Кіріспе

Бразилияның ғарышқа ұшыру апаты

2003 жылғы Алькантара VLS апаты – Бразилия ғарыш агенттігінің екі спутникті орбитаға шығару мақсатымен VLS 1 зымыранын ұшырудың үшінші әрекеті кезінде болған апат. Зымыран Алькантара ғарыш айлағындағы ұшыру платформасында өртеніп, 21 адам қаза тапты. Бұл тарихтағы ғарыш саласындағы ең көп адам қаза болған үшінші оқиға.

Өмірбаян

1979 жылы ұсынылған ракета апатқа дейін екі рет ұшыруға талпыныс жасады: біреуі 1997 жылы, бірінші сатыдағы қозғалтқыштардың бірі іске қосылмағандықтан Атлант мұхитына құлады, екіншісі 1999 жылы ұшырылғаннан кейін 3 минут өткен соң екінші сатыдағы блокқа от тілшіктер кіргеніне байланысты қашықтан жойылды.

Сан-Луис операциясы

Бұл операция VLS 1-дің үшінші ұшыруымен қатар, UNOSAT және SATEC спутниктерін орбитаға шығару, CLA-ның осындай ұшыруларды жүзеге асыру мүмкіндігін тексеру және CLBI-ді іздеу станциясы ретінде қолдану мақсатын қойды. V03 материалдарын тасымалдау 2002 жылдың 23 тамызында басталды және 2003 жылдың 16 сәуірінде тоқтатылды. Операция 1 шілдеде қайта басталды, келесі күні жүргізілген тексеруде ешқандай мәселелер анықталмады, ал спутниктер 30-ы күні тасымалданды. Бірнеше құрастыру жұмысынан кейін, 2003 жылдың 22 тамызында апат орын алды.

Апат

Апат 2003 жылдың 22 тамызында сағат 13:26:06-да (Бразилия уақыты бойынша) Мобильді интеграция мұнарасының жабық схемалық теледидары түсірген 26-шы және 27-ші кадрлар арасында болды. Жоспарланбаған тұтану CLA платформасында ұшыру құралын жойды. Бірінші сатыдағы қозғалтқыштың тұтануынан 21 адам қаза тапты. Мұнараны 3000°C-қа дейін қызған түтін мен газдармен жабуға шамамен сегіз секунд кетті. Ұтқыр мұнара бес минут бойы тік тұрды. Тірі қалғандар кем дегенде бір күшейткіштің жұмыс істегенін және бірнеше қатты жарылыс естігенін хабарлады. Оқиғаның ауқымына байланысты, қаза тапқандар тізім бойынша анықталды, ал дене қалдықтары 23 тамызда ИМЛ-ге жіберілді. Сол күні база баспасөз өкілдеріне қайта ашылды. Апат болған сәтте AEB президенті Луис Бевилакква Бразилия мен Украина арасындағы Алькантара базасын пайдалану туралы келісімге қол қойылғаны туралы баспасөз мәслихатын өткізіп жатқан еді. Журналистерден апат туралы хабар алған соң, ол ирониямен: "Егер Сент-Джон зымыраны болса ғана", - деді. Тұтану процесі мерзімінен бұрын болғандығы анықталды, сондықтан ұшыру мұнарасы уақтылы алынып тасталмады, бұл өрттің басты себебі болды. Апат бразилиялық ғарыш бағдарламасын айтарлықтай кешіктірді.

Тергеу

Әскери полиция тергеуі 2003 жылдың 26 тамызында басталды, ал Техникалық тергеу комиссиясы 2003 жылдың 28 тамызында құрылды. Тергеу Қорғаныс министрлігінің өтініші бойынша Ресейді қамтыды, нәтижесінде Ресей ғарыш агенттігінен алты техник жіберілді. Құрбандардың отбасылары тәуелсіз тергеуді талап етті, бірақ сол кездегі президент Лула бұл мәселеге жауап бермеді, алайда ол құрбандардың отбасыларына өтемақы төлеу туралы заң жобасын ұсынатынын мәлімдеді. Өкілдер палатасының арнайы комиссиясы 20 қазанда базаны аралады. Өтемақы 2003 жылдың 28 қазанында Палата тарапынан бекітілді. Мараньяода француз тыңшылығының фактілері болғанына қарамастан, саботажға қатысты ешқандай дәлел табылған жоқ. Бразилиялық және ресейлік тергеушілердің қорытындысы бойынша, апаттың себебі А үдеткішінің күтпеген іске қосылуы болды. Олар тұтанудың мүмкін себептерінің бірі ретінде статикалық электр тогын қарастырды, ал ресейлік сарапшылар отын мен отын контейнері арасында байланыс болмағанын атап өтті, бірақ күні бойына нөсер жаңбыр болмағандықтан, мұның болу ықтималдығы төмен деп есептелді. Бірінші сатыдағы үдеткіштер арасында тосқауыл болмағандықтан, электростатикалық разряд гипотезасы басым деп танылды.

Нәтижелер

1995 жылы 6,5 миллион реалға тұрғызылған интеграциялық мұнараны қайта жаңартуға шамамен 10 миллион реал жұмсалды. Ұшыру мұнарасы 2012 жылы аяқталып, пайдалануға берілді, бірақ 2013 жылы базаның реконструкциясы толыққан жоқ. 2012 жылы мұнарада VLS 1 прототипі сынақтан өтті, алайда 2016 жылы VLS бағдарламасын VLM бағдарламасының пайдасына тоқтату туралы шешім қабылданды. VLS 1 V04 прототипінің құрылымының 70 пайызы аяқталған болатын, бірақ бағдарлама тоқтатылғандықтан жоба да тоқтатылды.