық мектептерде 69 000-ға жуық мұғалім жұмыс істеді, олардың көпшілігі жалақысыз еріктілер болды және көптегендерінің формальды білімі жеткіліксіз болды. Фанни Лу Хамер, Виктория Грей сияқты Азаматтық құқық қозғалысының белгілі жетекшілері мен Оңтүстіктегі қара қауымдастықтарының жүздеген өкілдері Азаматтық мектептерге қатысып, сабақ берді. Кларктың басшылығымен азаматтық мектеп жобасы 10 000-нан астам азаматтық мектеп мұғалімдерін даярлады, олар Оңтүстік аймағында азаматтық мектептер желісін құрды, бұл кең ауқымды халықтық білім беру күш-жігері болды. Осы 10 000 мұғалімнен өзге, Азаматтық мектептер 25 000-нан астам адамға білім беруге қол жеткізді. 1968 жылға қарай Кларктың осы қозғалысқа берілгендігінің нәтижесінде 700 000-нан астам афроамерикалық сайлаушы тізіліміне енді. SCLC бұрыннан бар Азаматтық мектептер бағдарламасын қабылдағаннан кейін, Кларк директор ретінде SCLC кеңесіндегі алғашқы әйел болды, бұл басқа (тек еркектерден құралған) SCLC жетекшілерінің қарсылығына қарамастан болды. Эндрю Янг, ол өткен жылы «Гайландерге» Азаматтық мектептермен жұмыс істеу үшін қосылған, сондай-ақ SCLC қызметкерлеріне қосылды. Азаматтық мектептердегі SCLC қызметкерлерінің көп бөлігі мұғалімдік тәжірибесінен пайда болған әйелдерден құралды. Кларк әйелдерге қастынап қарау мен тікелей қысым көрсету «азаматтық құқық қозғалысының ең үлкен кемшіліктерінің бірі» екенін айтты.

Originally started in 1954 by Esau Jenkins and Septima Clark on the Sea Islands off the coast of South Carolina and Georgia, the Citizenship Schools focused on teaching adults to read so they could pass the voter registration literacy tests, fill out driver's license exams, use mail order forms, and open checking accounts. Under the auspices of the Highlander Folk School (now Highlander Research and Education Center) the program was expanded across the South. The Johns Island Citizenship School was housed at The Progressive Club, listed on the National Register of Historic Places in 2007. According to Septima Clark's autobiography, Echo In My Soul (page 225), the Highlander Folk School was closed because it engaged in commercial activities in violation its charter; Highlander Folk School was chartered by the State of Tennessee as a non profit corporation without stockholders or owners. However, in 1961, the Highlander staff reincorporated as the Highlander Research and Education Center and moved to Knoxville. Under the innocuous cover of adult literacy classes, the schools secretly taught democracy and civil rights, community leadership and organizing, practical politics, and the strategies and tactics of resistance and struggle, and in so doing built the human foundations of the mass community struggles to come. Eventually, close to 69,000 teachers, most of them unpaid volunteers and many with little formal education taught Citizenship Schools throughout the South. Many of the Civil Rights Movement's adult leaders such as Fannie Lou Hamer and Victoria Gray, and hundreds of other local leaders in black communities across the South attended and taught citizenship schools. Under the leadership of Clark, the citizenship school project trained over 10,000 citizenship schoolteachers who led citizenship schools throughout the South, representing a popular education effort on a massive scale. On top of these 10,000 teachers, citizenship schools reached and taught more than 25,000 people. By 1968, over 700,000 African Americans became registered voters thanks to Clark's dedication to the movement. As a result of the SCLC acquiring the already established Citizenship Schools program, as its director, Clark became the first woman allowed a position on the SCLC board, despite continued resistance from the other (exclusively male) SCLC leaders. Andrew Young, who had joined Highlander the previous year to work with the Citizenship Schools, also joined the SCLC staff. The SCLC staff of citizenship schools were overwhelmingly women, as a result of the daily experience gained by becoming a teacher. Clark attested that deliberate and widespread discrimination and even overt suppression of women was "one of the greatest weaknesses of the civil rights movement."

Сент-Августин наразылықтары

Флорида штатының Сент-Огастин қаласында сегрегацияға қарсы наразылық білдірген азаматтық құқық қорғаушылары тұтқындалып, Ку-клукс-кланның зорлық-зомбылығына ұшырағанда, жергілікті SCLC филиалы 1964 жылдың көктемінде Кингке көмек сұрады. SCLC демонстрацияларды ұйымдастыруға және басшылық етуге көмектесетін қызметкерлерді жіберді, сондай-ақ Солтүстікте Сент-Огастинге қолдау көрсетті. Сегрегацияға қарсы отырыстар мен шерулерде жүздеген адам тұтқындалды, соншалықты көп болды ki түрмелер толып, артық тұтқындар ашық қоршауларда ұсталды. Солтүстіктен келген және тұтқындалғандардың арасында Массачусетс штатының губернаторының анасы, Малкольм Пибоди және Массачусетс епископының әйелі, Джон Берджесс болды. Ескі Құл саудасы орнына түнгі шерулерге ақ нәсілділер шабуыл жасады, ал қара нәсілділер «тек ақтарға арналған» жағалауларға кіргенде, полиция оларды таяқтармен ұрып, шабуыл жасады. 11 маусымда Кинг және басқа SCLC жетекшілері Монсон мотелінің мейрамханасында тамақтанбақ болғандары үшін тұтқындалды. Ал жас наразылар тобы мотельдің бассейнін пайдалануға тырысқанда, иесі суға қышқыл құйды. Сент-Огастиндегі әділет үшін күрестің телеарналар мен газеттерде жариялануы 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға халықтың қолдауын күшейтуге көмектесті, ол сол кезде Конгресте талқыланып жатқан болатын.

Сельмадағы дауыс беру құқығы қозғалысы және Монтгомериге шеру

Алабама штатының Сельма қаласында сайлауға тіркелу және азаматтық құқықтар қозғалысы заңсыз бұйрық арқылы тоқтатылғанда, Даллас округінің сайлаушылар лигасы (DCVL) SCLC-ден көмек сұрады. Кинг, SCLC және DCVL Сельманы сайлау құқығын қорғау жөніндегі маңызды науқанның орталығы ретінде таңдады, бұл науқан 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңының қабылдануын қамтамасыз еткендей, ұлттық деңгейде дауыс беру құқығы туралы заңнаманы талап ететін еді. 1963 жылдың басынан бері Сельмада ұйымдасқан SNCC ұйымымен бірлесе отырып, 1965 жылдың 2 қаңтарында Браун-Чапелде дауыс беру құқығы жөніндегі науқан митингімен басталды, бұл бұйрыққа қарсы әрекет болды. SCLC және SNCC ұйымдастырушылары афроамерикалықтарды сот үйінде дауыс беруге тіркелуге шақырып, оқытты, бірақ көпшілігі Даллас округінің шерифі Джим Кларктан зорлық-зомбылық көрді және тұтқындалды. Афроамерикалық дауыс берушілерге Ақ азаматтар кеңесі тарапынан экономикалық қысым көрсетілді, ал Ку-Клукс-Клан физикалық зорлық-зомбылықпен қорқытты. Билік өкілдері афроамерикалықтарды сайлаушылар тізімінен шығарып тастау үшін дискриминациялық сауаттылық тестін пайдаланды. Бейбітшіл жаппай шерулер дауыс беру құқығын талап етті, ал түрмелер тұтқынға алынған наразылық білдірушілермен, олардың көпшілігі студенттермен толып кетті. 1 ақпанда Кинг пен Абернати тұтқындалды. Дауыс беруді тіркеу және наразылық акциялары Перри, Уилкокс, Маренго, Грин және Хейл округтеріне тарады. 18 ақпанда Алабама штатының полиция қызметкері Перри округінің орталығы Марион қаласында дауыс беру құқығына қолдау көрсету кезінде Джимми Ли Джексонды атып өлтірді. Оған жауап ретінде, SCLC-нің Сельмадағы әрекеттерін басқарып отырған Джеймс Бевел Сельмадан Монтгомериге шеру ұйымдастыруға шақырды. 7 наурызда 600-ге жуық наразылық білдіруші губернатор Уоллеске өз наразылықтарын білдіру үшін шеруге шықты. SCLC-нің Хосея Уильямс және SNCC-нің Джон Льюис басшылығымен шерушілерге мемлекеттік полиция, шерифтердің орынбасарлары және атты жасақтар шабуыл жасады. Олар көзден жас шығарушы газ, жылқылар, таяқтар және шотықтарды қолданып, шерушілерді Браун-Чапелге кері қайтарды. Дауыс беру құқығы үшін наразылық білдірген бейбітшіл демонстранттарға жасалған бұл қатыгез шабуыл туралы хабарлар ("Қанды жексенбі" деп аталды) елді дүрліктірді. Кинг, Бевел, Дайан Нэш және басқалар дін қызметкерлері мен адал азаматтарды Сельманың афроамерикалық азаматтарын қолдауға шақырды. Мыңдаған діни лидерлер мен қарапайым америкалықтар барлық азаматтарға дауыс беру құқығын талап ету үшін келді. Олардың бірі – Джеймс Риб, ақ нәсілді унитариандық-универсалистік пастор, ол сол шабуылда тағы екі пасторды ауыр жарақаттаған Klansmen ұйымдары тарапынан көшеде қатыгездікпен ұрып өлтірді. Көбірек наразылық акциялары, тұтқындаулар мен заңдық маневрлерден кейін, федералды судья Франк М. Джонсон Алабама штатына Монтгомериге шеруге рұқсат беруді бұйырды. Шеру 21 наурызда басталды және 24 наурызда Монтгомериге жетті. 25 наурызда шамамен 25 000 наразылық білдіруші дауыс беру құқығын қолдау үшін Алабама штатының Капитолий ғимаратының алдына шеру жасады, онда Кинг сөз сөйледі. Бес айдан кейін Конгресс және президент Линдон Джонсон Сельмадағы дауыс беру құқығы қозғалысының тудырған үлкен қоғамдық қысымына жауап ретінде 1965 жылғы дауыс беру құқығы заңын қабылдады.

When voter registration and civil rights activity in Selma, Alabama were blocked by an illegal injunction, the Dallas County Voters League (DCVL) asked SCLC for assistance. King, SCLC, and DCVL chose Selma as the site for a major campaign around voting rights that would demand national voting rights legislation in the same way that the Birmingham and St. Augustine campaigns won passage of the Civil Rights Act of 1964. In cooperation with SNCC who had been organizing in Selma since early 1963, the Voting Rights Campaign commenced with a rally in Brown Chapel on January 2, 1965, in defiance of the injunction. SCLC and SNCC organizers recruited and trained blacks to attempt to register to vote at the courthouse, where many of them were abused and arrested by Dallas County Sheriff Jim Clark — a staunch segregationist. Black voter applicants were subjected to economic retaliation by the White Citizens' Council, and threatened with physical violence by the Ku Klux Klan. Officials used the discriminatory literacy test to keep blacks off the voter rolls. Nonviolent mass marches demanded the right to vote and the jails filled up with arrested protesters, many of them students. On February 1, King and Abernathy were arrested. Voter registration efforts and protest marches spread to the surrounding Black Belt counties — Perry, Wilcox, Marengo, Greene, and Hale. On February 18, an Alabama State Trooper shot and killed Jimmie Lee Jackson during a voting rights protest in Marion, county seat of Perry County. In response, James Bevel, who was directing SCLC's Selma actions, called for a march from Selma to Montgomery, and on March 7 close to 600 protesters attempted the march to present their grievances to Governor Wallace. Led by Reverend Hosea Williams of SCLC and John Lewis of SNCC, the marchers were attacked by State Troopers, deputy sheriffs, and mounted possemen who used tear gas, horses, clubs, and bullwhips to drive them back to Brown Chapel. News coverage of this brutal assault on nonviolent demonstrators protesting for the right to vote — which became known as "Bloody Sunday" — horrified the nation. King, Bevel, Diane Nash and others called on clergy and people of conscience to support the black citizens of Selma. Thousands of religious leaders and ordinary Americans came to demand voting rights for all. One of them was James Reeb, a white Unitarian Universalist minister, who was savagely beaten to death on the street by Klansmen who severely injured two other ministers in the same attack. After more protests, arrests, and legal maneuvering, Federal Judge Frank M. Johnson ordered Alabama to allow the march to Montgomery. It began on March 21 and arrived in Montgomery on the 24th. On the 25th, an estimated 25,000 protesters marched to the steps of the Alabama capitol in support of voting rights where King spoke. Within five months, Congress and President Lyndon Johnson responded to the enormous public pressure generated by the Selma Voting Rights Movement by enacting into law the Voting Rights Act of 1965.

Джексон конференциясы

1966 жылы Аллен Джонсон Миссисипи штатының Джексон қаласында Масон ғибадатханасында Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының он бірінші жылдық мәжілісін өткізді. Конференцияның тақырыбы – адам құқықтары және үздірілмей жатқан күрес. Алғашқы нысандарға Мартин Лютер Кинг кіші және SCLC-мен байланысты басқа да адамдар кірді. 1968 жылы Мартин Лютер Кингтің қазасынан кейін басшылық 1977 жылға дейін басқарған Ральф Абернатиге жүктелді. Абернатидің орнын 1997 жылға дейін SCLC президенті болған Джозеф Лоури басты. 1997 жылы М.Л.Кингтің ұлы Мартин Лютер Кинг III SCLC президенті болды. 2004 жылы, бір жылға жетпеген мерзімге, Фред Шаттлсворт президент болды. Одан кейін президенттікке Чарльз Стил кіші келді, ал 2009 жылы Говард В. Крисси кіші басшылық етті. Содан кейін Исаак Ньютон Фаррис кіші және 2012 жылы қызметке келген С.Т. Вивиан болды.

1997 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1997 жылы Мартин Лютер Кинг III Джозеф Лоуэридің орнын басып, Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясына бірауыздан сайланды. Кинг басшылығымен SCLC полицияның зорлық-зомбылығына қатысты тыңдаулар өткізді, «Менің арманым бар» сөзінің 37 жылдығына арналған митинг ұйымдастырды және бұрын үлкен Конфедерация кресі бейнеленген Джорджия штатының туын өзгерту үшін сәтті науқан бастады. Сондай-ақ, ол «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәліметінше, «кейбір кеңес мүшелерін дұрыс түсінбеген» атқарушы директор Лэмелл Дж. МакМоррис тағайындады. Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясы 2001 жылдың маусым айында Кингті президенттік лауазымнан шеттетуге мәжбүр болды, себебі ол ұйымның әрекетсіздікке ұшырауына мүмкіндік беріп жатқан деп алаңдады. 25 маусымда Кингке жазған хатында сол кездегі ұйымның ұлттық төрағасы Клод Янг: «Сіз үнемі бағынсыздық танытып, SCLC президенті ретіндегі міндеттеріңізді (жалаңдықпен) орындау кезінде тиіс емес, жалтақ мінез-құлық көрсеттіңіз» деп жазды. Оның орнына 2009 жылдың қазанына дейін қызмет еткен Чарльз Стил келді. 2009 жылдың 30 қазанында Кингтің ең кіші баласы Бернис Кинг SCLC-нің жаңа президенті болып сайланды, ал Джеймс Буш III 2010 жылдың ақпанында Бернис Кинг лауазымға кіргенге дейін Президент/Бас директор міндетін атқарушы болып тағайындалды. Алайда, 2011 жылдың 21 қаңтарында, сайланғаннан кейін он бес ай өткен соң, Бернис Кинг президенттік лауазымнан бас тартты. Жазбаша мәлімдемесінде ол өзінің шешімін «менің басшылығыммен қалай алға жылжу керектігі туралы ресми кеңес мүшелерімен бірнеше рет байланысуға тырысқаннан кейін, өкінішке орай, біздің көзқарастарымыз үйлеспеді» деп түсіндірді.

Басқа ұйымдармен қарым-қатынастар

SCLC тікелей акцияларға, азаматтық мойынсұнбаушылыққа және бойкоттар мен шерулерге жаппай қатысуды ұйымдастыруға берілгендігі үшін, NAACP-ге қарағанда "радикалдырақ" саналды, ол сот процестерін, заңнамалық лоббилеуді және кәсіби мамандар жүргізетін білім беру кампанияларын қолдады. Сонымен қатар, ол Конгресс Расалық теңдік үшін (CORE) немесе жастар басқаратын Студенттік зорлықсыз үйлестіру комитетінен (SNCC) де жалпы алғанда, аз радикалды саналды. 1960-1964 жылдар аралығында SCLC-нің SNCC-ге белгілі бір дәрежеде тәлімгерлік қарым-қатынасы болды, бірақ 1960 жылдардың соңында SNCC зорлықсыздықтан және интеграциядан бас тарғаннан кейін бұл қарым-қатынас аяқталды. Уақыт өте келе SCLC және SNCC әртүрлі стратегиялық бағыттарды таңдады, SCLC ұлттық заңнаманы қабылдау үшін Бирмингем және Сельма сияқты ірі масштабты кампанияларға баса назар берді, ал SNCC жергілікті деңгейде саяси билікті құру үшін қоғамдық ұйымдастыруға күш салды. Көптеген қауымдастықтарда SCLC мен SNCC арасында шиеленіс болды, себебі SCLC-нің негізін пасторлар басқаратын афроамерикандық шіркеулер құрады, ал SNCC кедейлер басқаратын қарсы қоғамдық ұйымдар құруға тырысты. SCLC-нің өз жастар еріктілік бағдарламасы – SCOPE жобасы (саяси білім беру бойынша жазғы қоғамдық ұйымдастыру) болды, ол 1965-66 жылдары 6 оңтүстік штатындағы 120 округте 49 000 сайлаушыны тіркеген, көбінесе 100-ге жуық колледждер мен университеттердің ақ студенттерінен құралған шамамен 500 жасқа жуық еріктілерді жұмылдырды. 1979 жылдың тамызында SCLC басшысы Джозеф Лоуэри Палестинаны азат ету ұйымымен (PLO) кездесіп, палестиналықтардың өзін-өзі анықтау құқығын қолдады және PLO-ны Израильдің өмір сүру құқығын "қарастыруға" шақырды.