Кіріспе
Порт-Линкольн – Оңтүстік Австралия штатындағы Төменгі Эйр түбегіндегі қала. Барынгарла халқының дәстүрлі иелері оны Галиняла деп атайды, ол Бостон шығанағының жағалауында орналасқан, ол шығысқа қарай Спенсер шығанағына ашылады. Бұл Батыс жағалау аймағындағы ең ірі қала және штаттың астанасы Аделаидадан (жолмен) шамамен қашықтықта орналасқан. 2019 жылдың маусым айында Порт-Линкольн қаласының халқы 26 418 адамды құрады, сонымен қатар ол Австралияның «Теңіз өнімдерінің астанасы» деп танылады.
Тарих және атауы
Эйр түбегі 40 мың жылдан бері аборигендердің мекені болған. Барнгарла (шығыс Эйр, Порт-Линкольн қоса), Науо (оңтүстік-батыс Эйр), Вирангу (солтүстік-батыс Эйр) және Мирнинг (батыс Эйр) – еуропалықтар келген кездегі басты дәстүрлі мәдени топтар. Барнгала халқы ресми түрде жердің иелері деп танылды, ал Порт-Линкольнге олар берген ат – Галиньяла, Барнгала тілінде «тұщы су орны» деген мағынаны білдіреді. Мэтью Флиндерс Австралияның зерттелмеген жағалауын картаға түсіру жөніндегі британдық Адмиралтействоның тапсырмасымен Порт-Линкольнге жеткен алғашқы еуропалық болды. 1802 жылдың 25 ақпанында Флиндерс өзінің зерттеу кемесі HMS Investigator-мен портына кірді, кейін ол оны Англиядағы Линкольншир графтығындағы Линкольн қаласының құрметіне Порт-Линкольн деп атады. Бірнеше айдан кейін, 19 сәуірде Николя Боден сол портына кірді және оны Порт-Шампань деп атады. 1828 жыл шамасында аймаққа тері аулаушылар келді, ал 1820-1840 жылдары жергілікті шығанақтар мен аралдарда негізінен француз кит аулау кемелері балық аулады. 1836 жылы Оңтүстік Австралияның алғашқы губернаторы сэр Джон Хиндмарш полковник Уильям Лайтқа «Жаңа Британдық Оңтүстік Австралия провинциясы» үшін елорда табуды тапсырды. Көптеген иммигранттар келіп жатқандықтан және Холдфаст шығанағында, Рапид шығанағында және Кенгуру аралында қоныстанушылар асығыс күтіп отырғандықтан, Лайтқа қолайлы порт, жеткілікті егістік жер және тұщы суы бар жерді табу үшін үлкен қысым көрсетілді. Басқа бірнеше мүмкін жерлерді бағалағаннан кейін, Англия Лайтқа Порт-Линкольнді елорда орны ретінде қарастыруды бұйырды. Томас Липсон Порт-Линкольнге ертерек келген және оның «әдемі портын» және «өнімді жерін» мақұлдаған болса, Лайт бастапқыда оған сенбеді, себебі ол келген кезде қатты батыс желдерімен, дұрыс орналаспаған аралдармен және тасты рифтермен кездесті. Лайт бұл жерге ұзақ сапардан кейін келген сауда кемелеріне қауіпті болуы мүмкін деп шешті, сондай-ақ қаланың күшін қамтамасыз етуге жеткілікті егістік жері де, тұщы суы да жоқ еді. Оның орнына ол Аделаиданы қоныстануға ең қолайлы жер деп таңдады. Алайда Порт-Линкольн пионерлер мен құрылысшылардың арасында танымал болды. Алғашқы қоныстанушылар 1839 жылдың 19 наурызында Abeona, Porter және Dorset кемелерімен келді. 1839 жылдың 3 қазанында губернатор Джордж Гоулер Кастрофа мүйісінен Спенсер шығанағының басына дейінгі барлық аумақты бір округ деп жариялады және оны Порт-Линкольн округі деп атады. 1840 жылы, қоныс аударудан бір жыл өткен соң, Порт-Линкольн халқы 270 адамды құрады. Бақытты аңғарда 30 тас үй, қонақ үй, ұстахана және дүкен болды. Осы уақытта Эдвард Джон Эйр кейіннен оның құрметіне аталған түбекті зерттеді. 1842 жылдың басында жергілікті аборигендердің британдық қонысқа қарсылығы осылай сәтті болды, Порт-Линкольнге көшіп кетуге мәжбүр болды. Нәтижесінде губернатор Джордж Грей британдық армияның 96-шы полкінің жасағын лейтенант Хугониннің басшылығымен ауданда тәртіп орнатуға бұйырды. Пиллавортадағы алғашқы жеңілістен кейін 96-шы полк, атты полиция және қарулы қоныстанушылар 1843 жылдың соңына қарай британдық билікті толыққанды қалпына келтіре алды. Кейіннен осы аймақта тәртіпті сақтау үшін жергілікті полиция бөлімдері жөнелтілді. Пиллаворта маңында солдаттар колонистерді өлтірді деген күдікпен белгісіз сандағы аборигендер өлтірілді. 1849 жылы Порт-Линкольн маңындағы үйшікші Патрик Двайердің бергенінен бес абориген, оның ішінде нәресте де уланды. Арсен қосылған ұн бергеніне қарамастан, Двайер Порт-Линколдағы үкімет резидені Чарльз Драйвермен босатылды. Жергілікті басқару 1880 жылдың 1 шілдесінде Линкольн аудандық кеңесінің құрылуымен Эйр түбегінде ресми түрде басталды. Порт-Линкольн кенті де осы аумаққа кірді. 1921 жылдың 18 тамызында Порт-Линкольн муниципалитеті ресми түрде жарияланды. 1936 жылға қарай халық саны 3200-ге жетті және қалада бірінші сапалы сумен жабдықтау болды. Порт аймақтың көптеген ауыл шаруашылығы және сауда қажеттіліктерін қамтамасыз ете отырып, аймақтың сауда орталығына айналды. Порт-Линкольнге 1971 жылдың 21 қаңтарында қала мәртебесі берілді және жариялау Австралия күні демалыс күндері өткен он жылдық Тунарама фестивалінің ашылуында оқылды.
Сумен жабдықтау
1830 жылдары Порт-Линкольнның сенімді жерүсті сумен қамтамасыз етілмегені, оның колония астанасы болып жарияланбауына себеп болды. Порт-Линкольн кішкентай қала болғанымен, оның тұщы су қоры жетіспей қалды. Қазіргі таңда, ол негізінен жарым аралының оңтүстігіндегі жер асты су бассейндерінен алынатын суға тәуелді. Айр түбегінің оңтүстік және батыс бөліктері де Tod Ceduna құбыр желісі арқылы осы ресурсты пайдаланады. 2007 жылы салынған "Темір түйін" – "Кимба" құбыр желісі Тод Седуна жүйесіне Мюррей өзенінің суын шектеулі мөлшерде жеткізуге мүмкіндік береді. Айр түбегі үшін ұзақ мерзімді сумен жабдықтау жоспары жасалғаннан кейін, Оңтүстік Австралия үкіметі су көлемін арттыру мүмкіндіктерін жан-жақты зерттеп жатыр. Олардың ішінде теңіз суын тұщыландыру да бар. Бұрын Тод өзенімен толығатын және ауыз су ретінде пайдаланылатын Тод су қоймасы, 2001–2002 жылдары ауыл шаруашылығы химиялық заттарының және тұздың артуына байланысты қолданудан шығарылды.
Демография
2018 жылдың маусым айында Порт-Линкольн қаласының халқы шамамен 26 326 адамды құрады. Порт-Линкольн халқының 5,6 пайызы – аборигендер.
География
Порт-Линкольннің жағалау ландшафты әртүрлі: тыныш сулар мен жағажайлардан бастап, серфингке арналған жағажайлар мен құнарлы мұхит жағалауына дейін. Ұлы Оңтүстік Австралия жағалауының су ағындары суық, қоректік заттарға толы суды Ұлы Австралия шығанағы мен Спенсер шығанағының жақын суларына жеткізеді. Бұл су ағындарының арқасында оңтүстік көк тунасы мен сардина сияқты пайдалы балық шаруашылығы дамып келеді.
Климат
Порт Линкольн жылы жазғы Жерорта теңізі климатына ие (Кёппен климаттық жіктелуі: Csb), (Треварта: Csbl), жартылай құрғақ климат (BSh) деп жіктелуден қашу үшін жылдық жауын-шашын мөлшері жеткілікті; жылы, құрғақ жаздармен; салыстырмалы түрде құрғақ көктемдер мен күздермен; және орташа жауын-шашынмен жұмсақ қыспен сипатталады. Қаңтар – ең ыстық ай, орташа температурасы , ал шілде – ең суық ай, температурасы аралығында. Қысқы күндер салқын және бұлтты, жиі ұсақ жаңбыр мен нөсер жауады. Суық фронттар қыста қатты жаңбыр мен суық температураны әкеледі, ал кейде Оңтүстік мұхитынан күшті дауылдар соғады. Жазда ауа райы жұмсақтан жылыға дейін өзгереді, теңізден соғатын салқын жел температураны көбінесе төмен ұстайды. Дегенмен, сирек жағдайларда солтүстіктегі шөлдерден келетін қатты ыстық бірнеше күн бойы температураның жоғарылауына себеп болуы мүмкін. Жазғы жауын-шашын өте сирек болады, көбінесе шашыраңқы жаңбырлар немесе найзағайлар түседі, кейде жаз бойы жаңбыр жаумайды. Қар жауған жағдай тіркелмеген, ал мұз өте сирек кездеседі, әдетте жағалаудан алыс, ашық қыс түндерінде пайда болады. Ең жоғары және ең төмен температуралар аралығында тіркелген, ал ең жауын-шашынды ай – 1981 жылғы маусым, онда жауын-шашын мөлшері тіркелді. Біраз құрғақ болғанына қарамастан, қалада жыл сайын 57.2 күн аспан ашық болады.
Winter days are cool and cloudy, with frequent light drizzle and showers. Cold fronts cause periods of heavy rain and colder temperatures in winter, and violent storms can occasionally roll in from the Southern Ocean. Summers are mild to warm with cool sea breezes keeping the temperatures generally below However, on rare occasions a severe blast of heat from the deserts to the north can cause several days of temperatures well over
Rainfall in summer is limited to very infrequent showers or thunderstorms and sometimes during summer, no rain occurs at all. Snow has never been recorded and frost is a very rare occurrence, usually happening only on clear winter nights away from the coast. Extremes have ranged from to , while the wettest month on record was June 1981, recording Despite being somewhat dry, the town only receives 57.2 clear days annually.
Үкімет
Порт-Линкольн федералдық Грей округінде, Флиндерс штатының сайлау округінде және Порт-Линкольн қаласының жергілікті басқару аймағында орналасқан. Австралияның ең ірі саудалық балық аулау флотының туған жері Порт-Линколда қазір келесі түрлерді өсіретін дамыған аквакультура индустриясы бар: оңтүстік көк тунец, сары құйрықты король балығы, галапагос устрицасы, мидиялар, устрицалар және тәжірибелік тұрғыда теңіз жылқылары мен тікенді лобстерлер. Аквакультура пайда болғанға дейін негізгі балық аулау оңтүстік көк тунецке қатысты. Франк Мурхаус Оңтүстік Австралия үкіметіне Халдейн отбасына 20 000 фунт стерлинг қарыз беруді ұсынды, олар оны үлкен кеме салуға пайдаланды. MFV Tacoma – Австралияда тунец балық аулауға арналған алғашқы, мақсатты түрде салынған кеме. Ол индустрияны революцияландырып, 1950 жылдардың басында Порт-Линкольн жағалауында балық аулауды бастады. Қала сонымен қатар Эйр түбегі үшін мемлекеттік басқару, корпоративтік қызметтер және коммерция саласындағы өңірлік орталық ретінде де қызмет етеді; алайда, көптеген мемлекеттік функциялар Аделаидада орталықтандырылғандықтан біртіндеп алынып жатыр. Осы ғасырдың басында тұрғын үйге деген сұраныс тұрғын және коммерциялық дамудың өркендеуіне әкелді. 2009 жылғы қазан айында Оңтүстік Австралия үкіметі Centrex Metals компаниясының Порт-Линкольн кемежайындағы кеңейтілген нысан арқылы темір кенін экспорттау жобасын мақұлдады. Компания жобадан халықтың күшті қарсылығынан кейін бас тартты. Басты қоғамдық алаңдаушылық – төгілген су немесе шаң бұлттары аймақтың басым теңіз өнімдері индустриясының табысына немесе беделіне зиян келтіруі мүмкін еді.
Туризм
Порт-Линкольн – көркі жарасымды табиғаты мен теңіз жағажайына жақын орналасқандықтан туризм орталығы. Спенсер шығанағы мен Ұлы Австралия шығанағына оңай қол жетімділік Порт-Линкольнды яхтинг, су астына түсу, акулалармен бірге суға түсу және спорттық балық аулау үшін қолайлы жер ретінде ерекшелейді. Линкольн ұлттық паркі, Коффин шығанағы ұлттық паркі және Келлиди шығанағының табиғат қорғау паркіне көлікпен оңай сапар шегуге болады.
Көлік
Порт-Линкольн теміржол станциясы – үш желіден тұратын, тар теміржол (1067) – Порт-Линкольннан Кевинге, Камминстен Баклебуға және Йеланнадан Капинниге дейін созылатын теміржолдың соңғы станциясы. Порт-Линкольн 1966 жылдан 1989 жылға дейін BHP үшін қаланың оңтүстігіндегі Прайпер-Бей портына әк құмын тасымалдау үшін жұмыс істеген жеке меншік стандартты калибрлі Коффин-Бей трамвайының теңіз порты болды. Ол доменді пештерде флюс ретінде қолданылды. Порт-Линкольн әуежайы қаланың солтүстігінде бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Regional Express және QantasLink штат астанасы Аделаидаға күніне бірнеше рейс ұсынады. Порт-Линкольн автобус қызметі дүйсенбіден жұмаға дейін сағат 9:00-ден 16:30-ға дейін жұмыс істейді, таңертеңгі және кешкі маршруттары бөлек. Таңертеңгі маршрут белгілі бір кесте бойынша жүреді және Линкольн Солтүстік және Линкольн Оңтүстік аймақтарын қамтиды. Аделаида және Порт-Аугустаға қатынайтын алыс қашықтыққа арналған автобус қызметін Stateliner компаниясы жүзеге асырады.
Мәдениет
Колин Тильдің "Көк қанат" кітабының оқиғасы Порт Линкольнде, ал сол аттас фильм жақын маңдағы Стрейки шығанағында түсірілді. Галлиполидегі АНЗАК шығанағының кейбір көріністері де Порт Линкольн маңында түсірілді. АҚШ-тың танымал "Survivor" телесериалының австралиялық нұсқасы – "Australian Survivor" бағдарламасының алғашқы маусымы 2001 жылы Порт Линкольннің оңтүстігіндегі Уэйлерс-Вейде түсірілді. Discovery Channel арнасының "Tuna Wranglers" (2007) және "Abalone Wars" деректі фильмдері Порт Линкольн және оның айналасында түсірілді. 1939 жылы ағылшын саяхатшысы Эрик Ньюби Бостон аралының сыртында тоқтаған 4 мачталы "Moshulu" кемесінің экипажында болып Порт Линкольнге сапар шекті. "Moshulu" Белфасттан Порт Линкольнге балластпен (жел кемесі үшін жылдам сапар) 82 күнде келді, бірақ қаңтар айының көп бөлігінде астық күткенмен, онда астық табылған жоқ. Экипажға Порт Линкольнде жағаға демалыс берілді, олар көп мөлшерде австралиялық шарап ішті. "Moshulu" ақырында жүкті Виктория портына жеткізді. 1939 жылғы маусымда "Passat" және "Lawhill" кемелері де Порт Линкольнде болды. Ньюби Ирландиядан Оңтүстік Австралияға жасаған сапары туралы "Соңғы дәнді жарыс" (1956) кітабында жазды, ал 1939 жылғы Порт Линкольннің бірнеше суреттері оның саяхаты туралы фоторепортажы "Жүзімді үйренуде" жарияланды. "Көршілер" телесериалында Бреннан ағайындылары – Тайлер, Марк және Аарон Порт Линкольннен шыққан. Қала "Ақымақ шетелде" бағдарламасының екінші маусымында көрсетілді. Британдық комик Карл Пилкингтон бұл бағдарлама аясында Порт Линкольнде акулалармен жүзді.
Спорт
Порт-Линкольн кеңесінің мәліметінше, ең танымал спорт түрлері – теннис, австралиялық футбол, футбол, нетбол және баскетбол. Порт-Линкольн футбол лигасы (PLFL) құрамында 6 команда бар, оның ішінде Малли-Парк футбол клубы ерекше атақты, себебі ол көптеген Австралия футбол лигасының ойыншыларын, әсіресе жергілікті халықтан шығарған. Centenary Oval стадионы 7500 адамға арналған және 2005 және 2015 жылдары AFL маусым алдындағы толық сатылған матчтарды қабылдаған. Порт-Линкольн футбол ассоциациясы 4 командадан тұратын жарыс өткізеді.
Медиа
Тарихи тұрғыдан алғанда, Оңтүстік Австралияның алғашқы ауылдық газеті – Роберт Томасқа тиесілі болған «Порт Линкольн Геральд» 1839 жылғы 10 сәуірде жарық көрді және 1840 жылғы қыркүйекте жабылды. Бірінші санында: «Иелерінің мақсаты – Оңтүстік Австралия аумағындағы қазірге дейін белгілі жалғыз қауіпсіз және қолайлы портың мүмкіндіктерін жариялау» делінген. Барлығы алты саны шықты, алғашқы саны Аделаидадағы Хиндли көшесінде, екінші саны жеті айдан кейін Порт-Линкольндағы шатырда басылып шықты. «Challenger» атты тағы бір, қысқа ғұмырлы, бірақ ашық пікір білдіретін басылым да болды (28 мамыр 1932 – 4 маусым 1934), ол «Батыс жағалау тілшісінің» (West Coast Recorder) серік басылымы еді. Қала сонымен қатар «Порт-Линкольн, Тамби және Батыс жағалау тілшісінің» (22 шілде 1904 – 6 қазан 1909) базасы болды, кейін «Батыс жағалау тілшісі» (1909–1942) деп аталды, ол кейін «Порт-Линкольн Таймс» газетіне қосылды. Бүгінде Порт-Линконда бір жергілікті газет («Порт-Линкольн Таймс») бар, ол алғаш рет 1927 жылғы 5 тамызда шыққан «Rural Press» басылымы. Ол сейсенбі және бейсенбі күндері шығарылады және Мюррей-Бридждегі жоғары технологиялық «Rural Press» баспа орталығында басылады. Порт-Линконда екі жергілікті коммерциялық радиостанция бар: 89.9 Magic FM және 765 AM 5CC (алғашқы жергілікті коммерциялық станция), олар Вашингтон көшесіндегі студиясынан хабар таратады. Сондай-ақ, Тасман Террасасындағы Азаматтық орталықтан хабар тарататын ABC West Coast SA 1485 AM радиосы да қызмет көрсетеді. Сонымен қатар, Тамби-Бэйден Triple J және ABC Radio National, ал Мельбурннен спутниктік байланыс арқылы да қызмет алады. ABC News Radio 91.5FM жиілігінде де қолжетімді. KIXFM 87.6 радиосын да қабылдауға болады. Порт-Линкондағы тегін эфирдегі телеарналар: ABC, SBS, Seven GTS/BKN (бұрынғы Central Television), Nine Network және Southern Cross Ten. Сондай-ақ, Foxtel ақылы теледидары да бар.