Кіріспе

Ұлттар Достастығы күні – Наурыз айының екінші дүйсенбісінде тойланатын Ұлттар Достастығының жылдық мерекесі. Бұл күн Достастықтың кейбір мүше мемлекеттерінде ресми мәртебеге ие болғанымен, Достастық елдері арасында мерекелеу әртүрлі және көптеген Достастық елдерінде мемлекеттік мереке ретінде тойланбайды. Тувалуда Ұлттар Достастығы күні мемлекеттік мереке болып саналады. Белиз және Гибралтар сияқты Британ теңізасты аумақтарында да бұрын Ұлттар Достастығы күні мемлекеттік мереке ретінде тойланды. Бұл мереке Британ империясын құрметтеу үшін құрылған Империя күнінен бастау алады. Алғаш рет ол 24 мамыр күні немесе оған дейінгі соңғы жұмыс күні күні тойланды. 20 ғасырдың екінші жартысында мерекелеудің назары қазіргі заманғы Ұлттар Достастығына ауысты. 1958 жылы мереке Ұлттар Достастығы күні деп атала бастады, ал 1977 жылы наурыз айының екінші дүйсенбісіне көшірілді. Ұлттар Достастығы күні әдетте Достастық басшысының құттықтау хабарымен және Достастық Бас хатшысының қосымша мәлімдемелерімен белгіленеді. Достастық елдерінде, соның ішінде Лондондағы Вестминстер аббаттығында Достастық басшысының басшылығымен және Достастық Бас хатшысының қатысуымен дінаралық шаралар өтеді. Ұлттар Достастығының туын көтеру рәсімдері Достастық елдерінде ұйымдастырылады. Достастық мүше мемлекеттерінің тулары Ұлыбританиядағы белгілі бір орындарда, ал Канададағы федералдық нысандарда Корольдік туы көтеріледі.

Тарих

Ұлыбритания империясында жыл сайын бір күнді мемлекеттік мереке ретінде атап өту идеясын алғаш рет 1894 және 1895 жылдары Канаданың Виннипег қаласындағы Корольдік отаршылдық институтының құрметті хатшысы Томас Робинсон ұсынды. Робинсонның ұсынысын қабылдап, Корольдік отаршылдық институтының Лондон кеңесі 1894 жылдың шілдесінде Виктория патшайымға өтінішхат жолдады. Өтініште басқа елдердің ұлттық мерекелері бар екені, ал Британ империясында мұндай күнің жоқтығы айтылды және патшайымның туған күні осы мақсатқа арналсын делінді. Британ премьер-министрі Арчибальд Примроуз, Роузберидің 5-конты, бұл мәселенің үкіметтің емес, қоғамның қарауына тиесілі екенін мәлімдеді және үкіметтік мекемелердің бұдан бұрын да патшайымның туған күнін мереке ретінде атап өтетінін атап өтті. "Империя күнін" патриоттық мереке ретінде қабылдауды қолдаған алғашқы жақтастарының бірі – Британ империясы лигасы. 1890 жылдары "Империя күні" аталатын, "балаларға олардың Британ империясының бір бөлігі екенін еске түсіретін" күнді өткізу идеясы қолдау тапты. 1898 жылы Клементина Тренхолмның бастамасымен бұл күнді Онтарио мектептерінде алғаш рет, 24 мамыр – Королева Викторияның туған күніне дейінгі соңғы оқу күнінде атап өтуге кірісті. 1904 жылы Меаттың 12-ші графы Реджинальд Брабазон "жас империя азаматтарының арасында ұжымдық біртүзілдік пен империялық жауапкершілік сезімін қалыптастыру" мақсатымен Империя күнін Ұлыбританияда енгізді. 1901 жылдың 22 қаңтарында Королева Викторияның қайтыс болуынан кейін, оның туған күні – 24 мамыр 1902 жылдан бастап Империя күні ретінде аталып өтілді, бірақ 1916 жылға дейін жыл сайынғы ресми шара ретінде мойындалмады. Мектептерде таңертеңгі сабақтар "балалардың ұлы мұраларын еске түсіретін жаттығуларға" арналды. Күндің басты оқиғасы – Ұлыбритания туына құрмет көрсету рәсімі болды. Оқушыларға түстен кейін демалыс берілді, ал олардың жергілікті қауымдастықтарында қосымша шаралар ұйымдастырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін фестивальдегі жұмбақ азайтты, оның орнына қайғылы еске алуға көбірек мән берілді. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Империя күні қайғылы мерекеге айналды және Ұлыбританияда саяси жағынан бөліністі тудырды, себебі 1926 жылы Лейборист партиясы Империя күнін одан әрі атап өтуге тыйым салу туралы қаулы қабылдады. 1973 жылы Канададағы Корольдік одақтастық қоғамының Ұлттық кеңесі Канада премьер-министрі Пьер Эллиот Трюдоға Ұлттар Достастығы күнін Достастық елдерінің барлығында бірдей атап өтуді ұсынды. Бұл ұсыныс 1975 жылы Достастық үкімет басшыларының кездесуінің күн тәртібіне енгізілді. Кездесуден кейін, Достастық хатшылығы тарихи байланысы жоқ күнді таңдап, осы күнді Достастық күнін мерекелеу үшін пайдалануға келісім берілді. 1976 жылдың мамырында Канберрада өткен кездесуде Достастықтың жоғары лауазымды шенеуніктері Достастық күнін наурыздың екінші дүйсенбісі деп белгіледі. Наурыздың екінші дүйсенбісі Достастық басшыларымен таңдалды, себебі бұл күні көптеген мектептер сабақтарын өткізіп, студенттердің Достастыққа қатысты әртүрлі шараларға қатысуына мүмкіндік беретін еді, соның ішінде шағын Достастық ойындары, Достастық үкімет басшыларының симуляциялық кездесуі, география, экология, өнімдер немесе басқа Достастық елдерінің қоғамдарын зерттеу және мерекелеу.

Еске алу

Комонвелл күні наурыз айының екінші дүйсенбісінде тойланады. Дегенмен, бұл күнді әлемнің барлық жерінде біркелкі атап өту жоқ. Ұлттар Достастығының туын көтеру салтанаты бірнеше Достастық мемлекетінде де ұйымдастырылады.

Ұлыбритания

Достастық күні Ұлттар Достастығына мүше мемлекеттердің тулары Парламент алаңында және Марлборо үйінде көтеріледі. Шотландия үкіметі мен оған ведомстволарының ту көтеру ережелерінде де, егер ғимаратта екі немесе одан көп ту тіреуіш болса, сол күні Ұлттар Достастығы мен Шотландияның туларын көтеру ұсынылады. Лондонда Вестминстер аббаттығында Достастықтың басшысы басқаратын конфессияаралық қызмет өткізіледі. Қызмет барысында Достастық елдерінің өкілдері мүше мемлекеттердің туларын батаға ұсынады. Қызметтен кейін Достастық Бас хатшысының қабылдауы ұйымдастырылады. Достастық Бас хатшысы қатысатын және Вестминстер аббаттығындағы қызметке дейін өтетін, Лондонның Комонвелл ескерткіш қақпаларында Достастық әскерлерінің құрбандықтарын еске алу үшін гүл шоқтарын қою рәсімі болады. Достастық Африка саммиті сияқты бірнеше басқа да шаралар Ұлыбритания бойынша Достастық күнінде өтеді.

Британдық теңізден тыс аумақтар

Бірнеше британдық теңізден тыс аумақтарында бұрын Ұлтаралық бірлестік күні мемлекеттік мереке ретінде тойланды. 1997 жылы Ұлыбританиядан Қытайға аумақ берілгенге дейін, бұл күн британдық Гонконгта мектепке демалыс күні ретінде саналды. Бұрын Гибралтарда да мемлекеттік мереке ретінде тойланды. 2021 жылы мереке наурыз айынан ақпан айына көшірілді. 2022 жылы Ұлтаралық бірлестік күні Гибралтарда мемлекеттік мереке тізімінен алынды, ақпан айындағы мемлекеттік мереке қысқы демалыс күнімен алмастырылды. Бұл шара енді мемлекеттік мереке болмаса да, Гибралтар үкіметі түрлі шаралар арқылы Ұлтаралық бірлестік күнін тойлауды жалғастыруда.

Австралия

Комонвелл күні Австралия штаттарының губернаторлары және генерал-губернатор тарапынан тойланады. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Комонвелл күні кеңесі жыл сайын Парламент үйінде, губернатордың қатысуымен түскі ас өткізеді.

Багам аралдары

Багам аралдарында Қауымдастық күніне арналған, ту көтеру рәсімдерімен өтетін мектептік жиындар ұйымдастырылады. 2021 жылы Егемендік күні үкіметтің ресми мемлекеттік және банк мейрамдары тізімінен шығарылды.

Канада

Канадада Комонвелл күніне ресми мойындық федералды үкіметтің талабы бойынша, екі немесе одан көп ту тірегі бар барлық федералдық объектілерде Канада туымен қатар Корольдік одақ туы көтеріледі. Корольдік одақ туын Комонвелл күні сияқты күндері көтеру талабы 1964 жылы Канада туы қабылданған кездегі парламенттік қаулыдан бастау алады, ол Корольдік одақ туын елдегі ресми символ ретінде сақтап, Комонвеллге мүшелігін және Тажға адалдығын білдірді. 1898 жылдан 1976 жылға дейін Империя күні/Комонвелл күні мамыр айындағы федералдық мемлекеттік мереке болып табылатын Виктория күнімен байланыстыра, белгілі бір жағдайларда тойланды, бұл күні Канададағы монархтың ресми туған күні де есептеледі. Империя күні/Комонвелл күні Виктория күніне дейінгі күнге белгіленді және оны жалпы мереке деп қарастырмады, бірақ мектептер мен азаматтық мекемелерге Канада және Британ империясы туралы іс-шаралар мен сабақтар ұйымдастыруға мүмкіндік беретін күн ретінде қарастырылды.