Кіріспе
«Өлгісіз сүйікті» – 1994 жылы түсірілген, сценарийін жазып, режиссерлік еткен Бернард Роуздің тарихи фильмі. Басты рөлдерді Гэри Олдман, Йеруен Краббе, Изабелла Росселлини және Йоханна тер Стийге сомдаған. Фильм композитор Людвиг ван Бетховеннің (Олдман сомдаған) өмірін естеліктер арқылы көрсетеді, сонымен қатар Бетховеннің хатшысы және алғашқы биографы Антон Шиндлердің (Краббе) кейін қалған композитордың жеке қағаздарында табылған үш хаттағы «Өлгісіз сүйікті» деп аталатын әйелдің кім екенін анықтауға жасаған тырашаны баяндайды. Шиндлер Австрия империясы бойынша саяхаттап, мүмкін болатын үміткерлермен әйелдермен сұхбаттасады, сондай-ақ Бетховеннің өзінің күрделі өмірін зерттейді.
Сюжет
Людвиг ван Бетховен қайтыс болғанда, оның көмекшісі және жақын досы Шиндлер оның өсиеттерімен айналысады. Онда оның мүлкі, музыкасы мен істерін «өлімсіз сүйіктісіне» қалдыратыны айтылған, бірақ Бетховеннің «өлімсіз сүйіктісі» кім екені туралы сұрақ туындайды – оның бір хатында есімдері аталмаған әйел. Шиндлер оны табуға тырысады және Людвигтің өмірінде рөл атқарған әйелдермен кездеседі. Шиндлер алғаш рет Бетховеннің жас, тұрмысқа шықпаған кезінде фортепиано сабақтарын алған Джульетта Джуччардимен кездеседі. Флэшбэктерде Джульеттаның әкесі қарсы болғанына қарамастан, Бетховенге үйленуге ниеттенгенін көреміз, тіпті ол оған ұсыныс жасаған екен. Ол әкесінің келісімін алуға тырысады, Бетховен музыка ойнай алатынын дәлелдеуге әрекет етеді, өйткені оның айналасында оның саңырау екені туралы қауесет тараған. Композитор жаңа фортепианода ойнап жатқанда, ол әкесімен бірге жасырынып, Бетховен жалғыз деп ойлайды. Бірақ Джульетта мен оның әкесін тапқан Бетховен ашуланып, өзін сатқындыққа ұшыраған сезінеді. Ол одан бас тартады және ашумен кетеді. Джульетта оны тоқтатып, кешірім сұрайды, содан ғана Бетховеннің саңырау екенін түсінеді. Шиндлер келесіде Анна Мария Эрдедимен кездеседі, ол Бетховенді жаман орындауынан кейін көрермендердің келекесіне ашуланып, үйіне қабылдаған. Композитор толығымен саңырағандықтан, оркестрді дұрыс басқара алмайды. Анна Марияның кішкентай ұлы Наполеонның Венаға шабуыл жасауы кезінде қаза табады, Бетховен оны қайғысына орай көмектеседі, осыдан кейін олардың арасында махаббат пайда болады, бірақ ол өзінің «өлімсіз сүйіктісі» екенін мойындамайды. Шиндлердің тергеуі оны Бетховеннің отбасына қайтарады, ол ағасы Йоханна Рейске, Антон Ван Рейстің қызына үйленгеніне наразы екенін еске алады, тіпті бір кезде оны тұтқындауға тырысқан. Ағасы қайтыс болғаннан кейін Бетховен немере інісі Карлді өсіруге мүмкіндік алады. Карл музыкаға қызығу көрсетпесе де, оның ағасы одан композитор жасауға тырысады, өзінің мансабын ескермейді, соның салдарынан зардап шегеді. Карл жасөспірім шаққа жетіп, күнделікті сағаттап фортепианода жаттығулар жасайды. Бетховен Карл композитор ретінде үлкен жетістікке жетеді деп сендіреді, бірақ Карл өзінің таланты жоқ екенін біледі және ағасының қысымына шыдамай, өзін-өзі өлтіруге тырысады. Ол аман қалады, бірақ Бетховенге енді оны көргісі келмейтінін айтады. Шиндлер Бетховеннің үлкен махаббаты Йоханна екенін және Карл, оның үйленуінен бұрын туылған, оның немере інісі емес, ұлы екенін біледі. Олар қашып кетуді жоспарлаған, бірақ Бетховен кешігіп, Йоханнаға «өлімсіз сүйіктіге» хат жазып, оған хабар береді. Бірақ Йоханна оны ешқашан алмаған, Бетховен оны тастап кеткен деп ойлап, оның орнына ағасына тұрмысқа шығады. Екеуі де өзін сатқындыққа ұшыраған сезінеді, олардың махаббаты жек көруге айналады. Йоханна Шиндлерге оның тоғызыншы симфониясының орындалуын көргенде оны кешіруге мәжбүр болғанын және ақырында өлім төсегінде онымен татуласқанын айтады, онда ол оған Карлді қамқорлыққа беру туралы қол қойылған хатты тапсырады. Шиндлер Йоханнаға «Өлімсіз сүйіктіге» арналған хатты береді, онда ол ақыры олар кездесуі керек болған түні не болғанын оқиды. Өкінішті оқиға мен түсініспеушіліктің оларды қалай ажыратқанын білгенде, ол Бетховеннің қабіріне барады.
Тарихи негіздер
1827 жылы Бетховеннің дүниеден озғаннан кейін, оның жеке қағаздарының ішінде ол "өлімсіз жаным" деп атаған әйелге арналған үш бөлімнен тұратын хат табылды. 1812 жылғы жазда Теплице қаласынан жазылған бұл хат ғалымдар мен жазушылар арасында оның кім екендігі жөнінде көптеген болжамдар мен пікірталастарға себеп болды. Күдіктілердің қатарында, сол кезде де, қазір де Джульетта Гиччарди, Тереза фон Брунсвик, Жозефина Брунсвик, Антони Брентано және Анна Мари Эрдёди сияқтылар бар, олардың кейбіреулері фильмде көрсетілген. Фильмнің авторы және режиссері Бернард Роуз, тарихшы болмаса да, хат адрестелген әйелді Бетховеннің қарындасы Йоханна (Райс) ван Бетховен деп анықтағанын мәлімдеді, бірақ бұл пікірді Бетховенді зерттеген ешбір ғалым қолдаған жоқ. Фильм сонымен қатар Бетховеннің племяннигі Карл, шын мәнінде, осы жұбайлардың ұлы болған деген жорамал айтады. Биограф Гейл С. Альтман осы әйелдің кім екендігі және Бетховеннің қарым-қатынастары туралы арнайы жазылған кітабында Роуздің бұл мәлімдемесін жоққа шығарды.
Сыни жауап
"Өлсіз сүйікті" фильміне қатысты пікірлер қарама-қайшы болды. Rotten Tomatoes сайтында 56 сынға негізделген фильмнің мақұлдау деңгейі 57%, орташа бағасы 10-дық шкала бойынша 6.2. Сайттың консенсусы былай деді: "Қиялы жоқ романтикалық жұмбақ және баяу темп "Өлсіз сүйіктіні" Людвиг ван Бетховенге деген қуанышсыз мадақтауға айналдырады, Гарри Олдманның оқиғаға құмарлық қосуға жасаған барлық тырысынан қарамастан". CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмді A-ден F-қа дейінгі шкала бойынша A- бағасына ие етті. Эммануэль Леви фильмге "C" бағасын берді, оны "болжамды тарих" деп сипаттап, Вольфганг Амадей Моцарт туралы "Амадей" (1984) фильмінің "жанды энергиясы мен тартымдылығынан" мүлдем айырылғанын айтты. Ол Бетховеннің "тамаша жазылған және тапқыр қолданылған" шығармаларын, сондай-ақ "көңілді, ызалы музыкантты сомдауға өте қолайлы актер" деп есептеген Олдманды таңдауын жоғары бағалады. Роджер Эберт фильмді өте жоғары бағалады, оған төрт жұлдыздың үш жарымын берді және шолуында: "Өлсіз сүйікті" Бетховенді жүректерінде сезінетін адамдар жасаған" деді. Ол Олдманның "алғашқыда сәйкес емес таңдау сияқты көрінетінін, бірақ кейін оның дұрыс екенін түсінесіз" деп мәлімдеді. Джанет Маслин де оң пікір білдіріп, "Бетховеннің ең қоздырғыш, дауылды музыкасын тиімді пайдалану арқасында бұл фильм де сондай гипнотикалық күшке ие" деді. Ол Олдманның актерлігін мақтап, "ол Бетховенді керемет дарынды, саңыраулығымен және басқа да ішкі күйзелістермен күресіп жатқан тұлға ретінде бейнелейді" деп жазды. 2011 жылы MSN Movies жариялаған мақаласында: "Олдманның өнері кінәсіз. Ол рөлге құмарлықпен еніп, естімей қалған генийдің ауыртпалығын сезіндіреді және племяннигін де сондай талантты музыкантқа айналдыра алмайды. "[Форрест Гамп]" жылы Олдман лайықты "Оскарға" ұсынылмады" делінген. Сол жылы Total Film-нің Джош Уиннинг Олдманның Бетховенті сомдауын оның мансабындағы ең жақсы бес рөлдің бірі деп атады: "Немец композиторының рөліне толыққанды енген Олдманды тану мүмкін емес. Фильмнің алғашқы 20 минутында ол үнсіздік сақтап, бір мезгілде Англияға деген сезімін білдіруі – өзіндік жетістік".
Emanuel Levy gave the film a "C" rating, calling it a "speculative chronicle" that lacks the "vibrant energy and charm" of Wolfgang Amadeus Mozart biopic Amadeus (1984). He praised the "wonderfully recorded and inventively used" Beethoven compositions as well as the casting of Oldman, who he felt was "the perfect actor to portray the arrogant, irascible musician". Roger Ebert was highly complimentary of the film. He gave it 3½ stars out of four, stating in his review: "Immortal Beloved has clearly been made by people who feel Beethoven directly in their hearts". He asserted that Oldman "at first seems an unlikely choice then we see that he is right". Janet Maslin also offered a positive review, stating: "thanks to its hugely effective use of Beethoven's most thrilling, tumultuous music, this film exerts much the same hypnotic power". She praised the performance of Oldman, writing that "he captures Beethoven as a believably brilliant figure struggling with his deafness and other demons". MSN Movies, in a 2011 publication, wrote: "Oldman's performance is unimpeachable. He dives deep into the role with powerful passion and makes the audience feel the pain of the genius as he loses his hearing and fails to shape his nephew into a similarly talented musician. In the year of '[Forrest] Gump', Oldman was overlooked for a well deserved Oscar nomination." Also that year Josh Winning of Total Film named Oldman's portrayal of Beethoven as one of the five best performances of his career, saying: "Immersing himself fully into the role of the German composer, Oldman is here damn near unrecognisable. The fact that he remains silent for the first 20 minutes of the film while simultaneously emoting for England is a small triumph in itself."